अयस्
ayasक्ली · neut.In 18 kośas: 15 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 20 as a meaning of another word.
लोहं कालायसं शस्त्रं पिण्डं पारशवं घनम् ॥ १०३७ ॥गिरिसारं शिलासारं तीक्ष्णकृष्णामिषे अयः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लोहोऽस्त्री शस्त्रकं तीक्ष्णं पिण्डं कालायसायसी ।अश्मसारोऽथ मण्डूरं सिंहाणमपि तन्मले ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गिरिसारमश्मसारं लोहं कालायसं तथा शस्त्रम् ।तीक्ष्णमयः पारशवं कवयः कथयन्त्यभिन्नार्थम् ॥ १७१ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
सौख्यं सुखं शर्मशातमयः शुभफलो विधिः ।संपल्लक्ष्मीश्च संपत्तिर्विपत्तिर्विपदापदौ ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अयः कालायसं… शस्त्राख्यमिषमायसम् ।धीवरं भीमकं लोहं लोहकालदृढानि च ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
आयसं निशितं तीव्रं लोहं खरं? च मुण्डनम् ।अयश्चीनोद्भवं धीनं धीवरं कृष्णमामिषम् ॥ ५६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ख (wrong syllable)
genderक्लीneut.
लोहोऽस्त्री गिरिसारं स्याच्छिलासारमयो घनम् ।शस्त्रं पिण्डं पारशवं तीक्ष्णं कालायसं तथा ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वङ्गं सीसं च योगेष्टं त्रपु स्यान्मुखभूषणम् ।अयः कृष्णायसं लोहं तीक्ष्णं कालायसं मतम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रस्तरोपलपाषाणदृषद्धातुः शिला घनः ।तत्र जातमयो लोहं शातकुम्भं नयेत्परम् ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
शस्त्रं पिण्डं शिलासारं गिरिसारमयोऽपि च ।तीक्ष्णकृष्णामिषे पारशवं तत्किट्टके पुनः ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
कालायसमयश्चाश्मसारश्चायसि संस्मृतम् ।अयोमयो(ले?) तु मण्डूरं सिंहाणं सिंहणं तथा ॥ ५४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हेमरुक्पित्तलं रीतिः लोहोऽयस्तीक्ष्णमायसम् ।सूतो रसः शम्भुशुक्रं पारदो रसराजकः ॥ २४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कालायसं तथाऽयश्च कृष्णामिषं च भूतले ।नामान्येतानि लोहस्य कथयन्ति हि कोविदाः ॥ १७९२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 मि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अस्त्रियौ लौहलोहौ च पिण्डं तीक्ष्नञ्च शास्त्रकम् ।कालायसायसी क्लीबे स्यादश्मसार इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अयः कृष्णायसं चीनं शस्त्राख्व्यं विषमायुधम् ।धीवरं धीमकं लोहं लौहकालदृढानि च ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अगुरुण्ययसो गुन्द्रे शरस्य मकरे त्वसोः ।पिण्डारे त्ववटोः पाणेर्बर्हिष्ठे मुस्तकेऽप्यपम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअगुरु
अगरुण्ययसो गुन्द्रे शरस्य मकरे त्वसेः ।शुभस्य फेनिले पुंसि कार्पासे वाससो नरः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsगुन्द्र
अयस् as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश लोहबहुशब्दस्तु विपुले त्र्यादिसंख्यास्वपि स्मृतः । लोहश्चागुरुसारः स्यादयः सर्वं च तैजसम् ॥ Dharaṇikośa 32.2.3
- कोषकल्पतरु रुक्मक्रोधे यामिपतौ रुचौ च नरके भौमस्तथा मङ्गले भूजेषु त्रिषु मण्डपे तु समये श्रामः पुमान्कीर्तितः । यक्ष्मो रोगपतौ गदेऽपि गदितो रुक्मं तु हेमायसो- स्तोक्मं स्याद्धरिते यवे हरिति चाम्भोदे तु न स्याद्द्वयोः ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.25.66
- कोषकल्पतरु लोहसर्वत्र तैजसे स्यादयसि च शस्त्रेऽगरुद्रुमे तद्वत् । व्यूहो बलविन्यासे निर्माणे तर्कसंहत्योः ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.32.40
- नानार्थार्णवसंक्षेप शङ्खसङ्ख्याभेदे तु शङ्खस्य शस्त्रस्यायसि लक्षयेत् । अपराधे तु रन्ध्रस्य व्याधेः कुष्ठाख्यभेषजे ॥ ८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप इप्इच्छायां यज्ञदाने च यज्ञे चाथो पुमानिपः । ज्ञेय आश्वयुजे मासि क्लीबं त्वयसि सा पुनः ॥ ८४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.84
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुट्टिअयसि स्त्री कुरुस्तु स्याद् ऋत्विग्राजर्षिभेदयोः । ना नीवृदन्तरे त्वेष पुंभूम्न्यप्युत्तराह्वये ॥ २४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.248
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृष्णद्वयोर्गजस्य त्वङ्घ्रिस्थप्रदेशे ना नखात् परे । कृष्णं नपुंसकं सीसे मरिचे दुरितेऽयसि ॥ २६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.261
- नानार्थार्णवसंक्षेप चीनअन्यः कपोतवर्णो यस्त्रिंशदङ्गुलमानकः । इत्यङ्कितोऽथ मदनफले क्लीबमयस्यपि ॥ ४२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.427
- नानार्थार्णवसंक्षेप लोहलेढा तु मृदुवाते ना लेहके त्रिरथो नृनप् । लोहं तैजसमात्रे च मरिचे हेम्न्ययस्यपि ॥ ११४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1146
- नानार्थार्णवसंक्षेप लौहक्लीबलिङ्गं त्वयस्येतद् वैजयन्त्यामधीयते । वरो ना भूपजामात्रोर्देवादेरीप्सिते क्रुधि ॥ ११४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1149
- नानार्थार्णवसंक्षेप शस्त्रनरं वररुचिः प्राह शस्त्रं तु क्लीबमायुधे । अयस्यृङ्मन्त्रभेदेषु शंसायाः साधनेषु च ॥ १३१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1316
- नानार्थार्णवसंक्षेप आयसआयसं त्वयसि क्लीबमयःसम्बन्धिनि त्रिषु । आविकस्तु नृलिङ्गः स्यादाविरोमजकम्बले ॥ १९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.197
- नानार्थार्णवसंक्षेप शस्त्रकशल्यकी तु द्वयोर्ज्ञेया मृगभेदेऽथ शस्त्रकः । पुंसि स्याट्टङ्कणक्षारे क्ली त्वयस्यथ स द्वयोः ॥ १७७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1770
- शब्दरत्नाकर शस्त्रशारिर्द्वयोः कुथे द्यूते पर्याणे ना खगे स्त्रियाम् । शंसनेऽस्त्रायसोः शस्त्रं श्यामा युवतिकन्ययोः ॥ २०१६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2016
- शब्दरत्नाकर पारशवपरिग्रहः परिजने पत्न्यामादानशापयोः । विप्राच्छूद्रासुते स्तेने क्लीबः पारशवोऽयसि ॥ २२१७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2217
- वैजयन्ती शस्त्रशस्त्राण्यस्त्रमयः शंसा शास्त्रं ग्रन्थनिदेशयोः । शार्ङ्गं चापे हरेश्चापे शीलं वृत्तस्वभावयोः ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 6.3.33
- वैजयन्ती तीक्ष्णताम्रं शुल्बे शुल्बनिभे तिग्मास्तीक्ष्णोष्णभास्कराः । तीक्ष्णमुष्णे क्ष्णुते युद्ध आत्मत्यजि विषेऽयसि ॥ ३७ ॥ Vaijayantī 6.5.37
- वैजयन्ती लोहराष्ट्रोऽस्त्री विषये जन्तौ लोहोऽस्त्री तैजसायसोः । लक्षं नपुं शरव्ये ना स्त्री व्याजे नियुते न ना ॥ ६९ ॥ Vaijayantī 6.5.69
- वैजयन्ती पारशवप्लवंगमः कपौ भेके प्लवंगप्लवगाविव । मौक्तिकेऽस्त्रे पारशवो विप्राच्छूद्रासुतेऽयसि ॥ ३२ ॥ Vaijayantī 8.1.32
- वैजयन्ती पाणिपिण्डारे त्ववटोः पाणेश्चायुधस्य त्वयस्यपि । अपराधे तु रन्ध्रस्य बदरस्य तु नागरे ॥ ९ ॥ Vaijayantī 8.6.9