कारक
kārakaक्ली · neut.In 8 kośas: 4 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
वास्तुकोपसूर्यकयोः कारकनिःशलाकयोः ।प्रकीर्णकशीर्षकयोः कुहकमधुपर्कयोः ॥ ९० ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
वार्द्धनी कारकोऽस्त्री स करङ्को नालिकेरजः ।* * * * * * * * कुम्भी कुम्भीरुखा कुला ।चरुर्ना पिठरस्त्रय्यां कलशः कलसस्त्रिषु ।घटः कुम्भः करीरो ना न स्त्री कुट-निपावुभौ ।घटः कुम्भश्च मिथुने करीरोऽस्त्री कुटो निपः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
कृत्कर्ता कारकः स्रष्टा निर्माता च विधातरि ।ग्रहीता ग्राहको ग्रा[167a]ही चेतयंश्चेतयः समौ ।वेदयन्वेदयस्तद्वत्सातयन्सातयस्तथा ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
वास्तुकं मौक्तिकं जाल[6]कं जापकंकारकं गौरिकं तोटकं खेटकम् ।वेणुकं रूपकं सौप्तिकं माक्षिकंक्लीतकं नाटकं नाणकं चाह्निकम् ॥ ८४ ॥
स्रग्विणी
genderक्लीneut.
तथा विवरणश्लोके वेदादिकर्तरि त्रिषु ।नपुंसकन्तु कर्त्रादिषट्सु कारकमित्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 दि (wrong syllable)
कारक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कुर्वाणकुर्वाणः कारके भृत्ये धर्मणोऽहिद्रुभेदयोः । संकीर्णौ निचिताशुद्धौ द्रविणे वित्तविक्रमौ ॥ Dharaṇikośa 14.1.7
- धरणिकोश कारुदारु काष्ठे देवदारौ कारुः शिल्पिनि कारके । क्षरं जलं क्षरो मेघो द्वारं तु द्वारि चागतौ ॥ Dharaṇikośa 26.1.6
- कोषकल्पतरु कुर्वाणनिर्वाणं गजमज्जने स्तिमितके मुक्तौ च निर्वर्तने कुर्वाणस्त्रिषु कारके भृतिभुजि प्रोन्मृष्टपर्णे पुनः । दौर्वीणं हरितारसे त्रिषु पुनः स्याद्वर्जने वारणं नागे पुंस्यथ यातनाकरणयोर्हेतौ वधे कारणम् ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.15.32
- कोषकल्पतरु समयआचारे शपथे मतौ च समयः सिद्धान्तनिर्देशयोः भाषायां कृतिकारके निगदितः सङ्केतवाची तथा । काले योषिति [40a]नाथ लक्षगृहयोरेकार्थमाजिव्रजे स्यादेकीकरणे च संहतिमतां तद्वत्परात्मन्यपि ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.26.62
- कोषकल्पतरु कारुकारुस्तथा शिल्पिनि कारके च स्याद्विश्वकर्मण्ययमादिलिङ्गः । पुरुः पुमान्स्वर्नृपभित्परागे प्राज्ये पुरोगे च विशेष्यवत्स्यात् ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.66
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षत्तृक्ली तु तस्य फले त्रिस्तु कारकेऽथ ककुत् स्त्रियाम् । पुंसि चोक्ष्णः स्कन्धदेशे प्रोन्नते राजलक्ष्मणि ॥ १७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.176
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्मन्पुण्ये पापे क्रियाशिल्पयातनासु द्रुमान्तरे । भव्यसंज्ञे कारके च कर्त्रीप्सिततमादिके ॥ १७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.178
- शब्दरत्नावली कुर्वाणकुर्वाणः कारके भृत्ये कृपणः कुत्सिते कृशे । कृमौ तु कृपणः पुंसि चान्यत्र द्वितये त्रिषु । कृपाणः पुंसि खङ्गे स्याच्छुरिकायामपि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.31
- शब्दरत्नावली कर्तृक्षत्ता सूते प्रतीहारे क्षत्रियाशूद्रजेऽपि च । नियुक्ते च विरिञ्चे च भुजिष्यातनये पुमान् । कर्ता विधातरि स्यात्तु कारके वाच्यलिङ्गकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.7
- त्रिकाण्डशेष कारुभस्मकाचरसाः क्षाराः कारुः कारकशिल्पिनोः । कर्बुरो राक्षसे पापे कर्बुरं शबले जले ॥ ३३६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.336