कारु
kāruपुं · masc.In 18 kośas: 16 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
कारुस्तु कारी प्रकृतिः शिल्पी श्रेणिस्तु तद्गणे ॥ ८९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
शिल्पिनः कारवः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च मनीषिभिः ।निर्णेजकः स्याद्रजकः कल्पपालस्तु शौण्डिकः ॥ ५९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कारुर्जैवातृकः शुष्मा दवो वनहुताशनः ।यमः कालो दण्डधरः श्राद्धदेवोत्तरोद्यमः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ पारशवो भिल्लो निषादः पर्वताश्रयः ।त्रिष्वितः पुष्करान्ताः स्युः शिल्पी कारुश्च कारुकः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
[माहिष्याद्रथकारः] स्यात्करण्यां यस्य संभवः ।कारिः कारुश्च कृत्नुश्च शिल्पी च प्रकृतिः स्त्रियाम् ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिक्यं विल्लम्बि काचश्च पाथेयं शम्बलोऽस्त्रियाम् ।कारवः शिल्पिनः सर्वे कुलिकास्ते कुलोत्तमाः ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कारुः शिल्पी शिल्पकर्त्ता कुम्भकारः कुलालकः ।तन्तुवायस्तन्त्रवायः पटकर्त्ता कुविन्दकः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चाक्रिकस्तैलिकस्तैली शिल्पिकारूककारवः ।कल्यपालः सुराजीवी शौण्डिको मण्डहारकः ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिल्पी च प्रकृतिः कारी कारुश्चेत्यपि कथ्यते ॥ १५१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कारुः शिल्पी द्वयोः श्रेणिर्मिलितैस्तैः सजातिभिः ।कुलश्रेष्ठी च कुलिकः कुलकोऽपि च कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
महिष्योऽपि शिल्पिनि तु स्युः कारु-कारि-कारयः ।ध्वजो ध्वजी कल्पपाले मध्ये कपिश-कापिशे ॥ ३३५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पि (wrong syllable); pāda 2, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
निर्णेजकस्तु रजको मण्डहारकशौण्डिकौ ।कारवः शिल्पिनः सर्वे कला शिल्पं नपुंसकम् ॥ १५३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कारुर्जंभरिपुर्जिष्णुर्मरुत्वान् हरिवाहनः ।स्वाराडृभुक्षाः सुत्रामा विडौजाः सितकुञ्जरः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपूर्वा भारुषं कारुं ब्रह्मक्षत्रविशाममी ।व्रात्यानां क्रमशः पुत्राः शूद्रा व्रात्याच्छ्वकण्टकम् ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिक्यं तल्लंबि काचश्च पाथेयं शंबलोऽस्त्रियाम् ।कारवः शिल्पिनः सर्वे कुलिकास्ते कुलोत्तमाः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कारुस्तथा शिल्पिनि कारके चस्याद्विश्वकर्मण्ययमादिलिङ्गः ।पुरुः पुमान्स्वर्नृपभित्परागेप्राज्ये पुरोगे च विशेष्यवत्स्यात् ॥ ६६ ॥
उपजातिः
कारिः क्रियायां स्त्री त्रिस्तु शिल्पिनि स्त्री तु कर्तरि ।कारुरिन्द्रे तु ना विश्वकर्मण्यप्य्थ स द्वयोः ॥ २०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
व्रात्यादपूर्वपुंयोगवैश्याजे मानवान्तरे ।कासूः स्त्री व्याधिबुद्ध्योः स्याच्छक्तिसंज्ञायुधान्तरे ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
ऐन्द्रिर्जयन्ते काके ना स्त्री शचीशिवयोरपि ।ओड्रः पुंभूम्नि देशे स्यात्तरुभेदे पुमानयम् ॥करो रश्मौ च करके शुण्डप्रत्यायपाणिषु ।कद्रुस्त्रिषु पिशङ्गे स्यान्नागमातरि तु स्त्रियाम् ॥कारो हिमगिरौ यत्ने वलौ पत्यौ वधे पुमान् ।कारा स्त्रियां बन्धगृहे बन्धे दूत्यां प्रसेवके ॥कारिः क्रियायां स्त्रीलिङ्गो वाच्यलिङ्गस्तु शिल्पिनी ।क्रूरं स्यात्कठिने घोरे नृशंसेऽपि च वाच्यवत् ॥कारुस्त्वष्टरि पुंसि स्यात्त्रिषु कर्तरि शिल्पिनि ।कीरः शुके देशभेदे क्लीबं स्यान्नीरदुग्धयोः ॥कुरुर्ना भक्तनृपयोः पुंबहुत्वे च निवृति ।क्षुद्रः क्रूरेऽधमेऽल्पे च कृपणेऽपि च वाच्यवत् ॥क्षुद्रा व्यङ्गानटीधृष्टाबृहतीसरधासु च ।चाङ्गेरी मक्षिकामात्रे हिंस्रा वादरतासु च ॥क्षुरः स्याच्छेदनद्रव्ये कोकिलाक्षे च गोक्षुरे ।खुरः शफे कोलदले तथा छेदनवस्तुनि ॥क्रोष्ट्री कृष्णविदार्युक्ताशृगालीलाङ्गलीषु च ।खरो धर्मे गर्दभे ना तीक्ष्यो त्रिष्वौषधे स्त्रियाम् ॥खरुर्दर्पे हरे दन्ते हये ना धवले त्रिषु ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 नि (wrong syllable)
कारुस्तु विश्वकर्मापि धान्यांशे शीकरे कणः ।कालो दिष्टे यमे काचो मृद्भेदे शिक्यदृग्रुजोः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsविश्वकर्मन्
कारु as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) प्रकृतिसत्त्वादीनां साम्यावस्थां प्रकृतिं वदन्ति तत्त्वज्ञाः । पौरामात्यादीनि च कारणकारुस्वरूपाणि ॥ ८६४ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.864
- कोषकल्पतरु शिल्पिन्स्याद्ब्रह्मचारिण्यपि चित्रकारे वर्णी तथा लेखकवाचकश्च । शिल्पी तु कारौ नरि कासु( ? )तु स्त्री कामी तु पारावतकोकयोर्ना ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.21.80
- शब्दरत्नावली शिल्पिन्शकुनिः स्यात्करणभिद् विहङ्गदैत्यभित्सु च । शिल्पी कारौ वाच्यलिङ्गः शिल्पिन्योषधिभिद्यपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.81