वाच्य

vācyaवि · adj.

In 9 kośas: 5 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.436 · p. 21

मत्ते शौण्डोत्कटक्षीबा उत्कस्तूत्सुक उन्मनाः ।उत्कण्ठितोऽभिशस्ते तु वाच्यक्षारितदूषिताः ॥ ४३६ ॥

अनुष्टुप्

मत्तवि शौण्डवि उत्कटवि क्षीबवि उत्कवि उत्सुकवि उन्मनस्वि उत्कण्ठितवि अभिशस्तवि वाच्यवि क्षारितवि दूषितवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धीवर्गः Koṣakalpataru 1.5.59 · p. 59

महावाक्यं तत्त्वमसीत्यादि मोक्षैकसाधनम् ।अर्थोऽभिधेयः स त्रेधा वाच्यो वाचकबोधितः ॥ ५९ ॥

अनुष्टुप्

महावाक्यक्ली अर्थपुं अभिधेयपुं वाच्यपुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.99 · p. 113

दूषितः क्षारितो वाच्यो लक्षणो गुणयुक्स्मृतः ।निर्लक्षणः पाण्डुपृष्ठः कथितो विवशोऽप्यथ ॥ ९९ ॥

अनुष्टुप्

दूषितवि क्षारितवि वाच्यवि लक्षणवि निर्लक्षणवि पाण्डुपृष्ठवि विवशवि

genderविadj.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संयोगादिवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.2.101 · p. 29

संदेशो वाचिकं वाच्यं लेखः पत्रं च पत्रिका ।प्रसादनमनुनयः सान्त्वनं चटु चाटु च ॥ १०१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न (wrong syllable)

संदेशपुं वाचिकक्ली वाच्यक्ली लेखपुं पत्रक्ली पत्रिकास्त्री प्रसादनक्ली अनुनयपुं सान्त्वनक्ली चटुक्ली चाटुक्ली

genderक्लीneut.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.661 · p. 88

अभिशस्तस्तथा वाच्यः क्षारितश्चापि दूषितः ।आक्षारितः प्रयुक्तोऽस्ति सर्वत्र निन्दिते जने ॥ ६६१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्र (wrong syllable)

अभिशस्तवि वाच्यवि क्षारितवि दूषितवि आक्षारितवि

genderविadj.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास यश्लोकः Dharaṇikośa 25.3.15 · p. 159

वाच्यं वक्तव्यमित्येते वर्तेते प्रतिपादने ।वाचार्हे कुत्सिते हीने दूषणे चापि कीर्त्यते ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्रतिपादन वाचार्ह कुत्सित हीन दूषण

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.23 · p. 41

व्यग्रस्तु विगताग्रे च व्यापृताकुलयोरपि ।वाच्यस्तु कुत्सितेऽधीने विहीने वदितव्यके ॥ २३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकुत्सित अधीन विहीन वदितव्य

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.30 · p. 259

लयः सङ्गीतसाम्ये स्यात्संश्लेषणविनाशयोः ।लक्ष्यं शरव्ये क्लीबं स्यादपदेशेऽपि कीर्त्यते ॥व्रज्या पर्यटने वर्गे प्रस्थाने संगतेऽपि च ।वाच्यं हीने कुत्सिते स्याद्वचनार्हे तु वाच्यवत् ॥वन्या वनाम्बुसन्दोहे वन्यं बनभवे त्रिषु ।विन्ध्यो व्याधाचलभिदोर्विन्ध्याचलवलीद्रुमे ॥

अनुष्टुप्

meaningsहीन कुत्सित वचनार्ह

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अभिधेयवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 8.4.15 · p. 276

कुत्सिते वाच्यवक्तव्यौ वदितव्यविहीनयोः ।प्राप्तरूपोऽभिरूपश्च पण्डिते रूपवत्यपि ॥ १५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकुत्सित वदितव्य विहीन

वाच्य as a meaning in nānārtha verses

नानार्थार्णवसंक्षेप अर्थहृदये साधने मोक्षे कार्यैश्वर्यनिवृत्तिषु । वाच्ये हेतावभिप्राये याचने च हलायुधः ॥ ५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.5
शब्दरत्नावली प्रवचनीयत्रिषु प्रवचनीयञ्च प्रवक्तरि च वाच्यके । वृषाकपायी गौरीश्रीवरीजीवन्तिकासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.60