साल
sālaपुं · masc.In 19 kośas: 40 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
प्राकारो वरणः साले चयो वप्रोऽस्य पीठभूः ॥ ९८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वृक्षोऽगः शिखरी च शाखिफलदावद्रिर्हरिद्रुर्द्रुमोजीर्णो द्रुर्विटपी कुठः क्षितिरुहः कारस्करो विष्टरः ।नन्द्यावर्तकरालिकौ तरुवसू पर्णी पुलाक्यंह्रिपःसालानोकहगच्छपादपनगा रूक्षागमौ पुष्पदः ॥ १११४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
कर्कन्धुः कुवली कोलिर्बदर्यथ हलिप्रियः ।नीपः कदम्बः सालस्तु सर्जोरिष्टस्तु फेनिलः ॥ ११३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राकारो वरणः सालः प्राचीनं प्रान्ततो वृतिः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
साले तु सर्जकार्श्याश्वकर्णकाः सस्यसम्वरः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्जुनं ककुभं प्राहुः सालं सर्जं च सूरयः ।झाबुकः पिचुलः प्रोक्त इज्जलो निचुलः स्मृतः ॥ १९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महीपतिर्दन्तशटः कर्ता नेता च कर्म च ।विकन्तके ग्रन्थिलः स्यात् साले तु स्थूलसञ्चरः ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रेणिश्रेण्यौ पंक्तिपंक्त्यौ राजिराज्यौ समे मते ।रेखा लेखा भवेद्वृक्षे शालसालावुदीरितौ ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोटो वप्रोऽस्त्रियां सालः प्राकारो वरणः पुमान् ।अस्त्री दुर्गोक्षणं क्लीबे पुनरावेष्टकः पुमान् ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तीक्ष्णो भूताङ्कुशो राजोद्वेजनो भूतनाशनः ।लकुचो लिकुचः सालः काषायी दृढवल्कलः ॥ २२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रक्तमत्स्यो लोहितः स्याद्रोहिः सालो गडो गलः ।छालोऽथ नडजे मत्स्ये चिलिचीमश्चिलीचिमः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वीथी गृह[8b]तटी हट्टी पलिघः शालगोपुरम् ।शालः सालश्च वरणः प्राकारोऽथाश्मपीठभूः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
फलदो भूरुहो भूजस्तरु-जर्ण-पलाशिनः ।सालः स्थिरः पुलाकी च रुह्वानोकह-पादपौ ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शालः सालः शङ्कुतरुः कार्श्योऽल्पस्तु लतातरुः ।अजकर्णो बस्तकर्णः सर्जको रञ्जनद्रुमः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गरलं मुसलं सालं तथा गाण्डीव-गाण्डिवौ ।पूर्व *** प्रग्रीवपार्श्वः पारशवोऽपि च ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
खेयं खातं च परिखा वप्रं स्याद्धूलिकुट्टिमम् ।प्राकारः परिधिः सालः प्रतोली गोपुराकृतिः ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अञ्जनं कज्जलं नागं गजपाटलमारुणम् ।सालं परिधि वृक्षं च कुल्यां स्त्रीं सारणीं विदुः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
न्याय्ये तु सिंहस्त्रिरिति दत्तस्तु क्लीति सा पुनः ।सारी स्त्री भ्रुकुटौ सालः पुनर्नान्ये तु नप्यपि ॥ १४८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वत्सपत्तनकौशाम्ब्यौ द्वारका द्वारवत्यपि ।वप्रोऽथ वरणः साले चयः प्राकार एव च ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विटपी पादपश्चाद्रिर्द्रद्रुमौ विष्टरः कुठः ।वसुर्जर्णहरी सालोऽनोकहोऽगोऽपि पुष्पदः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निगलनीलनलाः कमलं हलंमुशलसालतमालहलाहलम् ।गरलधूमलखण्डलवल्कलंफलतले मुकुलः शकलः खलः ॥ १५९ ॥
द्रुतविलम्बितम्
genderपुंक्लीm. n.
वृक्षो द्रुमस्तरुः शाखी पादपश्च महीरुहः ।अनोकहोंऽह्रिपः सालः पलाशी विटपी कुटः ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पादपः पुष्पदः पर्णी विटपी विष्टरस्तरुः ।शालः सालः पलाशी च पुलाकी फलदो वसु ॥ १९५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सालः श्यालस्तथा सर्जः कार्यः कार्ष्योऽश्वकर्णकः ।सस्यसंवरनामा सः शस्यसंवर इत्यपि ॥ २००६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थिरः कारस्करः सालः नगोऽगः स्यादनोकहः ।अगमो द्रुः कुचारुश्च स्यात् कुचोरुक्ष इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पीतशालोऽर्जुनः सर्जः सर्जकोऽप्यशनोऽसनः ।सालः सार्जलता शङ्खः स्यात् काष्योप्यश्वकर्णकः ।शस्यशम्बर इत्येष सस्यसम्बर इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सालोऽपि, परिवारे तु परेर्बर्हश्च बर्हणम् ।आतपत्रे प्रतपत्रं छत्रं छत्रश्च छत्र्यपि ॥ २४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
तामलिप्ती, विदर्भायां कुडिनी कुण्डिनात् पुरम् ।द्वारकाऽनिकाररेफा, सालस्तालव्य-दन्त्यभृत् ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शालस्तालव्य-दन्त्यादिः शिखी शाख्यगमोऽगवत् ।पारिन्दश्चापि पालिन्दो गाथकेऽपि दलान्विते ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
कर्कुन्धूर्घुट्टा घोण्टा च गोपघोण्टातने भवा ।नीपे कदम्ब-कलम्बौ शालस्तालव्य-दन्त्यवान् ॥ १५२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ट्टा (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.doubtful
शालः सालश्च नक्रे तु कुम्भी कुम्भीर इत्यपि ।शङ्खमुखः शङ्कुमुखः, ग्राहे तु तन्तु-तन्तुणौ ॥ ३६९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शालस्तथैव भेक्यां तु वर्षाभूरिति कथ्यते ।वर्षाभ्व्युद्भिदि चोद्भिज्जमुद्भिदं चोद्भिजं तथा ॥ ३७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
मरुवककर्णिकारबकुलाम्रामधूकतुष-क्रमुकनमेरुसालतिलकागुरुदन्तशठाः ।कुरवकसिन्धुवारकृतमालतमालयुगच्छद-करकप्रियालघननागसमित्तरवः ॥ २५४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पादपवृक्षपलाशिद्रुमतरुकुटविटपिशाखिनगसालाः ।अगमो द्ररगो भूरुट् कुजोऽनोकह इत्यपि ॥ ४३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सालस्तु राजनिर्यासो मोरटोऽङ्कोलपत्रकः ।सप्तपर्णस्त्वयुक्पर्णः शारदो विषमच्छदः ॥ ४९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सालोऽथ गालवो लोध्रः शाबरस्तिल्वमार्जनौ ।तिरीटोऽथ फलाध्यक्षो राजादन इमौ समौ ॥ ५१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राकारवरणसाला वप्रोऽस्त्री तस्य शिखरकूटानि ।क्षुद्राणि कपिशिरांसि प्राचीरं प्रान्ततोवृतिर्वाटः ॥ ८३२ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
विकंकते ग्रन्थिलः स्याद्व्याघ्रपाच्च मधुच्छदः ।सर्जेऽश्वकर्णः साले तु कार्ष्यकः सस्यसंवरः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राकारो वरणः सालः प्राचीरन्त्वेष सच्छदिः ।आवेष्टकस्तु वाटोऽस्त्री विवृतश्च वृतिद्रुमैः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात् क्षारकीटे नवमेघवृन्देभालं ललाटे महसि स्त्रियां न ।स्कन्धे तरोः सालमुशन्त्यथ स्या-त्सालोऽस्त्रियां भूरुहमात्रकेऽपि ॥ ५७ ॥
इन्द्रवज्रा
शङ्कुद्रुमे स्याद्वरणेऽथ शालःसर्जद्रुमे हालनृपे च मत्स्ये ।स कीर्तितः स्त्री च गृहे गृहैक-देशे तरुस्कन्धकशाखयोश्च ॥ ५८ ॥
उपजातिः
doubtful
प्राकारे ना तु विटपिमात्रे वृक्षान्तरे तथा ।अश्वकर्णाह्वये गत्यां मत्स्यभेदे तु स द्वयोः ॥ १४८७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
स्थूलः पीने जडे सालो दुर्गे वृक्षान्तरे स्मृतः ।सिन्धुर्दन्तिमदे नद्यां नदसागरयोरपि ॥ ३६५ ॥
अनुष्टुप्
स्कन्दो धाता नदीकूलं साद्यश्वारोहसूतयोः ।सालो मत्स्ये वृक्षभेदे प्राकारद्रुममात्रयोः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
साल as a meaning in nānārtha verses
- परमानन्दीयनाममाला अर्जुनपाण्डोः पुत्रे तृणे नेत्ररोगे हैहयसालयोः । आतङ्को मुरजध्वानशङ्कयो रोगतापयोः ॥ ३२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.32