पत्र
patraक्ली · neut.In 18 kośas: 45 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
छदस्तु छदनं पत्रं पलाशं छदनादलम् ।पर्णं बर्हं च पत्रं च कोशिका मुकुलोऽपि च ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अक्षरात्कोशपर्यायस्तद्वद्भूर्जस्य वल्कले ।ताडपत्रे तत्र पत्रं न ना भङ्गोद्भवान्यपि ॥ २७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्रियां वाहनं पत्रं यानं युग्यं च धोरणम् ।परंपरावाहनं यत्तद्वैनीतकमस्त्रियाम् ॥ २२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्याद्गार्द्ध्रकङ्कयोः पत्रो वाजः प्रदर इत्यपि ।स्थूलदण्डो विपाटः स्यादस्त्रार्थात्कण्टकार्थकः ॥ २६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समिन्धनेन्धने च द्वे निःकुहः कोटरोऽस्त्रियाम् ।पत्रं पलाशं पात्रं स्याद्दलं पर्णं छदः पुमान् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
छिद्रांशोऽपि मृदोर्वंशात् पत्रः स्यान्नालवंशकः ।अपि पोटगलो वन्ये देवनालो महानडः ॥ ३४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाजः पक्षः पतत्रं स्यात्पिच्छं पत्रं तनूरुहम् ।गरुत्स्यादथ संप्रोद्भ्यो डीनान्येषां गतिक्रिया ॥ १९९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संसारतीरनीहारसूत्राणां तुवरस्य च ।सहस्रवक्त्रनेत्राणां पत्रशृङ्गारयोस्तथा ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मिथुने वल्लरिर्मञ्जा चमरा[21a]मञ्जरा न ना ।पत्रबर्हिश्छदा न स्त्री पर्णं पत्रं दलं तथा ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
पत्रं पतत्रं च ** पक्ष-पिच्छे तनूरुहम् ।स्त्री पक्षतिः पक्षमूलं कुलायो नीडकस्त्रिषु ॥ ६६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्रं (syllables merged)
genderक्लीneut.
अपस्करो रथाङ्गं स्यान्नभ्योऽक्षो नाभये हितः ।सर्वं स्याद्वाहनं बाह्यं वह्यं पत्रं च धोरणम् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यावानिति समुच्चयो कश्चिद्यस्त्रान्तः शब्दः स नपुंसके बोद्धव्यः । पुत्रमन्त्रश्वित्रशब्दान् वर्जयित्वेत्यर्थः । यथा । सूत्रं शस्त्रं शास्त्रं मित्रं पत्रं पवित्रं च । गात्रं पोत्रं पात्रं दात्रं सत्रं परित्रं चेत्यादि । अयं पुत्रः सुतः । अयं मन्त्रो होमवाच्यो वेदश्च । हि शब्दोऽनुक्तसमुच्चयार्थः ।तेन छत्रछात्रविष्णुमित्रादीनां पुंस्त्वप्राप्तेः सिद्धिः । अयं छत्रो नर्त्तकः आतपवारणवाचकस्य छत्रशब्दस्य नपुंसकतैव । इदं छत्रं वर्षातपवारणम् । अयं छत्रोऽध्येता । अयं विष्णुमित्रः कश्चित्पुरुषः ।यात्रामात्राभस्त्रादंष्ट्रा विद्यात् स्त्रियां वरत्रा च ।इदूदन्तं यच्चैकाच् शरद्दरद्दृषत्प्रावृषश्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
काष्ठं तु दलिकं दारु मञ्जरिर्वल्लरिः समे ।पर्णं बर्हं पलाशं च दलं पत्रं छदं पुनः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुक्राह्वेन्द्रयवा प्रोक्ता वराङ्गं त्वचमुच्यते ।तमालपत्रकं पत्रं वाह्लीकं हिङ्गु रामठम् ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शकुन्तशकुनौ तुल्यौ चञ्चूस्त्रोटिः सृपाटिका ।पक्षः पत्रं पतत्रं च वाजः पिच्छं तनूरुहम् ॥ २१९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पवित्रातिखरावारपारबेराणि कोटरम् ।पत्रमेढ्रसहस्राणि क्षीरोशीरयुगंधराः ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शकुन्ते तु नगौकाः स्याद्गरुत्मान्विकिरोऽपि विः ।वाजी विविष्करः पत्रः पत्री पत्ररथः पतत् (न्?) ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पत्रं मनोज्ञं कालिन्दं कञ्जनं कमलं तथा ।फलदादिकशब्दाः स्युः सर्ववाहनवाचकाः ॥ ३१८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपायनमुपग्राह्यमुपहारोपढौकिते ।शाणेयं कर्गलं शाद्वं पत्रमर्णावनिः सुधम् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पलाशः पल्लवः पर्णं दलं पत्रं छदोऽङ्घ्रिकम् ।कलिका कोरकः कुड्मी प्रफुल्लो विकचः स्फुटः ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
छदःपत्रं गरुत्पक्षं पतत्रं पुङ्खमाण्डजम् ।चञ्चुस्त्रोटिः चञ्चुकिका पक्षतिः पक्षमूलकम् ॥ ३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
पक्षश्छदो गरुत्पत्रं पतत्रं च तनूरुहम् ।वाजोऽस्य पक्षतिर्मूलं चञ्चुस्त्रोटिः सृपाटिका ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मकरन्दः पुष्परसः परागं पुष्पजं रजः ।पत्रं पर्णं दलं बर्हं पलाशं छदनं छदः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शिबिका याप्ययानं च दोला प्रेङ्खा सुखासनम् ।वाहनं धोरणं यानं पत्रं युग्यं गतिर्ध्वजः ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संदेशो वाचिकं वाच्यं लेखः पत्रं च पत्रिका ।प्रसादनमनुनयः सान्त्वनं चटु चाटु च ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न (wrong syllable)
genderक्लीneut.
यानं युग्यं तथा पत्रं वाह्यं वह्यं च वाहनम् ॥ १२३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अस्त्री शस्त्री क्षुरी पत्रं क्षुरिका छुरिका छुरी ॥ १२९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पत्रं पर्णं पलाशं च छदनं चापि छदं दलम् ॥ १९७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
चञ्चुश्चञ्चूस्तथा त्रोटिः सृपाटी च सृपाटिका ।पत्रं पिच्छं पतत्रञ्च वाजः तथा तनूरुहम् ॥ २३८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पत्रं पात्रं दलं पर्णं पलाशञ्च च्छदः पुमान् ।च्छादनं च्छदनं बर्हं बर्हणञ्चापि पत्रकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्वचं चोचं त्वचा पत्रं हृद्यं सुरभिवल्कलम् ।तेजपत्रं गन्धजातं पत्रं पत्रकमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मूलपत्रकरीराग्रफलकाण्डविरूटकम् ।त्वक् पुप्पं कवकञ्चैव शाकं दशविधं स्मृतम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चकोरकश्चकोरः स्यादित्याद्या लोकशास्त्रतः ।पक्षपत्रपतत्राणि पक्षो वाज-गरुच्छदाः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्वस्मिन् वाहने यानं विमानञ्चापि धोरणम् ।युग्यं पत्रं चङ्कुरञ्च यापनं गतिमित्रकम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पत्रं पात्रं पतत्रं च छादनं छदनं छदः ।सन्तं छदोऽस्त्री चादन्तः नवेऽस्मिन् किसलं स्मृतम् ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्मृपाटी चञ्चुश्चञ्चूवत् त्रोटिस्त्रोटी, तनूरुहे ।पिच्छं पिञ्छं पतत्रं च पत्रं पक्षो नरि स्मृतः ॥ ३४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ञ्चु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पुंसि च्छदश्छदनपत्रपलाशपर्ण-बर्हं दलं रजसि पुष्पभवे परागः ।निर्यासलग्नखपुरास्तु समाः प्रसून-बन्धस्तु वृन्तमथ सस्यफले समाने ॥ ४५२ ॥
वसन्ततिलका
genderक्लीneut.
पक्षच्छदो गरुत्पत्रं पतत्रं पक्षतिः स्त्रियाम् ।पक्षमूले कुलायस्तु नीडोऽस्त्री डयनं गतिः ॥ ८२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
परंपरावाहनं स्याद्यत्तद्वैनीतकोऽस्त्रियाम् ।सर्वं तु वाहनं यानं पत्रं युग्यं च धोरणम् ॥ १३२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विस्तारो विटपः स्तम्ब उच्छ्रायस्तु ममुन्नतिः ।छदस्तु छदनं पत्रं पलाशं पतनं दलम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पत्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश छदरदो विलेखने दन्ते छदः स्यात्पक्षपत्रयोः । क्षोदश्च पेषणे धूलौ स्वादुर्मिष्टमनोज्ञयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.1
- धरणिकोश पलाशपलाशो निर्दये प्रोक्तः पलाशः किंशुकः शटी । पलाशा राक्षसाः प्रोक्ताः पलाशं पत्रमुच्यते ॥ Dharaṇikośa 29.3.8
- कोषकल्पतरु बालिकामालिका तु सरिदन्तरे स्रजि श्रोत्रमण्डनकवालुकासु तु । बालिका भवति पत्रकाहला- बाल्यशालिललनास्वपि स्मृता ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.16
- कोषकल्पतरु छदस्थानाङ्घ्रिचिह्नाङ्कगतं पदं स्या- च्छदोऽस्त्रि पत्रे[वि]गरुत्तमाले । स्याद्ग्रन्थिपर्णेऽपि रदस्तु दन्ते विलेखने चाथ शुभेऽपि भन्दम् ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.19.20
- कोषकल्पतरु छदनपत्रे च पक्षे छदनं प्रदिष्टं स्यात्तोदनं च व्यथने च तोत्रे । स्याद्रोदनं क्रन्दने बाष्पवाचि गुदे त्वपानं पवनान्तरे ना ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.32
- कोषकल्पतरु बर्हन स्त्री बर्हं पत्रे मयूर पिच्छे परिच्छदे पुंसि । पुंसि क्लीबे च गृहाः पत्न्यां प्रायो बहुत्वे स्युः ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.32.37
- नानार्थार्णवसंक्षेप कचपपत्रे तिले करूशास्तु नीवृद्भेदे हि भूमनि । स्यात्तु क्षत्त्रियभेदेऽसौ सर्वैश्च वचनैर्युते ॥ ६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.68
- नानार्थार्णवसंक्षेप जसुरिऋषिभेदे तथैव स्यादरण्यजतिलेऽपि च । जसुरिस्त्वरणौ पत्रे वह्नौ चाथ जटायुवाक् ॥ ८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.87
- परमानन्दीयनाममाला छदछदः पत्रे ग्रन्थिपर्णे पतत्रेऽपि तमालके ॥ १८९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.12.189
- परमानन्दीयनाममाला छलउत्कोचे पालने कान्तौ शोभानातपयोरपि । छलं वेषे मिषे पत्रे छल्ली वल्कलवीरुधोः ॥ १९१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.12.191
- शब्दरत्नावली पट्टपटुः पटोले दक्षे च नीरोगे चतुरेऽन्यवत् । पट्टः पेषणपाषाणव्रणादिवस्त्रपोरपि ॥ राजशासनभेदेऽपि पत्रे पीठे चतुष्पथे । पटिः स्त्री पटभेदे स्याद् वागुलौ कुम्भिकाद्रुमे ॥ पुष्टिः पोषणवृद्धयोः स्त्रीफटादम्भे फणेऽपि च । वटी त्रिषु गुणे ना तु वृक्षनाथकपर्दयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.22
- शब्दरत्नावली छदअब्दः सम्वत्सरे मेघे युस्तके च पयोनिधौ ॥ अन्दूर्भूषणभेदे स्यान्निगडेऽपि भवेत् स्त्रियाम् । कन्दोऽस्त्री शस्यमूले स्याच्छूरणे जलदे पुमान् ॥ कुन्दो मुकुन्दे निधिभिद्भूमिष्वस्त्री तु माथ्यके । क्षोदः स्यात्पेषणे पुंसि सन्धाने च रजस्यपि ॥ गदो विष्णुभ्रातरि स्याद्व्याधौ ना चायुधे गदा । छदः पक्षे च पत्रे च ग्रन्थिपर्णे तमालके ॥ छन्दोऽभिप्रायवशयोर्वेदकिन्यामनीषयोः(?) । नन्दिर्ना नन्दिकेश्वरद्युताङ्गानन्दयोरपि ॥ नदी स्त्रियान्तु सरिति शोणादौ नदः पुमान् । नन्दाहलिञ्जरगोर्योस्तु तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ॥ पुमान्नरपतौ गोपभेदानन्दनिधिष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.2
- शब्दरत्नावली दलदलं पत्रोत्सेधखण्डपाशशस्त्रिघनेषु च । वलः पोटगले राज्ञि कविभित्पुतृदेवयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.20
- त्रिकाण्डशेष पर्णबोले वाते बले प्राणः पूर्णे पुं भूम्नि चासुषु । पर्णं पक्षे च पत्रे च प्रोक्षणं सेचने वधे ॥ १३३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.133
- त्रिकाण्डशेष दलदुकूलं श्लक्ष्णवस्त्रेऽपि चार्द्धे पत्रे छदे दलम् । धवला गवि ना शण्डे शुक्लसुन्दरयोस्त्रिषु ॥ ३९७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.397