दन्तशठ
dantaśaṭhaपुं · masc.In 17 kośas: 25 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
अम्लस्तु पाचनो दन्तशठोऽथ लवणं सरः ॥ १३८८ ॥सर्वरसोऽथ कटुः स्यादोषणो मुखशोधनः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
बोधिद्रुमश्चलदलः पिप्पलः कुञ्जराशनः ॥ २० ॥अश्वत्थेऽथ कपित्थे स्युर्दधित्थग्राहिमन्मथाः ।तस्मिन्दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
महीपतिर्दन्तशटः कर्ता नेता च कर्म च ।विकन्तके ग्रन्थिलः स्यात् साले तु स्थूलसञ्चरः ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बीरो जम्भलो जम्भी जम्भो दन्तशठो जतुः ।स्याद्गम्भीरोऽपि जम्भीरस्तद्वज्जम्बीर इत्यपि ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फलार्थः स्याद्दन्तशठः कपीष्टः करभप्रियः ।मङ्गल्योऽपि स्त्रियां नीलमल्लिकाप्यथ तुम्बुरुः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वादुर्गुल्यो मधुरो मधु(धू)ल-कोमलवद्रसज्येष्ठः ।अम्लोम्ब्लो दन्तशठोऽक्षिभ्रुवकोचीच(?)पाचनाह्वः स्यात् ॥ ४७ ॥
उद्गीतिःmetre not read in every line
genderविadj.
दध्याह्वः स्याद्दधिफलोऽक्षिस्पन्दः सुरभिच्छदः ।चक्रास्थिः स्याद्दन्तशठः सितपुष्पः कपिप्रियः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पफलो दधिफलो दधित्थग्राहिमन्मथाः ।अक्षिस्पन्दो दन्तशठो राजाम्रश्चिरपाक्यपि ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 फ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गुल्यस्वादू च मधुरो रसज्येष्ठो मधूलकः ।अम्लो दन्तशठः प्रोक्तः पाचनोऽपि निरीक्ष्यते ॥ २८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बीरको दन्तशठो जम्भो जम्बीरजम्भलौ ।मधुरो मधुजं वीरो माधवी मधुजम्बकः ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मिष्टं स्वादुश्च मधुरः कषायस्तुवरो रसः ।पाचनोऽम्लो दन्तशठः कटुकः कटुरुषणः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
जम्बीरो जम्बिरो जम्भो जम्भीरो जम्भरस्तथा ।दन्तशठोऽपि जम्बलश्चेति नामानि सन्ति वै ॥ २०४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
दन्तशठश्च नामानि मन्यन्ते मन्मथस्य वै ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 श (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ना (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderविadj.
दधित्थो मन्मथो दन्तशठोऽपि स्यात् कपित्थकः ।हेमदुग्धी यज्ञफलो यज्ञाङ्गो हेमदुग्धकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गम्भीरः स्याद्दन्तशठो जम्विरो दन्तकर्षणः ।कुचिला इति विख्याते कतकोऽम्वुप्रसादनम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अम्ब्लो दन्तशठाम्बष्ठा तथा स्यादम्ब्ललोनिका ।सहस्रवेधी चुक्रश्च शतवेध्यम्ब्लवेतसौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मरुवककर्णिकारबकुलाम्रामधूकतुष-क्रमुकनमेरुसालतिलकागुरुदन्तशठाः ।कुरवकसिन्धुवारकृतमालतमालयुगच्छद-करकप्रियालघननागसमित्तरवः ॥ २५४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
तत्फलेऽथ स्त्रियामेव शिम्बी स्यात् फलकोशिका ।अश्वत्थपिप्पलगजाशनबोधिवृक्ष-यज्ञद्रुमाश्चलदलोऽथ पलाशपर्णौ ।यज्ञीयकिंशुकसमिद्द्रुमवातपोताब्रह्मद्रुमे स्युरथ दन्तशठः कपित्थः ॥ ४५७ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
नागरङ्गस्तु नारङ्गो नार्यङ्गस्तक्रवासनः ।जम्बीरे दन्तशठो जम्भलजम्भीरजम्भलिकुचाश्च ॥ ४६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
न्युब्जः कर्मफलो हव्यकर्मरङ्गशठेश्वराः ।महीपतिर्दन्तशठः शिरीषस्तु कपीतनः ॥ ४८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपित्थे स्युर्दधिफलो दधित्थग्राहिमन्मथाः ।हृद्यो दन्तशठः पुष्पफलोऽरिष्टे तु फेनिलः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छागे तु करुणो लक्षो मल्लिकाकुसुमप्रियः ।जम्बीरे जम्भको दन्तशठो जम्भीरजम्भलौ ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
न्युब्जे कर्मफलो भव्यः कर्मरंगः शठेश्वरौ ।महीपतिर्दन्तशठः कर्ता नेता च कर्म च ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलकण्ठस्तु दात्यूहो बलाकापिकसुस्वराः ।दन्तशठस्तु जम्बीरः कपित्थश्चाम्ललोलिका ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 श (wrong syllable)
पारावताख्ये कलकण्ठ उक्तोजम्बीरके दन्तशठः कपित्थे ।स्यात्कर्मरङ्गेऽपि च नागरङ्गेचाङ्गेरिकायां [कथिता] बुधैः स्त्री ॥ ६५ ॥
इन्द्रवज्रा
त्रिषु त्वम्लगुणोपेतद्रव्ये दधिमुखस्तु ना ।सुग्रीवानुचरे क्वापि कपिमात्रेऽपि स द्वयोः ॥ २६६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअम्लगुणोपेतद्रव्य
doubtful
दन्तशठ as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु जम्भजम्भस्तु दैत्ये नरि भक्षणे च जृम्भे रदे दन्तशठे तु न स्त्री । कुम्भो घटे स्यान्मिथुने च कुम्भ- कर्णस्य पुत्रे गणिकापतौ च ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.24.40
- शब्दरत्नावली जम्भगर्भः कुक्षौ शिशौ सन्धौ भ्रूणे पनसकन्टके । जम्भो दन्तशठे दन्ते दैत्यभेदे च भक्षणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.5