निकष
nikaṣaपुं · masc.In 12 kośas: 12 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
स्यादीषीका तूलिकापि शाणस्तु निकषः कषः ।पिञ्जनं स्याद्विहननं धूननं तूलशोधनम् ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाडिं[144b]धमः स्वर्णकारः कलादः पश्यतोहरः ।हेमलो मुष्टिकृत्स्वर्णकारोऽथ निकषः कषः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
चर्मप्रसेविका भस्त्रा विशिष्यैव विभाव्यताम् ।वेधिन्यास्फोटिनी तुल्ये शाणे तु निकषः कषः ॥ ४२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शाणोपले तु शाणः स्यान्निकाषो निकषः कषः ।व्रश्चनः परशुश्चैव स्वर्णभेदकभेदके ॥ ६०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकषस्तु कषः शाणः कषपाषाण उच्यते ।कङ्कमुखश्च संदंशः संदंशस्य हि कथ्यते ॥ १५३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 मु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्लीबे शृङ्गीकनकञ्च स्यादलङ्कारकाञ्चने ।आकषो निकषस्तु स्यात् कषो वकष इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यात् पुंसि निकषः शासा आकषः कष इत्यपि ।व्रश्चनः पत्रपरशुः स्यात् पत्रपर्शुरित्यपि ।ईषिका तूलिका च स्यादेषिका च भवेत् स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मूषा मूषी शाणे शाणा शाणीर्निकषवत्कषः ।कृपाण्यां कर्तरिः प्रोक्ता कर्तरी चापि, सेवनी ॥ ३३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नाराची स्यादेषणिका शौल्बिकस्ताम्रकुटकः ।मणिकारो वैघटिकः शाणस्तु निकषः कषः ॥ १५२७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 कु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 वै (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नाराची स्यादेषणिका शाणस्तु निकषः कषः ।रोषाणस्तु घृषिर्वृष्वो हेमादिनिकषाश्मनि ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नहुषो नागभेदे स्यात्सूर्यवंशनृपान्तरे ।निकषः शानफलके स्त्रियां राक्षसमातरि ॥निमेषनिमिषौ कालप्रभेदेऽक्षिनिमीलने ।परुषं कर्बुरे रूक्षे तथा निष्ठुरभाषणे ॥प्रदोषः पुंसि दोषे स्यात्तथा च समयान्तरे ।प्रत्यूषः स्याद्दिनमुखे चण्डांशुवसुभेदयोः ॥
अनुष्टुप्
meaningsशानफलक
निकष as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु शाणझिण्ट्यां तु द्वितये द्वयोस्तु निकषे शाणः प्रदिष्टो बुधैः कर्षांशे करपत्रके नरि मतः शाणी तु वस्त्रान्तरे । त्रायन्त्यामवनेऽन्तिमेऽथ परवत्त्राणं भवेद्रक्षिते प्राणो हृत्पवने शिशौ च कवितासारे बले चानिले ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.15.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप शाणनानाजातीयशाकानां समाहार इतीतरे । शाणस्तु निकषे पुंसि स्यादुन्मानान्तरे तथा ॥ १३४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1344
- शब्दरत्नावली शाणवेणुनृपान्तरे वंशे वाद्यभेदेऽपि पुंस्ययम् । शाणो माषचतुष्के स्यान्निकषे लोहवस्तुनः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.18