वसन्त
vasantaपुं · masc.In 15 kośas: 21 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 29 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
वसन्ते पुष्पसमयः सुरभिर्ग्रीष्म ऊष्मकः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
त्रिंशदहोरात्रः स्यान्मासस्ताभ्यामृतुर्वसन्ताद्याः ।ग्रीष्मः प्रावृट् शरदा हेमन्तः शिशिर इति ते षट् ॥ ११३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
हिमागमस्तु हेमन्तः प्रालेयो रौद्रहेमनौ ।अस्त्रियां शिशिरः सैषो वसन्तः पिकबान्धवः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समागताः स्वरास्तैस्तु रागा भाषादयः कृताः ।श्रीरागश्च वसन्तश्च भैरवः पञ्चमोऽपि च ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्तोपवीतपलितवृन्तानां दैवतस्य च ।लोहितव्रतबुद्धानां वसन्तध्वान्तयोरपि ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
आग्रहायणिकश्चाथ तैषः पौषः सहस्यवत् ।ऋतुस्तु प्रुष्वो मासाभ्यामृतव्यमृतुदैवतम् ।वसन्तश्चैत्रराधाभ्यामित्याद्या ऋतवोऽपरे ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष्वो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वर्गादिभिस्त्रिभिः पुंसि विसर्गो दक्षिणायनम् ।कुसुमसम * * * कामबन्धुः क्षिपण्युःसुरभिरिह वसन्तो * ष्मपुष्पाकरौ च ।ऋतुपतिरबलाङ्गः स्यात्तु वास[32a]न्तमेतद्-भवमिह पुनरुप्तं तच्च वासन्तकं च ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अयुतं प्रयुतं निवातमन्तंपलितं क्ष्वेडितमक्षतं युतं च ।उपवीत-शते मुहूर्त-हस्तेरजत-ध्वान्त-वसन्त-पुस्त-बुस्तम् ॥ ४७ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
अभिधानशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । संवत्सराभिधायिनां शब्दानां संवत्सरपर्यायाणां च । गिर्यादिपर्यायाणां च । पुंयोगः स्यादित्यर्थः । तद्यथा अयं संवत्सरः हायनोऽब्द इत्यादि । अयं गिरिः पर्वतः धरः शैल इत्यादि । मासाभिधायिनाम् । अयं मासः द्विपक्षः । मासविशेषोऽपि अयं चैत्रः वैशाखः ज्येष्ठः आषाढ इत्यादि । अर्णववाचिनाम् । अयमर्णवः समुद्रः सागरः पारावारः सरित्पतिरित्यादि । अयमृतुः वसन्तः ग्रीष्मः ।देववाचिनाम् । देवः सुरः । असुरवाचिनाम् । असुरः दैत्यः । शराभिधायिनाम् । शरः काण्डः । अयमसिः खड्गः मण्डलाग्रः । अयं पङ्कः कर्दमः जम्बालः । अयमरिः शत्रुः वैरी रिपुः विपक्ष इत्यादि ।भाष्कच्छुकशारज्ज्विष्टकाश्च नित्यं स्त्रि[स्त्री]यामीषिका च ।विद्युद्दिग्भूम्यभिधानं वल्ली सरितां च विज्ञेयम् ॥ ३१ ॥
metre not recognised
संवत्सरपुंहायनपुंअब्दपुंगिरिपुंपर्वतपुंधरपुंशैलपुंमासपुंचैत्रपुंवैशाखपुंज्येष्ठपुंआषाधपुंअर्णवपुंसमुद्रपुंसागरपुंपारावारपुंसरित्पतिपुंऋतुपुंवसन्तपुंग्रीष्मपुंदेवपुंसुरपुंअसुरपुंदैत्यपुंशरपुंकाण्डपुंअसिपुंखड्गपुंमण्डलाग्रपुंपङ्कपुंकर्दमपुंजम्बालपुंअरिपुंशत्रुपुंवैरिन्पुंरिपुपुंविपक्षपुंभास्स्त्रीकच्छुस्त्रीकशास्त्रीरज्जुस्त्रीइष्टकास्त्रीईषिकास्त्रीविद्युत्स्त्रीदिश्स्त्रीभूमिस्त्रीवल्लीस्त्रीसरित्स्त्री
genderपुंmasc.
वसन्तः पुष्पकालेष्यौ सुरभिश्च बलाङ्गकः ।उष्णागमो निदाघोष्णौ तपो ग्रीष्मोष्मकावपि ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऐरावतं दैवतमक्षतं चहस्तोपवीतव्रतपुस्तबुस्तम् ।द्यूतायुतध्वान्तवसन्तयूथ-वरूथगूथानि मुहूर्ततीर्थे ॥ १४१ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
संवत्सरो युगः कल्पं कालस्येत्यादयो भिदाः ।वसन्तग्रीष्मवर्षाश्च शरद्धेमन्त एव च ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सरस्तडागः कासारः सरसी च सरोवरः ।पद्माकरः स एव स्याद्वसन्तः पल्वलं लघु ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिमागमस्तु हेमन्तो रौद्रश्च प्रसलस्तथा ।शैषस्तु शिशिरश्चैव वसन्तस्तु बलाङ्गकः ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हेमन्तः शिशिरश्चैव वसन्तो ग्रीष्म एव च ।वर्षा शरच्च संप्रोक्त ऋतुः षट्संख्यकः पुमान् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वसन्तः सुरभिः पुष्पसमयो मधुरित्यपि ।ग्रीष्मे शुचिनिदाघोष्णतपोष्णोपगमा अपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पापरोगो रक्तवटी मसूरी च मसूरिका ।वसन्तोऽप्पतिसारः स्यादन्नगन्धिर्यमारकः ।शतारुषी शतारुश्च कुष्ठभेदे द्वयं भवेत् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्यात्तपस्यः फाल्गुनिकः सान्ता ये तेऽत्र न स्त्रियाम् ।वसन्ते तु मधुः पुष्पसमयः सुरभिस्त्रयः ॥ २५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 फा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वसन्तश्चाऽथ मसुरो मसूरो व्रीहिकाञ्चनः ।सर्षपः स्यात्सरिषपः कटुस्नेहश्च तन्तुभः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हेमन्तः प्रसवो लोध्रः शैखस्तु शिशिरोऽस्त्रियाम् ।मधुर्वसन्तः सुरभिर्वलांगः पुष्पसारणः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वसन्त as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश मधुमधु मद्ये च क्षौद्रे [च मधु] पुष्परसे जले । मधुश्चैत्रे मधूके तु मधुर्दैत्यवसन्तयोः ॥ Dharaṇikośa 18.3.1
- धरणिकोश मदनमदनः पादपे कामे मधूच्छिष्टवसन्तयोः । शकुनो विहगे ज्ञेयः शकुनः शुभशंसकः ॥ Dharaṇikośa 19.2.32
- धरणिकोश सुरभिसुरभिरयमुदीर्णश्चैत्रमासे वसन्ते सति च सुरभिरुक्तो धीरविख्यातयोश्च । सुरभि गदितमेतत्सुन्दरे साधुगन्धे सुरभिरियमुदीर्णा गौः सुरा शल्लकी च ॥ Dharaṇikośa 23.3.2
- धरणिकोश माधवमाधवौ विष्णुवैशाखौ वसन्तयादवावपि । माधवी मदिरा प्रोक्ता माधवी चातिमुक्तके ॥ Dharaṇikośa 28.3.10
- कोषकल्पतरु मधुमधुर्वसन्ते दनुजे च चैत्रे मधूकवृक्षे च पुमानशोके । स्त्रियां न नीरे मदिरासु दुग्धे क्षौद्रे तथा पुष्परसे प्रदिष्टः ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.20.66
- कोषकल्पतरु विष्मकर्पूरे सलिले तथा स्मरहरे स्याद्यज्ञनेत्र्योषधा- विष्मः कामवसन्तयोर्नरि मतो युध्मः शरे योद्धरि । युद्धे धन्वनि चाथ भीम उदितः शम्भौ बकद्वेषिणि स्यादम्लेऽपि च वेतसे त्रिषु पुनर्घोरेऽथ भामो रवौ ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 6.25.65
- कोषकल्पतरु क्षिपण्युदेहे वसन्तेऽपि नरि क्षिपण्यु- र्वह्नौ भुवन्युः शशिसूर्ययोश्च । वायौ शरण्युस्त्रिषु वारिते स्या- न्मासे तपस्यस्तपसि स्मृतः स्त्री ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.26.82
- नानार्थार्णवसंक्षेप ईष्मअश्मन्तकाह्वये क्ष्वेडविशेषे इति षट्स्वयम् । पत्यौ च नामपूर्वोऽथो ईष्मो वायुवसन्तयोः ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप मधुमधुस्तु ना चैत्रमासे वसन्ते दानवान्तरे । पूर्वक्षत्त्रियभेदे च विप्रभेदे च कुत्रचित् ॥ ९५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.956
- नानार्थार्णवसंक्षेप वीकस्याद्वीकोऽर्थेऽनिले नाशे वसन्तेऽक्षिमले पुनः । वीका स्त्रीत्यब्रवीत् कश्चिद् वीक्षाशब्दस्तु नृस्त्रियोः ॥ १२६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1269
- नानार्थार्णवसंक्षेप अङ्कुरिन्अस्थिमानस्थिसङ्घातसंज्ञवल्ल्यन्तरे तु ना । अङ्कुरी तु वसन्ते ना वृक्षे चाथ त्रि साङ्कुरे ॥ १६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.164
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षिपण्युइङ्गुदाह्वयवृक्षे च तयोस्तु प्रसवे नपि । क्षिपण्युस्तु पुमान् वायावायुधेऽर्थवसन्तयोः ॥ ४८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.485
- नानार्थार्णवसंक्षेप मदनवृक्षे कुरवकाभिख्ये मधूच्छिष्टवसन्तयोः । कस्तूरिकामृगस्याण्डे पुनः मी मदनी तथा ॥ १३३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1330
- नानार्थार्णवसंक्षेप माधवमगधानां तु ना राज्ञि जीरकेऽप्यथ माधवः । विष्णौ वैशाखमासे च वसन्ते चाजयो नरि ॥ १३९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1392
- नानार्थार्णवसंक्षेप वासन्तीवसन्तजाते च तथा वसन्ते पुष्पजातिषु । वसन्तसम्बन्धिनि च वार्ताकी तु स्त्रियामियम् ॥ १६५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1650
- नानार्थार्णवसंक्षेप सुगन्द्धित्रि तु तद्वति चारौ च श्रेष्ठे च स्यात् स्त्रियां पुनः । + + + + + वह्नौ स्यात् तथा चैत्रवसन्तयोः ॥ १९९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1990
- परमानन्दीयनाममाला ऋतुकक्षो भल्लूकवाच्यार्थे स्यादृषिर्मुनिवेदयोः । ऋतुर्वसन्ते स्त्रीपुष्पयृषभो वृषभे मतः ॥ ७८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.4.78
- शब्दरत्नावली मधुनद्धो बद्धे समुद्धृते वधो बन्धकरन्धयोः । बन्धुर्ना बान्धवे मित्रे बन्धूके भ्रातरीत्यपि ॥ बाधा निषेधे दुःखे च बुधः सोमजसूरिणोः । बुद्धो जिने पण्डिते ना बुधितेऽपि च वाच्यवत् ॥ बोधः समाधिभेदे ना तथा पिप्पलभूरुहे । मधु क्लीबं पुष्परसे मर्त्ये क्षौद्रे रसान्तरे ॥ पुंसि मधुद्रुमे चैव वसन्ते द्रैत्यभिद्यपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.8
- शब्दरत्नावली सुरभिवल्लभोऽध्यक्षदयितशुभलक्षपावाजिषु । वर्षाभूः स्त्री तु शोथघ्न्या भूवल्ली भेकयोः पुमान् ॥ विष्कम्भः प्रतिबन्धे च विस्तारयोगभेदयोः । योगिबन्धभेदेऽर्गलारूपकाङ्गप्रभेदयोः ॥ विस्रम्भः प्रणये केलिकोपविश्वासयोरपि । विष्टभ्यो रोगभेदे स्यात्प्रतिबन्धे भवेत्पुमान् ॥ वैदर्भं वाक्यवक्तत्वे वेदर्भी रीतिभिद्यपि । शरभः पशुभेदे स्यात्करमे वानरेऽपि च ॥ सनाभिः सदृशे पुंसि ज्ञातौ स्नेहयुतेऽपि च । सुरभिः शल्लकीमातृसुरागोष्वपि च स्त्रियाम् ॥ वसन्ते चम्पके जातीफलगन्धफले पुमान् । क्लीबं गन्धाश्मनि स्वर्गे सुगन्धिकान्तयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.13
- शब्दरत्नावली कामलकदली कदलं रम्भाद्रुमेऽपि न निगद्यते । कामलः कामलारोगे पुमान् मरुवसन्तयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.50
- शब्दरत्नाकर मधुमधुस्तु यादवे चैत्रे वसन्ते दानवान्तरे । वा पुंसि मद्ये क्लीबे तु स्यात् क्षौद्रमकरन्दयोः ॥ १९७७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1977
- शब्दरत्नाकर सुरभिवसन्ते ना सुगन्धौ च सुरभिर्विश्रुतेऽर्थवत् । स्पर्शनः पवमाने स्यात् स्पर्शनं स्पृष्टिदानयोः ॥ २१८२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2182
- त्रिकाण्डशेष मधुदैत्येचैत्रवसन्तेषु द्रुमभेदे च ना मधुः । मिद्धं चिन्तातिसंक्षेये निद्रायां चाऽथ मागधी ॥ २२० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.220
- त्रिकाण्डशेष सुरभिसुरभिः स्याद्वसन्तेऽपि सभा द्यूतालयेऽपि च । Trikāṇḍaśeṣa 3.3.303
- वैजयन्ती मधुक्षौद्रादौ तद्रसेऽप्यस्त्री ना वसन्ते रसेऽसुरे । चैत्रे मधूके क्ली त्वप्सु मद्ये पुष्परसे मधु ॥ ६१ ॥ Vaijayantī 6.5.61
- वैजयन्ती क्षिपणुवायौ वसन्ते क्षिपणुः क्षिपणो वायुकालयोः । कुषाकुः पावके सूर्ये केसरी हयसिंहयोः ॥ २१ ॥ Vaijayantī 7.1.21
- वैजयन्ती मदनधुर्तूरे सर्पभेदे च मातुलो मदनः पुनः । सिक्थे वसन्ते धुर्तुरे कन्दर्पेऽप्यथ माधवः ॥ ६१ ॥ Vaijayantī 7.1.61
- वैजयन्ती माधवविष्णौ वसन्ते वैशाखे मरूकौ भेककेकिनौ । मिहिरा वायुमेघार्का यज्वरौ तु हयाध्वरौ ॥ ६२ ॥ Vaijayantī 7.1.62
- वैजयन्ती सुरभिसुरभिर्वाच्यवत् सौम्ये सुगन्धौ स्त्री त्वसौ गवि । पुमांश्चैत्रे वसन्ते च सेवकौ स्यूतभाजकौ ॥ ९३ ॥ Vaijayantī 7.5.93