नृपति
nṛpatiपुं · masc.In 8 kośas: 4 synonym verses, 9 as a meaning of another word.
क्षत्रियो बाहुजः क्षत्रं राजन्यो राजवंशजः ।राजा राट् पार्थिवः क्ष्माभृन्महीक्षिन्नृपतिर्नृपः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजन्यो नरपतिः पार्थः पार्थिवो नृपतिर्नृपः ।भूपो महीक्षिद्भूपाली भूभृत्क्ष्मभुक् महीपतिः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 त्क्ष्म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गेन्दुकोऽपि कन्दुके द्वौ, पार्थिवे नृपतिर्नृपः ।भूप-भूपति-भूपालास्तथा मूर्ध्नाभिषिक्तयुक् ॥ २३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्षत्रं बाहुजराजन्यौ भूशक्रः क्षत्रियो विराट् ।राजा तु पार्थिवो भूभुग्राड्भूपो नृपतिर्नृपः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नृपति as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् हालहालः स्यान्नृपतौ मद्ये शकलच्छदयोर्दलम् ॥ Amarakośa 3.3.390
- कोषकल्पतरु गोपालस्यात्ताम्रकुम्भे नृपतौ तु गोपे गोपाल उक्तोऽप्यथ नागलोके । और्वेऽपि पातालमुशन्ति रन्ध्रे- ऽथास्त्री प्रवालो नवपल्लवेऽपि ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.28.42
- कोषकल्पतरु देवआकूतचेष्टात्मजनुःषु भूतौ सत्तासु चेष्टासु पदार्थकृत्योः । लीलासु न स्त्री नृपतौ तु मेघे सुरे च देवोऽथ हृषीकगोऽन्त्ये ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.29.98
- कोषकल्पतरु पार्थिवपद्मेऽन्त्येऽप्यथ कर्णवैरिधनुषि स्याद्गाण्डिवं न[79b]स्त्रियां गाण्डीवं च धनुष्यथो किल शरेऽक्षीवं भवेद्बान्तवत् । अन्यस्मिन्मदवर्जितेऽथ नृपतौ स्यात्पार्थिवो वाच्यवत् पृथ्व्युत्पातविकारयोर्जनकजागौर्योर्भवेद्योषिति ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.29.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप पालिकपालिकस्तु पुमान् वृक्षे नृपतौ चाथ भेद्यवत् । गाथके रक्षके मुख्ये पूज्ये चाप्यथ पालुकः ॥ ११४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1147
- शब्दरत्नावली पाण्डुनीडं कुलाये स्थानेऽस्त्री पण्डः षण्डे मतौ स्त्रियाम् । पाण्डुर्ना नृपतौ रोगनागभेदसितेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.18
- शब्दरत्नावली गोपतिगर्म्मुत् धमनहेम्नोः स्त्री गीष्पतिर्गुरुसूरिणोः । गोपतिर्नृपतौ सूर्ये षण्डे स्मरहरे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.100
- शब्दरत्नावली पृथिवीपतिगिरिकर्णी जया दुर्गाशनपर्ण्यपराजिता । विधूपितासन्नमृत्योस्तप्ते स्यादुपधूपितः ॥ शङ्करेऽपिच हेरम्बे गणाधिपतिरित्यपि । पतनेच्छौ विहङ्गे च भवेत्पिपतिषन्निति ॥ ऋषभौषधिभेदे स्यान्नृपतौ पृथिवीपतिः । भूपाले मन्त्रिणि क्षत्रे मूर्धाभिषिक्त इत्यपि ॥ अम्भोनिधौ च वरुणे स्यात्पुमान् यादसांपतिः । रागभेदपिकाम्रेषु वसन्तदूत इत्यपि ॥ पाटलीमाधवीवल्ल्योर्वसन्तदूत्यपि स्त्रियाम् । Śabdaratnāvalī 7.16.178
- त्रिकाण्डशेष हंसहविः सर्पिषि हव्ये च हंसस्तु खगसूर्ययोः । निर्लोभे नृपतौ विष्णान्तरात्मनि चेष्यते ॥ ४५५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.455