शठ
śaṭhaवि · adj.In 18 kośas: 26 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 27 as a meaning of another word.
genderविadj.
genderविadj.
स्यादस्त्रियां दिव्यमथ काश्मीरं पिशुनं वरम् ।शठं वरेण्यं घुसृणमरुणं वह्निशेखरम् ॥ ३७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अश्मलोहोऽस्त्रियां सारं न स्त्रियां कृमिलोहकम् ।तीक्ष्णं शस्त्रायसं कालपिण्डं पिण्डायसं शठम् ॥ ५५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिश्विदानः कृष्णकर्मा निकृतस्त्वनृजुः शठः ।दोषैकदृक् पुरोभागी द्विजिह्वो मत्सरी खलः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कृष्णपुष्पोऽथ धत्तूर उन्मत्तः कितवः शठः ।धुस्तुरोऽपि च धूस्तूरो धुत्तुरो धूत्तुरश्च सः ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संवर्त्तकाख्यं मुशलं सौनन्दं च सुतः शठः ।मदनो मन्मथो मारः प्रद्युम्नो दर्पकः स्मरः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धूर्त्तो धत्तूर उन्मत्तो देविता तरलः शठः ।घाण्टिकः कनकाह्वश्च काहलापुष्प-मातुलौ ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्योतिर्ज्वालः शठो व्यालो वल्ली(?)वह्निः कुटः शिखी ।चव्यं त्रिषु स्याच्चवनं चविका कोलवल्लरी ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिश्विदानः कृष्णकर्मा नृशंसः क्रूरकर्मकृत् ।निस्त्रिंशो घातुकः पापो शठस्तु निकृतो[161b]ऽनृजुः ॥
metre not recognised
genderविadj.
गन्धोत्कटः पुण्डरीकः पाण्डुराङ्गस्तपस्व्यपि ।धत्तूरे धूर्तधुत्तूरौ कितवो देवता शठः ॥ २५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विदग्धश्चतुरः धूर्तश्चाटुकृत् कितवः शठः ।क्वापि नागरिको ज्ञेयः गोत्रसंज्ञाङ्कनाम तत् ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
काश्मीरं घुसृणं शोणं कुङ्कुमं केसरं शठम् ।मदगन्धः सप्तपर्णः शुक्तिपर्णोऽग्निभूसितः? ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मूर्खो मन्दो जडो मूढो बालोऽज्ञो जाल्मबालिशौ ।शठः कुण्ठश्च वठरो निर्बुद्धिश्च निरक्षरः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णेजपश्च पिशुनो द्विजिह्वो दुर्जनः खलः ।पापो धूर्तः शठः क्रूरः क्षुद्रो नीचोऽधमोऽनृजुः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चितिश्चित्या चिता ज्ञेया ऋजुः स्यात् प्राञ्जलोऽञ्जसः ।यक्षिणसरलो दाराः निवृतस्तु शठस्तथा ॥ ५५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ण (wrong syllable)
genderविadj.
कस्तीरं चक्रसंज्ञं च घनं ज्येष्ठं शठं रजः ।एतन्नामानि सर्वाणि मन्यन्ते पण्डितास्त्रपोः ॥ १८०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दोषैकदृक् पुरोभागी दोषमात्रप्रदर्शके ।वक्राशये तु निकृतः कुटिलश्चालनृजुः शठः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 कुटि (syllable split)
genderविadj.
अनृजौ तु शठः शण्ठो, धूर्ते व्यंशक-व्यंसकौ ।शठ-शण्ठौ च षण्ढेऽपि, जालिके मायि-मायिकौ ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
परासं हेमजं रङ्गं वङ्गं तमरुकं शठम् ।काचः क्षारोऽथ चपलो रसः सूतश्च पारदः ॥ ४२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
न्युब्जः कर्मफलो हव्यकर्मरङ्गशठेश्वराः ।महीपतिर्दन्तशठः शिरीषस्तु कपीतनः ॥ ४८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कस्तीरं शोभनं नागमरिजं हेमजं शठम् ।गुरुपत्रं तमरकं घनं सलवणं रजः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मातुलुंगे तु रुचको वराम्लः केसरी शठः ।वीजपूरे मातुलुंगो लुंगः सुफलपूरकौ ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
न्युब्जे कर्मफलो भव्यः कर्मरंगः शठेश्वरौ ।महीपतिर्दन्तशठः कर्ता नेता च कर्म च ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पिचुले झावुकः शाके पृथुच्छदहलीमकौ ।उन्मत्ते धूर्तधुत्तूरधुस्तूरकितवाः शठः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नीचे तु हीनापशदपामरेतरबर्बराः ।नैकृतः स्यान्नैकृतिकः शठः कौनृतिकोऽनृजुः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 न्नै (wrong syllable)
genderविadj.
शठो ना मातुलुङ्गे च भव्यधुर्धूरयोरपि ।सिते च सर्षपे तस्य फले चाथ नपुंसकम् ॥ १३०४ ॥
अनुष्टुप्
पापे वङ्गाख्यलोहे च प्रसूनेऽत्रोक्तशाखिनाम् ।त्रिस्तु धूर्ते च शत्रौ च मार्जारे तु द्वयोरयम् ॥ १३०५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पाठस्तु पठने पुंसि विद्धकर्ण्यामपि स्त्रियाम् ।वण्ठः कुन्तायुधे खर्वे अकृतोद्वाहपूरुषे ।शठो धूर्ते च धूस्तूरे मध्यस्थपुरुषेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
शठ as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् व्यालभेद्यलिङ्गः शठे व्यालः पुंसि श्वापदसर्पयोः । Amarakośa 3.3.369
- धरणिकोश म्रामकअणुको निपुणे स्वल्पे लूनकः पशुकिण्वयोः । म्रामकौ शठपाषाणौ कीटकौ मागधकृमी ॥ Dharaṇikośa 1.1.11
- धरणिकोश एडमूकनिर्ग्रन्थकं विजानीयात्क्षपणेऽप्यपरिच्छदे । एडमूकं विजानीयाच्छठं वाक्श्रुतिवर्जितम् ॥ Dharaṇikośa 1.2.48
- कोषकल्पतरु धूर्तधूर्तं तु खण्डलवणे धत्तूरे ना शठे परवत् । खातेऽस्त्रियां च पूर्तं परवच्छन्ने च पूरिते तत्स्यात् ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 6.16.23
- कोषकल्पतरु निकृतिभवेत्स्रवन्त्यौषधिसिन्धुभेदे वाते त्वमात्ये वहतिर्वृषे ना स्त्री दुर्गतिः स्यान्निरये च निःस्वे । डिम्बे गदे स्याद्विकृतिर्विकारे शठे तु शाठ्ये निकृतिर्निकारे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.36
- कोषकल्पतरु वठरमाणिक्यखण्डेऽपि सुदाडिमाभे ऽथो विष्टरः पुंसि महीरुहे स्यात् । अस्त्र्यासने स्यादपि दर्भमुष्टौ मूर्खे शठे स्याद्वठरश्च वस्त्रे ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.92
- नानार्थार्णवसंक्षेप धोतस्त्री क्ली तु सामभेदे स्याद् धोतस्तु नरि मारुते । शठे तु त्रिर्नटः पुंसि टुण्डुवृक्षे द्वयोः पुनः ॥ ६५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.655
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्यालबहुप्रदे शठे चाथ शार्दूले व्याघ्रवाग्द्वयोः । व्याघ्री तु कण्टकार्यां स्त्री वाटस्तु नरि वेष्टने ॥ १२२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1221
- नानार्थार्णवसंक्षेप निकृतिनिर्वृतिर्मनसस्तोषे मोक्षेऽस्तमयबाढयोः । नियतिः सयमे दैवे निकृतिः शठशाठ्ययोः ॥ ४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.40
- नानार्थार्णवसंक्षेप वठरवठरस्तु भवेत् स्थूले रभसस्तु शठेऽपि च । वरीयान् स्यादुरुतरे प्रशस्ततर एव च ॥ ४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.49
- नानार्थार्णवसंक्षेप छित्वरछगणं पशुविष्ठेति च्छित्वरस्तु पुमाञ्छरे । हर्षनन्दी तु शठ इत्याह तत्रैष भेद्यवत् ॥ ७६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.763
- नानार्थार्णवसंक्षेप वठरवठरस्तु शठे स्थूले त्रिषु वर्षे तु पुंस्ययम् । वधकस्तु पुमान् व्याधौ पद्मबीजे तु नप्यदः ॥ १६२५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1625
- नानार्थार्णवसंक्षेप विहणत्रि तु वीतनये स्त्री तु बलायां विनयाथ सः । विहणो भेद्यलिङ्गः स्याच्छठे स तु नृलिङ्गकः ॥ १७०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1705
- नानार्थार्णवसंक्षेप अनेलमूकअनेलमूकः स्यादन्धे वक्तुं श्रोतुमशिक्षिते । श्रुतिवर्जित इत्येके शठे चाथौदनादिषु ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.2
- परमानन्दीयनाममाला एडमूकएकोऽथ केवले पूज्य एनः पापापराधयोः । एडमूकः शठे कर्णवाग्विवर्जित एव च ॥ ८० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.5.80
- शब्दरत्नावली एडमूकशठे वाक्श्रुतिहीने स्यादेडमूकोऽन्यलिङ्गकः । कविवल्ले च पर्णासे मण्डूके च कारत्वकः(?) ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.160
- शब्दरत्नावली कापाटिकपरमर्मज्ञशिष्ये ना शठे कापाटिकस्त्रिषु । काकरूको दम्भनग्नस्त्रीजित्पेचकभीरुषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.163
- शब्दरत्नावली अनेडमूकशठे वाक्यश्रुतिहीनेऽप्यनेडमूक ईरितः । हासभेदे नखाघाते स्यादाच्छुरितकं हि तत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.207
- शब्दरत्नावली ततकारस्तस्करे गर्भे कोडे पुच्छे तथा शठे ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.1
- शब्दरत्नावली निकृतनिकृतं विप्रलम्भे स्यात्त्रिषु विप्रकृते शठे । निर्मुक्तः स्यान्मुक्तसङ्गमुक्तकञ्चुकसर्पयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.109
- शब्दरत्नावली निकृतिनिकृतिः स्त्री शठे शाठ्ये दैन्ये क्षेये च भर्त्सने । निर्वृतिः सुत्थितौ सौख्ये तथास्तङ्गमने स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.112
- शब्दरत्नावली खर्परखपुरोऽलसके भद्रमुस्तके क्रमुकेऽपि च । खर्परस्तु शठे चौरे भिक्षादिभाण्डगण्डयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.69
- शब्दरत्नावली वटरमुर्मुरः सूर्यतुरगे तुषाग्नौ च मनोभवे । रुधिरं कुङ्कुमे रक्ते स्यात्पुमान् मङ्गलग्रहे ॥ वटरः कुक्कुटे वेष्टे शठे चोरे च चञ्चले । वर्वरः पामरे केशे चक्रले शाकभिद्यपि ॥ पुष्पभेदे देशभेदे वर्वरा मक्षिकाभिदि । वर्करः स्याद्युवपशौ स्याच्छागपरिहासयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.97
- शब्दरत्नाकर व्यालत्रिषु प्राग्रहरे क्लीबे मनागिष्टेऽथ पन्नगे । दुष्टद्विपे श्वापदे च व्यालः पुंसि शठे त्रिषु ॥ २००१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2001
- त्रिकाण्डशेष वठरविकारो विकृतौ रोगे विश्वकद्रू श्वभित्खलौ । बेरोऽङ्गे कुङ्कुमे बेरं वठरः शठमन्दयोः ॥ ३७३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.373
- त्रिकाण्डशेष खल्लकुतूहलं प्रशस्तेऽपि खलश्चर्म्मणि चातके । वस्त्रे निम्ने चाथ खल्लं सस्यस्थाने शठे त्रिषु ॥ ३९० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.390
- वैजयन्ती व्यालव्यालो दुष्टगजे सर्पे श्वापदे च पुमांस्त्रिषु । शठेऽथ वित्तमर्थे क्ली त्रिषु ख्याते विचारिते ॥ ७४ ॥ Vaijayantī 6.5.74