धीवर
dhīvaraपुं · masc.In 18 kośas: 22 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
धीवरे दाशकैवर्तौ बडिशं मत्स्यवेधनम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
कैवर्तो धीवरो दासो मत्स्यबन्धी तु जालिकः ।आनायः कथ्यते जालं कुवेणी मत्स्यबन्धनी ॥ ५९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीवान्तको मांसकश्च क्रोटिको मांसविक्रयी ।कैवर्तो धीवरो दाशनरेन्द्रो भुजगादने ॥ ३४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अयः कालायसं… शस्त्राख्यमिषमायसम् ।धीवरं भीमकं लोहं लोहकालदृढानि च ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
आयसं निशितं तीव्रं लोहं खरं? च मुण्डनम् ।अयश्चीनोद्भवं धीनं धीवरं कृष्णमामिषम् ॥ ५६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ख (wrong syllable)
genderक्लीneut.
क्लीबेऽर्द्धनावं नौकार्द्धेऽतीतनौकेऽतिनु त्रिषु ।मत्स्यपर्यायजीव्यर्थः कैवर्त्तो दाशधीवरौ ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैवर्तो जालिकश्छोटी धीवरो दाश-दाशकौ ।न पुंसि जाली त्वानायः [69a] शणसूत्रं पवित्रकम् ।संकोचोऽस्त्री मत्स्यबन्धः कुवेणी मत्स्यतूलिका ।मत्स्याधानी मत्स्यपात्री तथा मत्स्यकरण्डिका ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पापर्धिर्मृगयुर्व्याधो लुब्धको मृगघातकः ।कैवर्तो धीवरो दाशो बडिशं मीनबन्धने ॥ ४३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णधारो नाविकः स्यात्पोतवाहो नियामकः ।दाशे तु धीवरो जाली कैवर्तः कुटकोऽपि च ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैवर्तो धीवरो दासो नौका नौस्तरणिस्तरिः ।नौवाहकः कर्णधारो नाविकोऽरित्रचालकः? ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैवर्तो धीवरो दासो वागुरिकस्तु जालिकः ।लुब्धको मृगयुर्व्याधो मृगयाखेटकौ समौ ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
लोहं शस्त्रं तथा तीक्ष्णं धीनं च धीवरं घनम् ।गिरिसारं शिलासारं पिण्डं पारशवं पुनः ॥ १७९१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अस्थारमिति पर्यायो भवेदतिगभीरके ।कोवर्तो जालिको दासः कैवर्तो धीवरोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वटारक-वटारौ द्वौ वटस्त्रिषु तु दोरवत् ।दवरश्च तन्तुगुणे, दाशो दासश्च धीवरे ॥ ३५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पौलिन्दास्तु जलाजीवा जालिको दासधीवरौ ।कैवर्तो जालमानायः पवित्रं शणसूत्रकम् ॥ ३३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अयः कृष्णायसं चीनं शस्त्राख्व्यं विषमायुधम् ।धीवरं धीमकं लोहं लौहकालदृढानि च ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नटी भ्राणञ्जकं वाटी विभण्डं द्रमिडी द्रुहम् ।कैवर्ती धीवरं रन्ध्री कलशं यवनी क्षुदम् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धीवरो मार्गसंत्राणाद्रामको दौत्यजीवनात् ।आयोगवः पुल्कसश्च स वासःकांस्यजीवनात् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैवर्तो धीवरो दाशो नौजीवी जालिमार्गरौ ।मत्स्यधानी कुवेणी स्याद्बलिशं मत्स्यवेधनम् ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कैवर्त्यां वृषलाज्जाते द्वे दाशेऽप्यथ धूसरः ।चाक्रिके द्वे परे ना तु वर्णे स्यात् स्तोकपाण्डुरे ॥ ९८७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
धीवर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् जालिकखेटकौ ग्रामफलकौ धीवरेऽपि च जालिकः ॥ Amarakośa 3.3.31
- कोषकल्पतरु जालिकना जालिकः स्त्री त्वधवाङ्गनायां वेणीफले[256a] स्यादपि रक्तपायाम् । स्यात्कामचिन्तातनुरक्षिणीषु सारेमि[?]श्च क्वचिदुच्यतेऽसौ ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.13
- शब्दरत्नावली दासेरकराक्षसे स भुजङ्गे च दन्दशूकः समीरितः । धीवरे करमे दासीपुत्रे दासेरको मतः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.176
- शब्दरत्नावली निषादनिषादः स्याचु चण्डाले धीवरस्वरभेदयोः । प्रमदोत्तमकायायां पुमान् सम्मदमत्तयोः । प्रसादोऽनुग्रहे काव्यगुणे स्वास्थ्ये प्रसादिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.17
- शब्दरत्नावली दासदासो भृत्ये धीवरे च शूद्रे ज्ञातार्थयोरपि । नासाद्वारोर्द्धकाष्ठे स्यान्नासिकायामपि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.4