चाटु
cāṭuक्ली · neut.In 17 kośas: 19 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
अस्त्री चाटु चटु श्लाघा प्रेम्णा मिथ्या विकत्थनम् ।सन्देशवाग्वाचिकं स्याद्वाग्भेदास्तु त्रिषूत्तरे ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चटु चाटु प्रियं वाक्यं हृद्यार्थं हृदयङ्गमम् ।वार्त्तोदन्तः प्रवृत्तिश्च वृत्तान्तश्च समाः स्मृताः ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आकारणा भवेदाकारणं चटु च चाटु च ।परिवादः परीवादोऽप्यबद्धं स्यादबन्धकम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वस्त्रग्रन्थिश्च नीवी स्यात्कौमुदी कार्तिकोत्सवः ।आवेशारम्भसंरम्भाः प्रियवाक् चटुचाटुनी ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चटु चाटु प्रियप्रायं प्रियसत्यं तु सूनृतम् ।सत्यं तथ्यं समीचीनमृतं सत्यं यथातथम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विना तु पात्रं यः प्रश्नो नभोदर्शनपूर्वकम् ।आकाशभाषितं तत्स्याद्दैवप्रश्न उपश्रुतिः ।उत्तरं प्रतिवचः प्रतिवाक्यमस्त्रियां तु चटुलं चटु चाटु ।चाटुकं च हृदयंगमहृद्ये सूनृतं त्रिषु त(भ)वेत्प्रियसत्ये ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंक्लीm. n.
कव(वा)टं कपटं खेटं कर्पटं पिष्टकोष्टवत् ।चटु चाटु किरीटं च अगलःटं( ? )मकुटं कुटम् ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 अग (syllable split)
genderपुंक्लीm. n.
आनुकूल्ये प्राध्वमथ प्रसह्यार्यहलं हठे ।निःषमं दुःषमं दुष्ठु दुर्दुरोऽपष्ठु निन्दिते ।क्व धिगादह हुं कु अवकीक्र(?)च कुत्सन[238a]वाचिनः ।रुषोक्तौ कुं मुं च रोषे त्वा आं स्यात्तुंकृतौ तु तुम् ।चटु चाटु प्रिये ********** ।तु-पुनर्वैवमेवाद्धा षण्निर्द्धारणवाचकाः ।शङ्के मन्ये तु कं हुं स्वित्किं किमूतापि च ध्रुवम् ।आहो उताहो आहोस्वित्किमुतोत तथा किमु ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderअindecl.
ऊहापोहक्षमायां च बुद्धौ चार्वी त्रिषु त्वयम् ।सुन्दरे चित्रवाक्ये च चाटुस्तु स्त्रीनपुंसकम् ॥ ४१४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
नामधेयं प्रिये वाक्ये चटु चाटु यथाक्रमम् ।सत्यं यथातथं तथ्यं सद्भूतं च यथास्थितम् ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वीतंसमासं चमसांसकांसाःकर्पासमाकाशमथोपवासः ।बुसेत्थुसेचिक्कसगेहचाटुतनूरुहं देहगृहेऽथ बर्हः ॥ १६३ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
प्रथमाभ्याससंप्राप्तशिष्ये शैक्ष्यः प्रकीर्तितः ।शिक्षावान् शिक्षितः शैक्षी चाटुः प्रथमकल्पिकः ॥ २०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संदेशो वाचिकं वाच्यं लेखः पत्रं च पत्रिका ।प्रसादनमनुनयः सान्त्वनं चटु चाटु च ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न (wrong syllable)
genderक्लीneut.
तथा पर्यनुयोगो वै अनुयोगश्च कथ्यते ।देवप्रश्नस्तथैव स्यादुपश्रुतिश्च चाटु च ॥ ३८१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्रु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सोल्लुण्ठनन्तु सोत्प्रासं चटु चाटु प्रियोदितम् ॥
genderविadj.
आह्वा, हूतौ तु हक्कार-कङ्कारौ, शपथे शपः ।शपनं, प्रियबाहुल्ये चटु चाटु, यथास्थिते ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चटुश्चाटुश्च वा क्लीबे भर्त्सनं त्वपवादगीः ।स्यादामन्त्रणमाप्रश्न श्राहूतिस्तु निमन्त्रणम् ॥ ९०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
रभसो गमकारित्वं कौमुदी कार्तिकोत्सवे ।आवेशाटोपसंरम्भाः प्रियवाक्चटु चाटुनी ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
राजादिस्तुतिवाक्ये ना त्वयं पशुपिचण्डके ।दर्व्यग्रे केचन प्राहुर्दर्व्यां त्वेवाह सज्जनः ॥ ४१५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
आलेख्याश्चर्ययोश्चित्रं चिह्नमङ्के ध्वजेऽपि च ।स्तुतिवादे चटुश्चाटुरुभौ पशुपिचण्डके ॥ १९१८ ॥
अनुष्टुप्
meanings
चटुश्चाटुश्च राजादिस्तुतौ पशुपिचिंडके ।चक्री विष्णौ कुलालेऽहौ च्युपौ पवनसंक्रमौ ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
meanings
चाटु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश चटुनटी सुगन्धीभेदे स्यान्नटौ शैलूषनर्तकौ । चटुः पिचिण्डे चाटौ च व्रतिनां पीठिका चटुः ॥ Dharaṇikośa 10.2.9
- कोषकल्पतरु चटुस्याच्चाटावुदरे चटुर्निगदितो व्रत्यासनेऽथो कटु- र्दुर्गन्धे च रसे पुमान्सरिषपे स्त्री रोहिणीकङ्गुषु ॥ Koṣakalpataru 6.10.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप चटुचरणाख्यक्रियायां स्त्री यवसेऽप्यथ चाटुनि । चटुः स्त्रीशण्डयोः पुंसि त्वयं पशुपिचण्डके ॥ ४०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.407
- नानार्थार्णवसंक्षेप चारीआर्योपजीविभेदे तु चाटौ ना चटनेऽपि च । मिश्रवर्णे कृष्णहरित्सिते तद्वति तु त्रिषु ॥ ४१२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.412
- शब्दरत्नावली विदूषकत्रिषु तत्कारकेऽस्त्री तु तिलके स्याद्विशेषकम् । परनिन्दाकरे चाटुवटौ पुंसि विदूषकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.197