कर्तृ

kartṛपुं · masc.

In 5 kośas: 3 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.

बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर द्वादशोपदेशः Bālaprabodhikā 12.210 · p. 85

महीपतिर्दन्तशटः कर्ता नेता च कर्म च ।विकन्तके ग्रन्थिलः स्यात् साले तु स्थूलसञ्चरः ॥ २१० ॥

अनुष्टुप्

महीपतिपुं दन्तशठपुं कर्तृपुं नेतृपुं कर्मन्क्ली विकन्तकपुं ग्रन्थिलपुं सालपुं स्थूलसञ्चरपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.24 · p. 14

कृत्कर्ता कारकः स्रष्टा निर्माता च विधातरि ।ग्रहीता ग्राहको ग्रा[167a]ही चेतयंश्चेतयः समौ ।वेदयन्वेदयस्तद्वत्सातयन्सातयस्तथा ॥ २४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

कृत्वि कर्तृवि कारकवि स्रष्टृवि निर्मातृवि ग्रहीतृवि ग्राहकवि ग्राहिन्वि चेतयत्वि चेतयवि वेदयत्वि वेदयवि सातयत्वि सातयवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वनाध्यायः Vaijayantī 3.3.37 · p. 48

न्युब्जे कर्मफलो भव्यः कर्मरंगः शठेश्वरौ ।महीपतिर्दन्तशठः कर्ता नेता च कर्म च ॥ ३७ ॥

अनुष्टुप्

न्युब्जपुं कर्मफलपुं भव्यपुं कर्मरंगपुं शठपुं ईश्वरपुं महीपतिपुं दन्तशठपुं कर्तृपुं नेतृपुं कर्मन्क्ली

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.7 · p. 214

क्षत्ता सूते प्रतीहारे क्षत्रियाशूद्रजेऽपि च ।नियुक्ते च विरिञ्चे च भुजिष्यातनये पुमान् ।कर्ता विधातरि स्यात्तु कारके वाच्यलिङ्गकः ॥

अनुष्टुप्

meaningsविधातृ कारक

कर्तृ as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु कारकस्यात्कारकं कर्तरि वाच्यलिङ्गं कर्मादिषूक्तं द्वितयोनमेतत् । स्याद्वार्द्धकं कर्मणि च व्रजे च भावे च वृद्धस्य जघन्यलिङ्गम् ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.48
नानार्थार्णवसंक्षेप करिअङ्गुलित्रे खलीने च करिस्तु पुरुषे गजे । द्वयोः कर्तरि तु त्रि स्यात् कटुस्तु नरि गुग्गुलौ ॥ १६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.164
नानार्थार्णवसंक्षेप क्षत्तृक्वचिन्निवृत्ते च मृतेऽप्यविनीतेऽप्यथो पुमान् । स्वतन्त्रकारके कर्ता भव्यसंज्ञे च पादपे ॥ १७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.175
नानार्थार्णवसंक्षेप कारिकारिः क्रियायां स्त्री त्रिस्तु शिल्पिनि स्त्री तु कर्तरि । कारुरिन्द्रे तु ना विश्वकर्मण्यप्य्थ स द्वयोः ॥ २०१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.201
नानार्थार्णवसंक्षेप कारिकाकारिका स्त्री यातनायां व्याख्याश्लोके कृतावपि । क्रियानिर्वतके तु क्ली कर्मादौ त्रिस्तु कर्तरि ॥ ४६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.462
नानार्थार्णवसंक्षेप वसन्तक्रियायां वसतेर्धातोः कर्तर्यत्रापि च स्त्रियाम् । यदा वृत्तिस्तदा रूपं वसन्तीति पुमान् पुनः ॥ १६२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1629
नानार्थार्णवसंक्षेप वादिकवाद्ये तु वादिकं क्लीबं भेद्यलिङ्गं तु कर्तरि । अण्यन्तवदतेर्ण्यन्तवदतेः कर्म यः स्मृतः ॥ १६९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1690
नानार्थार्णवसंक्षेप विधातृविशां पत्यौ विधाता तु विरिञ्चे (तु ? ना) त्रिषु त्वयम् । कर्तृमेधाविनोः स्यात् तु विषुवन्नृनपोरयम् ॥ १७२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1727
शब्दरत्नावली कारुऐन्द्रिर्जयन्ते काके ना स्त्री शचीशिवयोरपि । ओड्रः पुंभूम्नि देशे स्यात्तरुभेदे पुमानयम् ॥ करो रश्मौ च करके शुण्डप्रत्यायपाणिषु । कद्रुस्त्रिषु पिशङ्गे स्यान्नागमातरि तु स्त्रियाम् ॥ कारो हिमगिरौ यत्ने वलौ पत्यौ वधे पुमान् । कारा स्त्रियां बन्धगृहे बन्धे दूत्यां प्रसेवके ॥ कारिः क्रियायां स्त्रीलिङ्गो वाच्यलिङ्गस्तु शिल्पिनी । क्रूरं स्यात्कठिने घोरे नृशंसेऽपि च वाच्यवत् ॥ कारुस्त्वष्टरि पुंसि स्यात्त्रिषु कर्तरि शिल्पिनि । कीरः शुके देशभेदे क्लीबं स्यान्नीरदुग्धयोः ॥ कुरुर्ना भक्तनृपयोः पुंबहुत्वे च निवृति । क्षुद्रः क्रूरेऽधमेऽल्पे च कृपणेऽपि च वाच्यवत् ॥ क्षुद्रा व्यङ्गानटीधृष्टाबृहतीसरधासु च । चाङ्गेरी मक्षिकामात्रे हिंस्रा वादरतासु च ॥ क्षुरः स्याच्छेदनद्रव्ये कोकिलाक्षे च गोक्षुरे । खुरः शफे कोलदले तथा छेदनवस्तुनि ॥ क्रोष्ट्री कृष्णविदार्युक्ताशृगालीलाङ्गलीषु च । खरो धर्मे गर्दभे ना तीक्ष्यो त्रिष्वौषधे स्त्रियाम् ॥ खरुर्दर्पे हरे दन्ते हये ना धवले त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.7
वैजयन्ती भूतात्मन्भूतात्मा पवने देहे यश्च कर्ता तनौ पुमान् । राजभेदाहिमार्जारश्वार्कशुक्रेषु मण्डली ॥ ६० ॥ Vaijayantī 7.1.60