विवश

vivaśaवि · adj.

In 13 kośas: 10 synonym verses, 6 as a nānārtha head word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.118 · p. 21

तूष्णींशीलस्तु तूष्णीको विवशोऽनिष्टदुष्टधीः ।

अनुष्टुप्

तूष्णींशीलवि तूष्णीकवि विवशवि अनिष्टदुष्टधीवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.80

विक्लवो विह्वलः स्यात्तु विवशोऽरिष्टदुष्टधीः ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्हे (wrong syllable)

विक्लववि विह्वलवि विवशवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव पूःप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.3.1 · p. 8

क्लीबेतिलम्बे स्थानीयं मुद्रङ्गो विवशः पुमान् ।नमं है(८५०)र्ग्रामभिर्द्रोणमुखं कर्वटाखर्वटौ ॥ १ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 टा (wrong syllable)

स्थानीयक्ली मुद्रङ्गपुं विवशपुं द्रोणमुखक्ली कर्वटपुंक्ली खर्वटपुंक्ली

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.41 · p. 218

विवशोऽनिष्टबुद्धिः स्यादीर्ष्यालुः कुहनः पुनः ।स्यादस्थिरे संकुसुको द्वेष्टात्वनुपदीत्यपि ॥ ४१ ॥

अनुष्टुप्

विवशवि अनिष्टबुद्धिवि ईर्ष्यालुवि कुहनवि संकुसुकवि द्वेष्टृवि अनुपदिन्वि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.64 · p. 7

विक्लवो विह्वलः स्यात्तु विवशोऽनिष्ट[ दुष्ट ]धीः ।चलाचलश्चाचलिश्च चिकुरश्चपलस्तथा ॥ ६४ ॥

अनुष्टुप्

विक्लववि विह्वलवि विवशवि चलाचलवि चाचलिवि चिकुरवि चपलवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.99 · p. 113

दूषितः क्षारितो वाच्यो लक्षणो गुणयुक्स्मृतः ।निर्लक्षणः पाण्डुपृष्ठः कथितो विवशोऽप्यथ ॥ ९९ ॥

अनुष्टुप्

दूषितवि क्षारितवि वाच्यवि लक्षणवि निर्लक्षणवि पाण्डुपृष्ठवि विवशवि

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.663 · p. 112

व्याकुले त्व(तू?)परक्तः स्याद्विह(स्तो?) विसृ(स्तृ?)तोऽपि च ।विह्वले विक्लवः स्यात्तु विवशो विकलोऽपि च ॥ ६६३ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

उपरक्तवि विहस्तवि विस्तृतवि विक्लववि विवशवि विकलवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.218 · p. 89

अनिष्टदुष्टधीश्चापि विवशो दुष्टबुद्धिमान् ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 न्त्रि (wrong syllable)

अनिष्टधीवि दुष्टधीवि विवशवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश प्राणिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 4.1.58 · p. 162

उपरक्तो व्यसनार्ते विक्लवो विह्वले मतः ।अथ कश्यः कशार्हे स्यात् विवशोऽरिष्टदुष्टधीः ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 स (wrong syllable)

उपरक्तवि विक्लववि कश्यवि विवशवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1691 · p. 203

निर्वृत्त सिद्धनिष्पन्नौ फल्ग्वसारौ समार्थकौ ।शिश्विदानो दुराचारो विवशोऽरिष्टदुष्टधीः ॥ १६९१ ॥

अनुष्टुप्

निर्वृत्तवि सिद्धवि निष्पन्नवि फल्गुवि असारवि शिश्विदानवि दुराचारवि विवशवि

genderविadj.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास शार्धश्लोकः Dharaṇikośa 29.2.8 · p. 213

विवशः स्यादवश्यात्मा विवशोऽरिष्टदुष्टधीः ।कुलिशं त्वस्थिसंहारसंज्ञौषधिः स्वरुस्तथा ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष (wrong syllable)

meaningsअवश्यात्मन्अरिष्टदुष्टधी

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ शान्ताः Koṣakalpataru 6.30.15 · p. 367

स्याद्दुष्टबुद्धौ विवशोऽप्यरिष्टे-ऽवश्यात्मके निर्दयखड्गयोस्तु ।निस्त्रिंश उक्तः सदृशं तु तुल्या-र्हयोः परस्मिन्नथ बालिशः स्यात् ॥ १५ ॥

उपजातिः

meaningsदुष्टबुद्धि अरिष्ट अवश्यात्मक

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.54 · p. 45

विवशस्त्वस्वतन्त्रात्मन्यवश्ये रभसोऽपठीत् ।अरिष्टदुष्टबुद्धौ च कथयन्ति मनीषिणः ॥ ५४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअस्वतन्त्र अवश्य अरिष्टदुष्टबुद्धि

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश शान्ताः Śabdaratnāvalī 7.30.25 · p. 290

शूकशिम्पी महामेदा शाकिनीभित्स्वपि स्त्रियाम् ।विवशः स्यादवश्यात्मारिष्टदुष्टधियोस्त्रिषु ॥

अनुष्टुप्

meaningsअवश्यात्मन्अरिष्ट दुष्टधी

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.432 · p. 245

वार्त्ताहरे पुरोगे च सहाये च प्रतिस्पशः ।लोमशो मेढ्रकेऽपि स्याद्विवशाववशविह्वलौ ॥ ४३२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 द्विव (syllable split)

meaningsअवश विह्वल

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.4.27 · p. 256

विवशस्त्वस्वतन्त्रात्माप्यरिष्टेन च दुष्टधीः ।विधुरः पत्न्यपेते स्यात् क्लिष्टविश्लिष्टयोरपि ॥ २७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअस्वतन्त्रात्मन्अरिष्टदुष्टधी