पाण्डु
pāṇḍuवि · adj.In 18 kośas: 28 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
श्वेतः श्येतः सितः शुक्लो हरिणो विशदः शुचिः ॥ १३९२ ॥अवदातगौरशुभ्रवलक्षधवलार्जुनाः ।पाण्डुरः पाण्डरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः ॥ १३९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त (wrong syllable)
genderविadj.
genderपुंmasc.
गौरः श्वेतः सितः शुभ्रो वलक्षो धवलोऽर्जुनः ।हरिणः पाण्डुरः पाण्डुरवदातश्च पाण्डरः ॥ ७३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पाण्डरः पाण्डुरः पाण्डुर्हरितो हरिदुच्यते ।रोहितो लोहितोऽपि स्यात् कपिलः कबिलस्तथा ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
छर्दिर्वामी च वमनं छर्दनं स्यान्नपुंसकम् ।अथ पाण्डुर्विरूपः स्यात्सचिवामय इत्यपि ॥ ३१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैचित्रवीर्यः पाण्डुः स्याद्धृतराष्ट्रानुजोऽपि च ।अम्बालिकेयः पत्न्यस्य कुन्ती कुन्ता च सात्वती ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरसारिवौ ।शारामुखः शीतभीरुस्तपनीयः सुगन्धिकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लोहतालेतिकठिनतण्डुलः पुण्ड्रकः पुनः ।पुण्डरीकनिभः पाण्डुः पाण्डुरोप्यथ गौरकः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्वलिन्यथ पटोलः स्याज्ज्वलनः कर्कशच्छदः ।राजनामा कटुफलः पाण्डुः पाण्डुफलश्च सः ॥ ३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ताली कुम्भा पाटली स्याद्ध्रुवः स्याद्रक्तपुष्पिका ।स्यात्पाण्डुरफली पाण्डुर्धूसरा वृत्तबीजका ॥ ५७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हृदयो वर्त्तुलः पाण्डुर्भुडिरित्येवमादयः ।नन्दिस्तु नन्दी शालङ्कायनिस्ताण्डवनालिकः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हरिणः पाण्डुरः पाण्डुः पाण्डरश्चाथ धूसरः ।ईषत्पाण्डुः श्यामलस्तु कृष्णो नीलोऽसितोऽपि च ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शुक्लत्वमपि तत्र स्त्री शुक्लता शुक्लिमा पुमान् ।वर्णार्थेभ्यो विजानीयादेवंरूपं चतुष्टयम् ।सम्मता हरिण-पाण्डु-पाण्डुराःकेतकीकुसुमधूलिवर्णके ।धूसरो बकुलपुष्पसंनिभःस्यात्कपोतसदृशः कपोतकः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderविadj.
दकोदरं परिस्रावि तच्च रन्ध्रोदरं तदा ।पाण्डुस्तु मृद्गदोऽथ स्याद्धारिद्रः कामला द्वयोः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्वेतार्जुनो शुचिः श्येतो वलक्षं सितपाण्डुरम् ।शुक्लावदातं धवलं पाण्डुः शुभ्रं शशिप्रभम् ॥ १४७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वलक्षहरिणौ पाण्डुपाण्डरौ पाण्डरोऽपि च ।शुचिः श्येतावदातौ तु धूसरस्त्वल्पपाण्डुरे ॥ २८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
श्वेतः शुक्लः सितः शुभ्रो वलक्षो धवलः शुचिः ।गौरोऽवदातो विशदः पाण्डुः पाण्डुर उज्ज्वलः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पाण्डरः पाण्डुरः पाण्डुर्गौरश्च हरिणोऽर्जुनः ।सप्तदशैव नामानि ईषत्पाण्डुस्तु धूसरः ॥ २५३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 द (wrong syllable)
genderविadj.
शुभ्रोऽवदातो धवलो बलक्षो रजतोऽर्जुनः ।पाण्डुरित्येष पर्यायो धवले परिकीर्तितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कामला कामलः पाण्डुः पाण्डुरः पाण्डुकोऽपि च ।औदर्यशूले स्यादीर्म मरुः क्लीबे व्रणोऽस्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धृतराष्ट्रस्त्वाम्बिकेयः प्रज्ञाचक्षुः परव्रतः ।अथ पाण्डुः पाण्डुकश्च माद्रीपतिः पृथापतिः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पण्डु-पाण्डौ शण्ठ-शण्ढौ तृतीयाप्रकृतिस्तथा ।तृतीयप्रकृतिर्देहे कलेवरं कडेवरम् ॥ १५२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शितिः श्वेतः श्येतः श्येनः शुभ्रिः शुभ्रश्च पाण्डुरः ।पाण्डुर-पाण्डू गोराप्तो गौरः पीतेऽरुणेऽप्यमू ॥ १५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्ये (wrong syllable); pāda 3, syllable 2 ण्डु (wrong syllable)
genderविadj.
पाण्डुस्तु पीतभागार्धः केतकीधूलिसन्निभः ॥ ४६ ॥
genderपुंmasc.
धृतराष्ट्रस्त्वाम्बिकेयः पाण्डुर्माद्री पृथापतिः ।दुर्योधनस्तु कुरुराङ्गान्धारेयः सुयोधनः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चर्मग्रीवो जलोन्नादो ज्वालवक्त्रो विहुण्डनः ।हृदयो वर्तुलः पाण्डुर्भुण्डिरित्यादयोऽपरे ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खपुरः पुगपट्टोऽथ मधुक्षीरो महारसः ।परुषः पाण्डुखर्जूरौ तस्मिन् खर्जूरिकाल्पके ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पिशस्तु सितश्यामे हरिणे पाण्डुपाण्डरौ ।कपोतस्तु कपोताभः पद्मः पीतसितासितः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
षण्ढे पुंसि मतौ तु योषिति भवेत्पण्डोऽथ पाण्डुः सितेकुन्तीभर्तरि चास्त्रियां तु गदितः शाके च मस्तुन्यपि ।एरण्डेऽपि च मण्डनेऽग्रगजले सारे च मण्डोऽथ सस्त्री धात्र्यां ना तु विधुंतुदे च दनुजे मुण्डोऽस्त्रियां मूर्धनि ॥ ७८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
पार्ष्णिरुन्मत्तनार्यां स्यात् पादग्रन्थेरधोऽपि च ।पुमांस्तु पृतनाकट्यां पाण्डुस्तु नरि राजनि ॥ ७६३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsराजन्
धृतराष्ट्रानुजे पाण्ड्यदेशराजान्तरेऽपि च ।शालिजात्यन्तरे रोगभेदे खर्जूरपादपे ॥ ७६४ ॥
अनुष्टुप्
वर्णभेदे तद्वति तु त्रिः खर्जूरफले तु नप् ।पातुः पुंसि विरिञ्चेऽन्यस्त्वाह रक्षितरि त्रिषु ॥ ७६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त (wrong syllable)
doubtful
पाण्डु as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् हरिणत्रिषु पाण्डौ च हरिणः स्थूणा स्तम्भेऽपि वेश्मनः । Amarakośa 3.3.100
- कोषकल्पतरु जरठषिड्गेऽपि वक्त्रावयवप्रभेदे पाण्डौ कठोरे जरठः त्रिषु स्यात् । वैकुण्ठ इन्द्रे कुरुजाङ्गले तु श्रीकण्ठ उक्तोऽथ वरिष्ठ उक्तः ॥ ६० ॥ Koṣakalpataru 6.11.60
- कोषकल्पतरु हरिणपर्शौ च द्रुघणोऽथ पुंसि हरिणः प्रोक्तः कुरङ्गेऽन्यव- त्पाण्डौ श्वेतकशुक्रकाञ्चनगतः क्लीबेऽथ चारुस्त्रियाम् । अर्चायां कनकस्य किंच हरितायां वृत्तभेदे स्त्रियां मृग्यां च प्रघणस्तु ताम्रकलशेऽलिन्देऽप्यसौ मुद्गरे ॥ २२ ॥ Koṣakalpataru 6.15.22
- कोषकल्पतरु खरुवज्रे शरे चाथ खरुर्हरे स्या- द्दर्पे च दन्ते तुरगे स्त्रियां तु । पतिंवरायां त्रितये तु पाण्डौ भरुर्हरौ पुंसि हरे च हेम्नि ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.63
- शब्दरत्नावली जरठअम्बष्ठा यूथिका केशी पाठाम्ललीनिकासु च । कमठः कच्छपे वंशे क्लीबं भाण्डविशेषके ॥ कनिष्टाङ्गुलिभेदेऽतियुवात्यल्पानुजेषु ना । जरठः कठिने पाण्डौ जीर्णे तु वाच्यलिङ्गकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.10
- शब्दरत्नावली श्येनवानं शुष्के शुष्कफले स्यूतिकर्मकरे गतौ । शानस्त्वजगरे मूर्खे श्येनः पाण्डौपतत्रिणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.19
- वैजयन्ती हरिणीहरिणी हरिता पाण्डुः सुवर्णप्रतिमा मृगी । Vaijayantī 7.2.30
- वैजयन्ती अर्जुनअर्जुनः पाण्डवे पाण्डौ मातुरेकसुते द्रुमे । नेत्ररोगे चार्जुनं तु तृणे हेम्न्यर्जुनी गवि ॥ ५ ॥ Vaijayantī 7.5.5