उत्कट
utkaṭaवि · adj.In 14 kośas: 25 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
मत्ते शौण्डोत्कटक्षीबा उत्कस्तूत्सुक उन्मनाः ।उत्कण्ठितोऽभिशस्ते तु वाच्यक्षारितदूषिताः ॥ ४३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्वक्पत्रमुत्कटं भृङ्गं त्वचं चोचं वराङ्गकम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मत्ते शौण्डोत्कटक्षीबाः कामुके कमितानुकः ॥ २३ ॥कम्रः कामयिताभीकः कमनः कामनोऽभिकः ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
आहुः प्रतीकमवयवमपघनमङ्गं तथैकदेशं च ।उल्वणमुद्धतमुद्भटमुत्कटमिति नातिनानार्थाः ॥ ७४४ ॥
आर्या
genderविadj.
कलशं सिंहलं वन्यं वराङ्गी मुखशोधनम् ।बहुगन्धं च सुरसमुत्कटं रामवल्लभम् ॥ ४०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मत्ते शौण्डोत्कटक्षीबाः पञ्चभद्रः परिप्लुते ।व्यसनी निर्लक्षणस्तु पाण्डुरपृष्ठ इत्यपि ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
genderविadj.
शरो बाण इषुः काण्ड उत्कटः सायकः क्षुरः ।इक्षुरिक्षुरिकापत्रो विशिखोऽथ महाशरः ॥ ३३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृङ्गं वराङ्गं सु[45b]रसं वरं रामाप्रियं त्वचम् ।गुडत्वगुत्कटं हृद्यं चोचं स्यात्स्वर्णभूमिकम् ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
उपदंशावदंशौ द्वौ चक्षणं मद्यपाशनम् ।सुरापः स्यान्मद्यपिबो मत्तस्तूत्कट-शौण्डकौ ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उद्धतं चोत्कटं च स्यादुद्रिक्तं स्पाशितं च तत् ।आविष्कृतं प्रकटितं दर्शितं च प्रकाशितम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उल्बणं दारुणं तिग्मं घोरं तीव्रोग्रमुत्कटम् ।शीतलं तिमिरं याथं मन्दं विद्धि विलम्बितम् ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मत्तोत्कटौ क्षीबशौण्डौ उन्मना उत्सुकः समः ।उत्क उत्कण्ठिस्तुल्यौ विशेषास्तत्र केचन ॥ ९८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 त्क (syllables merged)
genderविadj.
उल्बणे प्रकटश्चोग्र उद्भटश्चोत्कटप्रकौ ।उद्धतः पण्डितश्चण्डः प्रलयश्च प्रतापवान् ॥ ६७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तीव्रोग्रौ दारुणं घोरं दृढमुद्दाममुत्कटम् ।सुकुमारः सुखस्पर्शः कोमलो मृदुलो मृदु ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मत्तः शौण्डस्तथा क्षीबः उत्कटश्चापि कथ्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
मिशिर्मिशी च नलदं मिषिका मिषिरित्यपि ।गुडत्वकमुत्कटं भृङ्गं त्वक्पत्रञ्च वराङ्गकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मत्ते शौण्डोत्कटक्षीवा अविनीते समुद्यतः ।कामुके कमिताभीकः कम्रः कामयिताभिकः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्षुद्रगन्धा तु काण्डेक्षुकोकिलाक्षेक्षुरक्षुराः ।त्वक्पत्रं तु त्वचं चोचं वराङ्गं भृङ्गमुत्कटम् ॥ ५७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संशयालुः संशयिता संदेग्धा विचिकित्सकः ।क्षीबशौण्डोत्कटा मत्ते घूर्णितः प्रचलायितः ॥ १५९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सं (wrong syllable)
genderविadj.
उच्चमुत्कटमुत्तालं प्रांशूदग्रं समुन्नतम् ।उद्धुरं तुङ्गमुन्नम्रमुच्छ्रितं दशकं समम् ॥ १६२१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वालकेश्यां दृढदला जूर्णा कृकणपत्रिका ।पुंभूम्नि बल्बुजा वाट्यान्तूत्कटः स्यात् पराशकः ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्पृष्टौ नागदन्तस्य स्फिचौ चेद्भुवमुत्कटम् ।वहित्रकर्णः संयुज्य जंघायुग्मप्रसारणात् ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्वक्पत्रं तु त्वचं चोचं वरांगं भृंगमुत्कटम् ।मृगनाभिर्मृगमदो नगः कस्तूरिकापि च ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिपासितस्तु तृषितः पिपासुस्तर्षितः सतृट् ।मत्ते शौंडोत्कटक्षीबाः श्राद्धः श्रद्धालुरास्तिकः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अतिरिक्तोऽतिशयितो दृढः समधिकोऽधिकम् ।चतुरं पेशलं दक्षं कटु तूल्बणमुत्कटम् ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उत्कटं तु भवेत् क्लीबं योगिनामासनान्तरे ।उद्भटक्षीबयोस्तु त्रिरुदीच्यं तु नपुंसकम् ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्
उद्भट उत्कटे क्षीवे उत्कटोऽपि तथैव च ।उत्तंसः शेखरे कर्णपूरेऽथोद्यानमुच्यते ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ट (wrong syllable)
meanings
उत्कट as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु उत्तालक्षौमे दुकूलं विरले च वस्त्रे जम्बूल उक्तः क्रकचच्छदेऽपि । जम्बूतरोः स्याद्विटपेऽथ भीमे- ऽप्युत्तालमू [र्ध्वो]त्कटयोः कराले ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.28.52
- नानार्थार्णवसंक्षेप कटूत्कटकटूत्कटं तु क्ली व्योषेऽप्यार्द्रकेऽपि त्रिषु त्वदः । उत्कटे कटुनाऽथो ना शालिभेदे कलापकः ॥ १५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.156
- शब्दरत्नावली उग्रआरुर्वराहे पुंसि स्यात्तरुभेदे च कर्कटे । इन्द्रः शक्रे योगभेदे सूर्यभेदेऽन्तरात्माने ॥ इन्द्रा फणिज्झके स्त्री स्यादिन्द्रान्यामपि कुत्रचित् । उग्रस्त्रिषूत्कटे पुंसि क्षत्राच्छूद्रासुते शिवे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.5
- शब्दरत्नावली उद्दन्तुरउडुम्बरः पण्डताम्रकुष्ठभिद्वृक्षभित्सु च । उद्दन्तुरः स्यादुत्तुङ्गे करालोत्कटयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.118