मुण्डन
muṇḍanaक्ली · neut.In 12 kośas: 9 synonym verses, 4 as a meaning of another word.
मुण्डनं भद्राकरणं वपनं परिवापनम् ॥ ९२३ ॥क्षौरं नाराची त्वेषण्यां देवाजीवस्तु देवलः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ची (wrong syllable)
genderक्लीneut.
क्षौरं तु भद्राकरणं मुण्डनं वपनं त्रिषु ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
आली श्रेण्यावली पङ्क्तिर्वीथी राजी च कथ्यते ।क्षौरं च भद्राकरणं मुण्डनं वपनं स्मृतम् ॥ ७२१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आयसं निशितं तीव्रं लोहं खरं? च मुण्डनम् ।अयश्चीनोद्भवं धीनं धीवरं कृष्णमामिषम् ॥ ५६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ख (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दिवाकीर्तिपितश्च क्षुरो नापितशस्त्रकम् ।वपनं मुण्डनं क्षौरं तथैव परिवापणम् ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षुरमर्द्यन्तावसायी भद्राकरणमुण्डने ।कुसृतिः कुहकजाले त्विन्द्रजालं तथोच्यते ॥ ४३२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
क्षुरमर्दी दिवाकीर्तिर्नापितोऽन्तावसाय्यपि ।मुण्डनं भद्राकरणं वपनं परिवापनम् ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्रा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मुण्डनं वपनं क्षौरं भद्राकरणमित्यपि ।परिवापणं संप्रोक्तं केशच्छेदनकर्म्मणि ॥ १५६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 णं (wrong syllable)
genderक्लीneut.
चौलं तु चूडाकरणं क्षुरकर्म तु मुण्डनम् ।मौण्डिकं भद्राकरणं वपनं परिवापणम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्रा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मुण्डन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वपनशोभनो ग्रहयोगेऽपि वपनं मुण्डनेऽपि च । कामिनी स्त्री स्वचित्रा?च वाहिनी सिन्धुसेनयोः ॥ Dharaṇikośa 19.1.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुण्डसा तु मुण्डैव भिक्षुक्यां मुण्डने तु नरस्त्रियोः । अजयस्त्वाह मुख्यं स्यात् क्ली वक्रोपाययोरिति ॥ १००४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1004
- नानार्थार्णवसंक्षेप वपनकश्चित् तु वंशजालेऽपि ब्रूतेऽथ वपनं नपि । बीजवापे मुण्डने च वपनी तु स्त्रियामियम् ॥ १६१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1616
- शब्दरत्नावली वपनरोचना स्त्री तु गोपित्ते रक्तकह्लारयोषितोः । रोचनः कूटशाल्मल्यां पुंसि स्याद्रोचके त्रिषु ॥ रोही वटद्रुमेऽश्वत्थे तया रोहितके पुमान् । लङ्घनं क्रमणे चोपवासे प्लवनेऽपि च ॥ ललना स्त्री शिवाभेदरसनाकामिनीषु च । लेखनन्तु लिपिन्यासे भूर्जे च छर्दनेऽपि च ॥ वर्जनं हिंसने दाने तथा त्यागविशेषके । वपनं मुण्डने क्लीबं वीजाधानेऽपि तत्स्मृतम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.70