हीन

hīnaवि · adj.

In 15 kośas: 16 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1475 · p. 56

परिक्षिप्ते वलयितं निवृत्तं परिवेष्टितम् ॥ १४७४ ॥परिस्कृतं परीतं च त्यक्तं तूत्सृष्टमुज्झितम् ।धूतं हीनं विधूतं च विन्नं वित्तं विचारिते ॥ १४७५ ॥

अनुष्टुप्

परिक्षिप्तवि वलयितवि निवृत्तवि परिवेष्टितवि परिस्कृतवि परीतवि त्यक्तवि उत्सृष्टवि उज्झितवि धूतवि हीनवि विधूतवि विन्नवि वित्तवि विचारितवि

genderविadj.

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्ट Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa · हेमचन्द्र मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa 3.92 · p. 4

परतन्त्रे वशायत्तावधीनोऽप्यथ दुर्गते ।क्षुद्रो हीनश्च दीनश्च भाटिस्तु गणिकाभृतौ ॥ ९२ ॥

अनुष्टुप्

वशवि आयत्तवि अधीनवि क्षुद्रवि हीनवि दीनवि भाटिस्त्री

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.189

त्यक्तं हीनं विधुतं समुज्झितं धूतमुत्सृष्टे ।

उद्गीतिः

त्यक्तवि हीनवि विधुतवि समुज्झितवि धूतवि उत्सृष्टवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.347 · p. 41

कदर्यहीनकीनाशकिम्पचानमितम्पचाः ।कृपणक्षुल्लकक्लीवक्षुद्रा एकार्थवाचकाः ॥ ३४७ ॥

अनुष्टुप्

कदर्यवि हीनवि कीनाशवि किम्पचवि मितम्पचवि कृपणवि क्षुल्लकवि क्लीववि क्षुद्रवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.174 · p. 233

अवज्ञातं चावमतं परिभूतेऽवमानितम् ।उत्सृष्टं विधुतं धूतं त्यक्तं हीनं समुज्झितम् ॥ १७४ ॥

अनुष्टुप्

अवज्ञातवि अवमतवि परिभूतवि अवमानितवि उत्सृष्टवि विधुतवि धूतवि त्यक्तवि हीनवि समुज्झितवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.5 · p. 22

चिरंतनं यातयामं तत्पटच्चरमित्यपि ।अवशिष्टं च[शिष्टं]च तथोर्वरितमित्यपि ।अधिकं त्वतिरिक्तं स्यादूनं न्यूनं च हीनवत् ॥ ५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

चिरंतनवि यातयामवि पटच्चरवि अवशिष्टवि शिष्ठवि उर्वरितवि अधिकवि अतिरिक्तवि ऊनवि न्यूनवि हीनवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.32 · p. 25

धूतं हीनं विधूतं च मुक्तं हापितमित्यपि ।करम्बितं तूत्खचितमाच्छिन्नं तु बलाद्धृतम् ॥ ३२ ॥

अनुष्टुप्

धूतवि हीनवि विधूतवि मुक्तवि हापितवि करम्बितवि उत्खचितवि आछिन्नवि

genderविadj.

नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 171 · p. 82

क्षामं शान्तं कृशं क्षीणं हीनं जीर्णं च वैरिणाम् ।शीर्णावसानं दूनं च धैर्यं शौर्यं च पौरुषे ॥ १७१ ॥

अनुष्टुप्

क्षामवि शान्तवि कृशवि क्षीणवि हीनवि जीर्णवि शीर्णवि अवसानवि दूनवि धैर्यक्ली शौर्यक्ली पौरुषक्ली

genderविadj.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1596 · p. 179

पिङ्गलासंज्ञके हिक्कासंज्ञरोगान्तरेऽपि च ।नृस्त्री तु हिक्कने -- हिक्कके हीनवाक् पुनः ॥ १५९६ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

हीनवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.356 · p. 96

उत्सृष्टविधुते हीनं विन्नवित्ते विचारितम् ।[53] संरुद्धसंवृते छन्नं संवीते रुद्धमित्यपि ॥ ३५६ ॥

अनुष्टुप्

उत्सृष्टवि विधुतवि हीनवि विन्नवि वित्तवि विचारितवि संरुद्धवि संवृतवि छन्नवि संवीतवि रुद्धवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2681 · p. 433

त्यक्तमुज्झितमुत्सृष्टं धूतं विधूतमित्यपि ।हीनं चेत्यभिधेयानि त्यक्तस्य संभवन्ति वै ॥ २६८१ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 स्य (wrong syllable)

त्यक्तवि उज्झितवि उत्सृष्टवि धूतवि विधूतवि हीनवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश शूद्रवर्गप्रक्लाशः Śabdaratnāvalī 3.8.25 · p. 154

नीचे निहीनहीनापसदजान्मपृथग्जनाः ।विवर्णः प्राकृतक्षुल्लक्षुल्लकेतरपामराः ।भृत्ये भुजिष्यदासेयदासेरपरिचारकाः ॥

अनुष्टुप्

नीचवि निहीनवि हीनवि अपसदपुं जाल्मपुं पृथग्जनपुं विवर्णवि प्राकृतवि क्षुल्लवि क्षुल्लकवि इतरवि पामरवि भृत्यपुं भुजिष्यपुं दासेयपुं दासेरपुं परिचारकपुं

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.77 · p. 168

त्यक्तं हीनञ्च विधुतं धूतोत्सृष्टसमुज्झितम् ।भाषितोक्तोदिताख्यातलपिताभिहितजल्पितम् ।विदितं बूधितं बुद्ध मनितं प्रतिपन्नवत् ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 लपि (syllable split)

त्यक्तवि हीनवि विधुतवि धूतवि उत्सृष्टवि समुज्झितवि भाषितवि उक्तवि उदितवि आख्यातवि लपितवि अभिहितवि जल्पितवि विदितवि बुधितवि बुद्धवि मनितवि प्रतिपन्नवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1690 · p. 203

त्यक्तं हीनं समुत्सृष्टं धुतं धूतं समुज्झितम् ।विहस्तव्याकुलौ तुल्यौ प्रत्यादिष्टो निराकृतः ॥ १६९० ॥

अनुष्टुप्

त्यक्तवि हीनवि समुत्सृष्टवि धुतवि धूतवि समुज्झितवि विहस्तवि व्याकुलवि प्रत्यादिष्टवि निराकृतवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.22 · p. 202

नीचे तु हीनापशदपामरेतरबर्बराः ।नैकृतः स्यान्नैकृतिकः शठः कौनृतिकोऽनृजुः ॥ २२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 न्नै (wrong syllable)

नीचवि हीनवि अपशदवि पामरवि इतरवि बर्बरवि नैकृतवि नैकृतिकवि शठवि कौनृतिकवि अनृजुवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.101 · p. 209

मनिते विदितज्ञातौ बुधिते बोधबुद्धवत् ।त्यक्ते तु विधुतोत्सृष्टहीनधूतसमुज्झिताः ॥ १०१ ॥

अनुष्टुप्

मनितवि विदितवि ज्ञातवि बुधितवि बोधवि बुद्धवि त्यक्तवि विधुतवि उत्सृष्टवि हीनवि धूतवि समुज्झितवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.242

हीनन्यूनावूनगर्ह्यौ वेगिशूरौ तरस्विनौ ।

अनुष्टुप्

meaningsऊन गर्ह्य

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1597 · p. 179

त्रिरूनगर्ह्ययोर्ना तु नागकेसरपादपे ।हीरः पुंसि शिवे द्वे तु सर्पे सिंहे च स त्रि तु ॥ १५९७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsऊन गर्ह्य नागकेसरपादप

doubtful

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश नान्ताः Śabdaratnāvalī 7.20.25 · p. 235

हनुः कपोलावयवे द्वयोर्नृत्यपदेऽस्त्रियाम् ।स्त्रियां हट्टविलासिन्यां हीनं गर्ह्योनयोस्त्रिषु ॥

अनुष्टुप्

meaningsगर्ह्य ऊन

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.4.20 · p. 229

मंत्रिण्यपि सुहृत्स्निग्धे प्रतिज्ञावत्यपि स्थितः ।मंदस्वच्छन्दयोः स्वैरो हीनो मुक्तविगर्ह्ययोः ॥ २० ॥

अनुष्टुप्

meaningsमुक्त विगर्ह्य

हीन as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश अधमप्रथमौ तु प्रधानादी अधमो हीनगर्ह्ययोः । कुसुमे स्त्रीरजःपुष्पे तलिमे तल्पकुट्टिमौ ॥ Dharaṇikośa 24.1.5
धरणिकोश वाच्यवाच्यं वक्तव्यमित्येते वर्तेते प्रतिपादने । वाचार्हे कुत्सिते हीने दूषणे चापि कीर्त्यते ॥ Dharaṇikośa 25.3.15
धरणिकोश अधरप्रदरो योषितां रोगः प्रदरः शरभङ्गयोः । अधरावोष्ठहीनौ तु अनूर्ध्वमधरं विदुः ॥ Dharaṇikośa 26.2.28
धरणिकोश अनुअनु हीने सहार्थे च पश्चात्सादृश्ययोरनु । लक्षणादौ समीपेऽनु आया[112]मेऽनुक्रमेऽप्यनु ॥ Dharaṇikośa 34.11.3
धरणिकोश उपअप स्यादपकृष्टार्थो वर्जनार्थोऽप्यप स्मृतः । उप समीपवाची स्यादुप हीनेऽधिकेऽप्युप ॥ Dharaṇikośa 34.12.1
कोषकल्पतरु उपनिःक्षेपे नियमे निवेशभ(भृ?)शयोर्दानेऽन्तिके दर्शने- न्तर्भावोपरमाश्रयाम्बुषु तयोधा(?)भावविन्यासके । हर्षे चौर्यनिकृष्टवर्जनविपर्यासप्रमोदेष्वप स्याद्विश्लेषविकारयोरुप पुनर्हीनेऽधिके चान्तिके ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 5.1.4
कोषकल्पतरु ऊनसूना तु पुत्र्यां गलशुण्डिकायां वधस्थलेऽथोनमुशन्ति हीने । रणोद्यमेऽथार्कमयूखयोः स्यात् स्योनोऽथ मीनो झषराशिभेदे ॥ ८९ ॥ Koṣakalpataru 6.21.89
कोषकल्पतरु न्यूनन्यूनं च हीनं त्रिषु गर्ह्य ऊने दीनस्तु भीते त्रिषु दुर्गते च । स्त्रियां त्वसौ मूषिक[11a]योषिति स्या- द्बुध्नस्तु शंभौ गदितोऽपि मूले ॥ ९१ ॥ Koṣakalpataru 6.21.91
कोषकल्पतरु अधरअनूर्ध्व[51b]हीने परगोऽध्वरस्तु स्यात्सावधाने वसुभिन्मखार्थः । अस्त्र्यन्तरं रन्ध्रविनावकाशा- न्तरात्मभेदावधिमध्यवाचि ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.84
नानार्थार्णवसंक्षेप अधरद्वे तु मर्येऽधरस्तु स्यादोष्ठे पुंस्यथ भेद्यवत् । अवाचीने च हीने क्ली त्वध्वरं खे मखे तु ना ॥ ५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.54
शब्दरत्नावली निर्ग्रन्थिकनिपुने क्षपणे हीने निर्ग्रन्थिक उदाहृतः । शिखण्डे भुजगे बाणे प्रचलाकः समीरितः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.178
शब्दरत्नावली मोघमेघः स्याद्वारिवाहेऽपि मुस्तके राक्षसेऽपि च । मोघा तु पाटलायां स्त्री त्रिषु निष्फलहीनयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.4.4
शब्दरत्नावली वाच्यलयः सङ्गीतसाम्ये स्यात्संश्लेषणविनाशयोः । लक्ष्यं शरव्ये क्लीबं स्यादपदेशेऽपि कीर्त्यते ॥ व्रज्या पर्यटने वर्गे प्रस्थाने संगतेऽपि च । वाच्यं हीने कुत्सिते स्याद्वचनार्हे तु वाच्यवत् ॥ वन्या वनाम्बुसन्दोहे वन्यं बनभवे त्रिषु । विन्ध्यो व्याधाचलभिदोर्विन्ध्याचलवलीद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.30
शब्दरत्नाकर उपउपाधिकेऽन्तिके हीनेऽप्युत प्रश्नवितर्कयोः । विस्तारेऽङ्गीकृतावूरी स्यादुरर्यूरीति च ॥ २२६५ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2265
त्रिकाण्डशेष खेटसुरायां स्त्री कीकटुस्तु निःस्वे देशे मितम्पचे । खेटः सिङ्घाणके हीने गृष्टिर्धेन्वौषधीभिदोः ॥ ९५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.95
वैजयन्ती अधरअधरोऽनूर्ध्वहीनोष्ठेष्वनृतं वितथे कृषौ । आश्रमोऽस्त्री मुनिस्थाने ब्रह्मचर्यादिके मठे ॥ १६ ॥ Vaijayantī 7.5.16
वैजयन्ती उपउपाधिकेऽन्तिके हीनेऽप्युत प्रश्नविकल्पयोः । समुच्चयेऽनुमत्यां चाप्येव साम्येऽवधारणे ॥ १८ ॥ Vaijayantī 8.7.18