पार्थिव
pārthivaपुं · masc.In 17 kośas: 22 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
राजा राट्पृथिवीशक्रमध्यलोकेशभूभृतः ॥ ६८९ ॥महीक्षित्पार्थिवो मूर्धाभिषिक्तो भूप्रजानृपः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मूर्धाभिषिक्तो राजन्यो बाहुजः क्षत्रियो विराट् ।राजा राट्पार्थिवक्ष्माभृन्नृपभूपमहीक्षितः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजा राजन्यो राट् प्रजापतिः क्षत्रियो नृपः क्षत्त्रम् ।मूर्धाभिषिक्तभूपतिपार्थिवनरदेवलोकपालाः स्युः ॥ ४२१ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
राजन्यो बाहुपर्यायजन्मार्थः क्षत्रियो विराट् ।राड्राजा स्यादपि क्षत्रं राज्ञि भूपार्थपार्थिवौ ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालानुसारकं राजहर्षणं पार्थिवं पुनः ।पिण्डीतगरकं क्षेत्रं दीनं जिह्वं मुनिस्तु ना ॥ २८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तत्र गाङ्गं दिव्यमपि धारं स्यादन्तरिक्षजम् ।पार्थिवं पृथिवीजातं तत्कौपं च खनित्रिमम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
राजा राट् पृथिवीशक्रो महीक्षित्पार्थिवो नृपः ।मध्यलोकपतिर्भूभृत्प्रजानाथश्च भूपतिः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अयस्कुम्भः पयस्कुम्भोऽयस्पात्रीत्यादि तस्य चेत् ।शरावोऽस्त्री वर्द्धमानः [130b] शालाजिरक-पार्थिवौ ।मृत्कांस्यं चाथ मन्थन्यां गर्गरी कलशी समे ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
राजा तु पार्थिवो भूभृद्भूपो नरपतिर्नृपः ।सार्वभौमश्चक्रवर्ती नृपोऽन्यो मण्डलेश्वरः ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रालम्बमृजुलम्बिन्यां कण्ठात् स्यात् कुसुमस्रजि ।स्त्री तु प्रालम्बिका स्वर्णललन्त्यामथ पार्थिवः ॥ ११२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पार्थिवो राड्नृपो मूर्धाभिषिक्तो भूप इत्यपि ।सार्वभौमश्चक्रवर्ती सर्वमण्डलनायकः ॥ ३३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धरणीपरिणी विश्वः पार्थिवो नरनायकः ।नरेन्द्रो नरदेवश्व वश्यामात्योऽथ ईश्वरः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षत्रियो बाहुजः क्षत्रं राजन्यो राजवंशजः ।राजा राट् पार्थिवः क्ष्माभृन्महीक्षिन्नृपतिर्नृपः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूभृत् भूपश्च भूपालो लोकपालश्च पार्थिवः ।मूर्धाभिषिक्तमूर्धावसिक्तौ राजा च राट् तथा ॥ ११२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजन्यो नरपतिः पार्थः पार्थिवो नृपतिर्नृपः ।भूपो महीक्षिद्भूपाली भूभृत्क्ष्मभुक् महीपतिः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 त्क्ष्म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मार्तिकं स्यात् शरावोऽस्त्री सरावो वर्धमानकः ।शालाजिरं पार्थिवञ्च मृत्कांस्यमपि कीर्त्यते ।लोहिका खरपालञ्च पिण्डानं काष्टभाजनम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मानसाग्नेयवायव्यब्राह्मवारुणपार्थिवम् ।दिव्यं च कापिलं चेति स्नानमेदाः स्युरष्टधा ॥ १२४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मूर्धाभिषिक्तबाहुजराजन्यक्षत्रियविराजः ।क्षत्रमथ राण्महीभृत्पार्थिवनृपराजभूपनरदेवाः ॥ १२६६ ॥
उद्गीतिः
genderपुंmasc.
तीक्ष्णा च लोहितः शूरो दक्षपाणि(र्श्व)श्च पार्थिवः ।पद्मेशो नान्तिमः फादिः प-कारोऽपि प्रकीर्त्तितः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऌः स्थाणुर्दक्षगण्डश्च विशेषश्चैव पार्थिवः ।महेन्द्रो लाङ्गलिश्चैव राजा धूम्रो बकस्तथा ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलशी गर्गरी तुल्या स्याच्छरावस्तु मार्त्तिकः ।शालाजिरः पार्थिवश्च मृत्कांस्यमथ लोहिका ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षत्रं बाहुजराजन्यौ भूशक्रः क्षत्रियो विराट् ।राजा तु पार्थिवो भूभुग्राड्भूपो नृपतिर्नृपः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पार्थिवः स्यात्पृथिव्यास्तु विकार ईश्वरेऽपि च ।शात्रवः शत्रुराख्यातः शत्रुभावे च शात्रवम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
पद्मेऽन्त्येऽप्यथ कर्णवैरिधनुषि स्याद्गाण्डिवं न[79b]स्त्रियांगाण्डीवं च धनुष्यथो किल शरेऽक्षीवं भवेद्बान्तवत् ।अन्यस्मिन्मदवर्जितेऽथ नृपतौ स्यात्पार्थिवो वाच्यवत्पृथ्व्युत्पातविकारयोर्जनकजागौर्योर्भवेद्योषिति ॥ २९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
meaningsनृपति
पुमान्नृपे त्रिषु पुनः पृथिव्यां विदिते तथा ।पृथिव्याश्च विकारे स्यादिदमर्थादिकेऽपि च ॥ ११२९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
प्रसवोऽस्त्री फलेऽपत्ये कुसुमे गर्भमोचने ।पार्थिवो भूपतौ पुंसि पार्थिवी तुत्थसीतयोः ॥
अनुष्टुप्
meaningsभूपति
पृथिवी विकृतौ वाच्यलिङ्ग एव निगद्यते ।पुङ्गवस्तु वलीवर्दे पुमानौषधभिद्यपि ॥
अनुष्टुप्
meaningsपृथिवीविकृति
doubtful
पार्थिव as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् सुतग्रहभेदे ध्वजे केतुः पार्थिवे तनये सुतः ॥ ६० ॥ Amarakośa 3.3.60
- धरणिकोश गोपतिगोपतिः शंकरे षण्डे भास्करे पार्थिवेऽपि च । निर्ऋतिश्चापि दिक्पाले अलक्ष्म्यां निरुपद्रवे ॥ Dharaṇikośa 15.2.48
- कोषकल्पतरु सुतसुखे कृशे चाथ हितं धृते स्या- त्पथ्ये सुतः पार्थिवपुत्रयोः स्यात् । विशेष्यवच्चाभिषुतेऽथ सूतः प्रसूतसंप्रेरिततक्षसु स्यात् ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप राट्पार्थिवे क्रतुभेदे च रैशब्दो धनरुक्मयोः । नृस्त्रियोर्नाम्बुदेऽथ द्वे विः खगे त्रिषु गन्तरि ॥ १७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.5.17
- नानार्थार्णवसंक्षेप राजन्राजा ना सोमवल्ल्यां च चन्द्रे च द्वे तु पार्थिवे । क्षत्त्रिये च प्रभौ तु त्रिरस्मिन्नर्थत्रये यदा ॥ ११०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1106
- शब्दरत्नावली सुतसुतः स्यात्पार्थिवे पुत्रे स्त्र्यपत्ये तु सुता स्त्रियाम् । स्वान्तः स्पर्शाज्ञता निद्राविश्रम्भशयनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.66
- शब्दरत्नाकर प्रजापतिआदाने पृतनापृष्ठे पतद्ग्राहे प्रतिग्रहः । प्रजापतिर्मरीच्यादौ परमेष्ठिनि पार्थिवे ॥ २२१९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2219
- तन्त्राभिधान ऌविश्वेश्वरो दीर्घजिह्वा महेन्द्रो लाङ्गलिः परा । चन्द्रिका पार्थिवो धूम्रा द्विदन्तः कामवर्धनः ॥ ३० ॥ Tantrābhidhāna 2.10.30
- तन्त्राभिधान कचक्री प्रजापतिः सृष्टिर्दक्षस्कन्धो विशाम्पतिः । अनन्तः पार्थिवो बिन्दुस्तापिनी परमार्थकः ॥ ५७ ॥ Tantrābhidhāna 2.18.57
- तन्त्राभिधान पयाम्यपार्श्वो दक्षकुक्षिर्विश्वार्त्तिश्चैव लोहितः । पार्थिवः पद्मनाभश्च पद्मेशः पा-र्णकः स्मृतः ॥ ३८ ॥ Tantrābhidhāna 6.38