ईश्वर
īśvaraपुं · masc.In 24 kośas: 44 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 19 as a meaning of another word.
शंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः ।कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ १९५ ॥मृत्युंजयः पञ्चमुखोऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः ।षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ १९६ ॥मृडोऽट्टहासी घनवाहनोऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च ।महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवोऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ १९७ ॥स्याव्द्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ ।सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपर्शवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ १९८ ॥पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः ।पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ १९९ ॥गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् ।
शालिनी
शम्भुपुंशर्वपुंस्थाणुपुंईशानपुंईशपुंरुद्रपुंउड्डीशपुंवामदेवपुंवृषाङ्कपुंकण्ठेकालपुंशंकरपुंनीलकण्ठपुंश्रीकण्ठपुंउग्रपुंधूर्जटिपुंभीमपुंभर्गपुंमृत्युंजयपुंपञ्चमुखपुंअष्टमूर्तिपुंश्मशानवेश्मन्पुंगिरिशपुंगिरीशपुंषण्ढपुंकपर्दिन्पुंईश्वरपुंऊर्ध्वलिङ्गपुंएकदृश्पुंत्रिदृश्पुंभालदृश्पुंएकपादपुंमृडपुंअट्टहासिन्पुंघनवाहनपुंअहिर्बुध्नपुंविरूपाक्षपुंविषान्तकपुंमहाव्रतिन्पुंवह्निरेतस्पुंहिरण्यरेतस्पुंशिवपुंअस्थिधन्वन्पुंपुरुषास्थिमालिन्पुंव्योमकेशपुंशिपिविष्ठपुंभैरवपुंदिग्वासस्पुंकृत्तिवासस्पुंभवपुंनीललोहितपुंसर्वज्ञपुंनाट्यप्रियपुंखण्डपर्शुपुंमहादेवपुंमहानटपुंमहेश्वरपुंहरपुंपशुपतिपुंप्रमथपतिपुंभूतपतिपुंउमापतिपुंपिङ्गजटपुंपिङ्गेक्षणपुंपिनाकभृत्पुंशूलभृत्पुंखट्वाङ्गभृत्पुंगङ्गाभृत्पुंअहिभृत्पुंइन्दुभृत्पुंकपालभृत्पुंगजासुहृद्पुंपूषासुहृद्पुंपुरासुहृद्पुंअनङ्गासुहृद्पुंकालासुहृद्पुंअन्धकासुहृद्पुंमखासुहृद्पुं
genderपुंmasc.
लक्ष्मीवांल्लक्ष्मणः श्रील इभ्य आढ्यो धनीश्वरः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।
अनुष्टुप्
दरिद्रविदुर्विधविदुःस्थविदुर्गतविनिःस्वविकीकटविअकिंचनविअधिपपुंईशपुंनेतृपुंपरिवृढपुंअधिभूपुंपतिपुंइन्द्रपुंस्वामिन्पुंनाथपुंआर्यपुंप्रभुपुंभर्तृपुंईश्वरपुंविभुपुंईशितृपुंइनपुंनायकपुंनियोज्यपुंपरिचारकपुंडिङ्गरपुंकिंकरपुंभृत्यपुंचेटपुंगोप्यपुंपराचितपुंदासपुंप्रेष्यपुंपरिस्कन्दपुंभुजिष्यपुंपरिकर्मिन्पुंपरान्नपुंपरिपिण्डादपुंपरजातपुंपरैधितपुं
genderपुंmasc.
शम्भुरीशः पशुपतिः शिवः शूली महेश्वरः ।ईश्वरः शर्व ईशानः शङ्करश्चन्द्रशेखरः ॥ ३० ॥भूतेशः खण्डपरशुर्गिरीशो गिरिशो मृडः ।मृत्युञ्जयः कृत्तिवासाः पिनाकी प्रमथाधिपः ॥ ३१ ॥उग्रः कपर्दी श्रीकण्ठः शितिकण्ठः कपालभृत् ।वामदेवो महादेवो विरूपाक्षस्त्रिलोचनः ॥ ३२ ॥कृशानुरेताः सर्वज्ञो धूर्जटिर्नीललोहितः ।हरः स्मरहरो भर्गस्त्र्यम्बकस्त्रिपुरान्तकः ॥ ३३ ॥गङ्गाधरोऽन्धकरिपुः क्रतुध्वंसी वृषध्वजः ।व्योमकेशो भवो भीमः स्थाणू रुद्र उमापतिः ।अहिर्बुध्न्योऽष्टमूर्तिश्च गजारिश्च महानटः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
शम्भुपुंईशपुंपशुपतिपुंशिवपुंशूलिन्पुंमहेश्वरपुंईश्वरपुंशर्वपुंईशानपुंशङ्करपुंचन्द्रशेखरपुंभूतेशपुंखण्डपरशुपुंगिरीशपुंगिरिशपुंमृडपुंमृत्युञ्जयपुंकृत्तिवासस्पुंपिनाकिन्पुंप्रमथाधिपपुंउग्रपुंकपर्दिन्पुंश्रीकण्ठपुंशितिकण्ठपुंकपालभृत्पुंवामदेवपुंमहादेवपुंविरूपाक्षपुंत्रिलोचनपुंकृशानुरेतस्पुंसर्वज्ञपुंधूर्जटिपुंनीललोहितपुंहरपुंस्मरहरपुंभर्गपुंत्र्यम्बकपुंत्रिपुरान्तकपुंगङ्गाधरपुंअन्धकरिपुपुंक्रतुध्वंसिन्पुंवृषध्वजपुंव्योमकेशपुंभवपुंभीमपुंस्थाणुपुंरुद्रपुंउमापतिपुंअहिर्बुध्न्यपुंअष्टमूर्तिपुंगजारिपुंमहानटपुं
genderपुंmasc.
इभ्य आढ्यो धनी स्वामी त्वीश्वरः पतिरीशिता ॥ १० ॥अधिभूर्नायको नेता प्रभुः परिवृढोऽधिपः ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
उदात्तश्च तथोदीर्णो महात्मोदार उच्यते ।आढ्यः समृद्धो धनवानिन ईशो धनीश्वरः ॥ ३५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भद्राश्वः पार्वतीकान्तो दारुकावनपल्लवः ।आवडभूतिदमन ईश्वरो विष्णुवल्लभः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ड (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गीतं गेयं च वीणादि यत्तु तन्त्रीसमुद्भवम् ।तन्त्रीगीतं बहुः शीतं गान्धर्वं दिव्यमीश्वरम् ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तुलसी भारती सेव्या द्रोणो वैकुण्ठ ईश्वरः ।लतायां वल्लिका वल्ली वल्लरीति च कथ्यते ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऐंदवं चन्द्रशशिभमिंदुं चंद्रभमुच्यते ।आर्द्री शिवं शिवर्क्षं च शिवभं रौद्रमीश्वरम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आढ्योस्तिमान् धनी स्वामीभ्येश्वरौ पतिरीशिता ।भर्त्तेशेनेन्द्रनाथार्या नायकस्त्वधिभूः प्रभुः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ईश्वरो हः शर्वगुह्यौ चन्द्रपर्यायशेखरः ।स्यान्नीलात्कालतः कण्ठपर्यायस्त्र्यम्बकार्थकः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः पूरुषश्चाक्षरः कविः ।अन्तर्यामीश्वरो देही जीवोऽजो बहुलोऽतनुः ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चास्येश्वर-शंकर-प्रमथपा-भालाङ्क-उड्डीश्वरो-ऽप्युग्रो धूर्जटिरिन्दुशेखर-जटाटीरौ कपाली मृडः ।रुद्र-त्र्यम्बक-वामदेव-शिपिविष्टा अष्टमूर्त्तिर्महा-देवो दिग्वसनः श्मशानसदनो भीमो गिरीशः शिवः ॥ ६५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
महिषाणां हरिद्रोऽसावीश्वरोऽनडुहामयम् ।रासभानां खोरकः स्यान्मृगाणां तु मृगामयः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथा प्रतीतस्तादृक्तु गुणैराहतलक्षणः ।ईशस्तु ***** पतिरीश्वर ईशिता ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
षण्डस्तु गोपतिः श्रीमान् स कर्मचर ईश्वरः ।कण्ठः कण्ठविहीनः स्यात्षण्डस्तु छिन्नपुच्छकः ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजाधिपः पतिः स्वामी नाथः परिवृढः प्रभुः ।ईश्वरो विभुरीशानो भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
[6] ईश्वरः शंभुरीशानो महादेवो महानटः ।महेश्वरमृडौ शर्वः स्थाणुः शंकरधूर्जटी ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यदृच्छा नाथवान्निघ्नगृह्यकौ श्लीललक्ष्मणौ ।लक्ष्मीवानीश्वरश्चेभ्यो धमाढ्योऽपि विभाव्यते ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विभुः स्वामी पतिर्नाथो नेता भर्तेश्वरः पुनः ।इन्द्रेनावीशितेशश्च आर्यः परिवृढः समः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आन्तरिक्षोऽर्द्धदिक् ब्राह्मी पाताली फणिराजदिक् ।शक्रो वह्निर्यमो रक्षः पाशी वायुः शशीश्वरौ ॥ ३३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धरणीपरिणी विश्वः पार्थिवो नरनायकः ।नरेन्द्रो नरदेवश्व वश्यामात्योऽथ ईश्वरः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाथः प्रभुः पतिः स्वामी विभुः परिवृढोऽधिपः ।ईश्वरो नायको नेता भर्तेन्द्र इन ईशिता ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च स्याद्वादी केवलीश्वरः ।आप्तो देवाधिदेवो वै वीतरागोऽप्यधीश्वरः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रीकण्ठो नीलकण्ठश्च गिरीशो गिरिशो हरः ।ईश ईश्वर ईशानः भीमो भर्गश्च धूर्जटिः ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
शिवः पशुपतिः शम्भुरीश ईशान ईश्वरः ।शूली च ईश्वरः शर्वः शितिकण्ठस्त्रिलोचनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्तर्यामीश्वरश्चैव पुद्गलः परसंज्ञकः ।विशेषः कालिको यः स्यादवस्था परिकीर्तिता ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धनयुक्ते तु धनवान् इभ्य आट्यो धनीत्यपि ।ईश्वरो नायकः स्वामी प्रभुः परिवृटोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वश-वान्तौ गृह्यकश्च गृह्याऽऽगृह्यकसंयुतः ।नायके नेत्र-नेतारावीडीश ईश्वरस्तथा ॥ १५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शंभुः शंकर ईश्वरः पशुपतिः शर्वः शिवस्त्र्यम्बकोभूतेशः परमेश्वरः पुररिपुः शूली हरो धूर्जटिः ।ईशानः शशिशेखरस्त्रिनयनो भीमः पिनाकी मृडोरुद्रः स्थाणुरुमापतिः स्मरहरो भर्गः कपर्दी भवः ॥ ४३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
न्युब्जः कर्मफलो हव्यकर्मरङ्गशठेश्वराः ।महीपतिर्दन्तशठः शिरीषस्तु कपीतनः ॥ ४८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमी तु कण्वमुख्यानां गोत्रापत्यार्थवाचिनः ।दिवोदासः परुच्छेपी नोधा मेधातिथीश्वरौ ॥ १७६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ईश्वरः शङ्करे प्रोक्तः पार्वत्यामीश्वरी च ॥ २४४ ॥
genderपुंmasc.
-----------------------------------ईश्वरश्चार्धनारीशो नरः शङ्खान्तराकृतः(तिः) ।दायादोऽङ्गुलिमूलञ्च ढ-श्च सङ्कोचकारकः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ध-कारो वामजङ्घा च प्रियश्च दर्शनस्तथा ।नेत्रयुग्मञ्च संज्ञा च स्थाणुरस्थानुरीश्वरः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सकारः शक्तिनामा च चन्द्रपिण्डः शशी तथा ।प्रकृतिर्मूर्तिरेवाशुरीश्वरः शक्तिरूपकः ।जगद्बीजं जलाख्यश्च परमात्माऽमृतः स्मृतः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथात्मा कर्मभुग्देही जीवः पुरुषपुद्गलौ ।अन्तर्यामीश्वरश्चान्तःकरणं तु मनो निगु ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपर्दी धूर्जटिः शर्वः कपाली नीललोहितः ।ईश ईश्वर ईशानो भर्गो मृत्युञ्जयो मृडः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
न्युब्जे कर्मफलो भव्यः कर्मरंगः शठेश्वरौ ।महीपतिर्दन्तशठः कर्ता नेता च कर्म च ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौरभेयो बलीवर्दो बाडबेयश्च शाक्वरः ।षण्डस्तु गोपतिः श्रीमान् डंक इट्वर ईश्वरः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्ट्रे लसोऽभितापोऽश्वे व्याघ्रे पोतो गवीश्वरः ।बिडाले क्वणकः पोत्रिण्यलसश्छर्दनः शुचिः ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समृद्धः स्यादुपचितो धनवानस्तिमान् समौ ।आढ्यस्त्विभ्यो धनी नेता त्वीश्वरो नायकः प्रभुः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्रिस्तु स्वामिनि तत्रापि यदा स्त्र्यर्थस्तदेश्व्वरा ।पार्वत्यां तु स्त्रियां विद्याद् द्वे रूपे ईश्वरीश्वरा ॥ २३४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsस्वामिन्
ईशेश्वरौ प्रभौ रुद्रे पार्वत्यामीश्वरेश्वरी ।स्वभावे स्यान्निसर्गश्च सृष्टिश्चोत्पादनेऽपि च ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
meanings
ईश्वर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वृषपतिधनपती कुबेराढ्यौ वृषपती वृषेश्वरौ । हिमाराती रविर्वह्निः प्रजापतिर्नृपो विधिः ॥ Dharaṇikośa 15.1.28
- धरणिकोश वृषाकपिप्रतापस्तेजसि स्वेदे विकल्पौ पक्षसंशयौ । आकल्पः कल्पने वेशे उडुपश्चन्द्रभेलयोः । परिकम्पो भये कम्पे वृषाकपी हरीश्वरौ ॥ Dharaṇikośa 20.1.3
- धरणिकोश पार्थिवपार्थिवः स्यात्पृथिव्यास्तु विकार ईश्वरेऽपि च । शात्रवः शत्रुराख्यातः शत्रुभावे च शात्रवम् ॥ Dharaṇikośa 28.2.16
- धरणिकोश अधिअधीश्वरे चाधिकारे तथाधीनविकारयोः ॥ Dharaṇikośa 34.10.1
- कोषकल्पतरु अर्थपतिअर्थपतिर्धननाथे तथेश्वरे गृहपतिर्गृहिणि । सत्रिणि चाग्न्याधाने प्रजापतिरुक्तो नृपे द्रुहिणे ॥ ७१ ॥ Koṣakalpataru 6.17.71
- कोषकल्पतरु स्वामिन्कम्रेऽन्यवद्भृङ्गिरिटौ तु सूर्ये चर्मी तथा चर्मलसत्करेऽपि । वाग्ग्मी तु वाचस्पतिवक्तृवाची स्वामी भवेदीश्वरषण्मुखार्थः ॥ ८१ ॥ Koṣakalpataru 6.21.81
- नानार्थार्णवसंक्षेप अरिअरिस्तु शत्रौ ना द्वे तु मनुष्येऽथ त्रिरीश्वरे । अञ्जिः शेफे पुमान्नागकेसराह्वयपादपे ॥ ५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.52
- नानार्थार्णवसंक्षेप शिपिविष्टशिवकारिणि तु त्रि स्याच्छिपिविष्टः पुनः पुमान् । ईश्वरे खलतौ तु त्रिर्दुश्चर्मणि च निर्धने ॥ ६०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.609
- परमानन्दीयनाममाला उग्रअथोग्र ईश्वरे तीव्रे शूद्रायां क्षत्रियाङ्गजे । उरो वक्षे प्रधाने चोषः सायंकल्ययोः स्मृतम् ॥ ६२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.62
- शब्दरत्नावली अध्यूढअध्यूढ ईश्वरेऽध्यूढा कृतसापत्न्ययोषिति । आषाढो व्रतिदण्डे स्यान्मासे च मलयाचले ॥ Śabdaratnāvalī 7.14.5
- शब्दरत्नावली शशः शस्त्र ईश्वरेऽपि स्यान्मङ्गले तु नपुंसकम् । शान्तौ च शयने शी स्याद्धियांशा शूर्निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.1
- शब्दरत्नावली ससकार ईश्वरे सर्पे गौरीलक्ष्म्योश्च सा स्त्रियाम् । Śabdaratnāvalī 7.32.1
- शब्दरत्नावली अधिअधि स्यादधिके वीर्येऽधिकारेश्वरयोरपि । Śabdaratnāvalī 8.1.38
- शब्दरत्नाकर उएकाक्षरा इहोच्यन्ते पूर्वं नोक्ता यथाक्रमम् । अस्तु विष्णौ वर्णमात्रे स्यादिः काम उरीश्वरे ॥ २२४० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2240
- शब्दरत्नाकर अधिमङ्गलानन्तरारम्भप्रश्नकार्त्स्न्येष्वथो अथ । अयि सानुनये प्रश्ने स्यादध्यधिक ईश्वरे ॥ २२६१ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2261
- तन्त्राभिधान सप्रकृतिरीश्वरः शुद्धः प्रभा श्वेतः कुलोज्ज्वलः । दक्षपादोऽमृतं ब्राह्मी परमात्मा परोऽक्षरः ॥ १६० ॥ Tantrābhidhāna 2.49.160
- त्रिकाण्डशेष श्रीमत्वेतसेऽपि च शीतो ना शुक्तं पूताम्लनिष्ठुरम् । शितिर्भूर्जे सिते कृष्णै श्रीमन्तौ तिलकेश्वरौ ॥ १८७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.187
- वैजयन्ती इन्द्रइंद्रो विषात्मशक्रार्केष्वीश्वरे नामतः परः । इष्वोऽभिलाष आचार्य ऊमो व्योम्नि पुरेऽपि च ॥ ८ ॥ Vaijayantī 6.1.8
- वैजयन्ती अधिपीडेर्ष्यानुमतिष्वस्तु स्यादध्यधिक ईश्वरे । अलं तु भूषणे शक्तौ पर्याप्तौ विनिवारणे ॥ १३ ॥ Vaijayantī 8.7.13