All kośas › Anekārthakairavākarakaumudī
अनेकार्थकैरवाकरकौमुदी Anekārthakairavākarakaumudī
3,608 verses · text only, tagging comes next
द्वितीयः काण्डः (19/30)
कुहरं गहरे छिद्रे ।कुहयते कुह रम् मृधुंदीति किदरः ।कुं हरति वा ।गहरे यथा-अद्रिद्रोणी कुटीरे कुह रिणि हरिणारातयो यापयति ।छिन्ने यथा-कंठकुहरे विमुढः श्वसनो यावन्न निर्याति ।कुक्कुरं ग्रंथियणेके ।कूकयते कुक्कुरम् ।श्वसुरकुक्कदरेति साधुः ।ग्रंथिपर्णकं गंधद्रव्यम् ।कुक्कुरः श्वा ।यथा- मूढस्य न स्थिति याति मतिरंधेव कुक्कुरी ।कुबेरस्तु धनदे नंदिपादपे ।कुस्तितं वेरमस्य कुबेरः ।कौति वा कुकुगुपतीति केरः ।धनदे यथा-कुबेरगुप्तां दिशमुष्णरश्मौ गंतुं प्रवृत्ते समयं विलंध्य ।नंदिनामापादपो नंदिपादपः ॥ ५३२ ॥
2.532 · p. 60
metre not recognised
कुरो जानुक फणी ।कुरति कुर्परः जठरक्र करेति साधुः द्वयोर्यथा- उल्ललन् पतितोदपी कुपरेषूद्गतवणः ।कुमारोऽश्वानुचारके ।युवराजे शिशौ स्कंदे शुके वरुण पादपे ।काम्यते कुमारः ।कमेरत उच्चत्यारः ।कुत्सितो मारोऽस्य कुमार यति वा कुमारः ।अश्वानु चारके यथा- सोऽन्वीयमानो बहुभिः कुमारैः ।युवराजे यथा- अथ प्रभावोपनतैः कुमारं कल्पद्रुमोत्थैरवीर्य पुष्पैः ।शिशौ(२२८)अनेकार्थसंग्रहः सटीकः : : द्वितीयो विभागःकुमारं जास्यकनके कुमारी स्वपराजिता ।नदीभिद्रामतरणी कन्यका नवमाल्युमा ॥ ५३४ ॥
2.534 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
जम्बुद्वीपविभागश्च कुटारं केवले रते ।कुंजरोऽनेकपे केशे कुंजरा धातकीद्रुमे ॥ ५३५ ॥
2.535 · p. 60
अनुष्टुप्
पाटलायां कुठारु कीशयोः कूबरः पुनः ।कुब्जे युगंधरे रम्ये केसरो नागकेसरे ॥ ५३६ ॥
2.536 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
स्कंदे च यथा-- ब्राह्म मुहूर्ते किल तस्य देवी कुमारकल्पं सुषुवे कुमारम् ।शुके यथा-कुमारं सारिका चैव पंजरस्था जगाद सा ॥ १३३ ॥
2.133 · p. 60
metre not recognised
कुमारं जात्यकनके ।यथा कुमारचामीकरमुद्रिकांकितैः ।कुमारी स्वपराजिता ।नदीभिद्राम तरणो कम्यका नवमाल्युमा ।जंबुद्धीपविभागश्च ।अपराजिता रामतरणी नवमाली च ओषधयः ।नदीभिद नदीभेदः ।कन्यकायां यथा- पश्येत् कश्चित् चलचपल रे का त्वराऽहं कुमारी ।उमायां यथा-- ह्रींकारी त्रिपुरा परा परमयो माता कुमारोत्यसि ॥ ५३४ ॥
2.534 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
जंबूद्वोपविभागः कुमारीद्वीपाख्यः ।कृटारं केवले रते ।कुटति कुटारः ।द्वारशंगारेति साधुः ।केवलोऽसहायः ।तत्र वालिगः ।स्तम् सुरतम् ।कुंजरोऽनेकपे केशे ।कुंआवस्य स्तः कुंजरः मध्यादिभ्यो रः ।को पृथिव्यां जीयति वा पृषोदरादित्यात अनेकपे हस्तिनि पुंक्लीवः तत्र यथा-ने मायद्यदनोककुंजरकुलैः कुंजवणकुकुहाः ।केशः कचः ।कुंजरा धातकी द्रुमे ।पाटलायाम् ।द्वावपि वृक्षविशेषो ॥ ५३५ ॥
2.535 · p. 60
metre not recognised
कूडारुई कोशयोः ।कुठेः सोत्रः ।कोठति कुठारः ।कृषि क्षुति बहुवचनादारुः पुति ।द्रुर्वृशः ।कोशः कपिः ।कूबरः पुनः कुब्जे युगंधरे रम्ये ।कूयते कूवरः ।नोमो कुतुचेति दीर्घश्चेति वरट् ।कुब्जरम्ययोर्वाच्यलिंगः ।युगंधरं युगं तत्र पुलकावः ।कुब्जे रम्ये च यथा-चीवरैः कूवरो भाति ।युगंधरे यथा-अझं नक्षत्रनाथोऽरुणमपि वरुणः ।कवरामं कूवेरः केसरो नाग केसरे ।तुरंगसिंहयोः स्कंधकेशेषु बकुलद्रुमे ।'नागवृक्षे किजल्के स्यात् ।कि इति जुहोत्यादौ स्मरन्ति ।चिकेति केसरः ।मोज्य जोति ।तृतीयः काण्डः(२२९)तुरंगसिंहयोः स्कंधकेशेषु बकुलद्रुमे ।पुंनागवृक्षे किजल्के स्यात्केसरं तु हिंगुनि १५३७ ॥
2.2168 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स (wrong syllable)
केदारः क्षेत्रभिद्यालवाले शंकरशैलयोः ।केनारः कुंभिनरके शिरकपालसंधिषु ॥ ५३८ ॥
2.538 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
केटिरुः शक्रगोपे स्यान्नकुले पाकशासने ।कोट्टारो नागरे कूपे पुष्करिण्याश्च पाटके ॥ ५३९ ॥
2.539 · p. 60
अनुष्टुप्
तर: किम कस्कंधकेशयोः पुल्कोवः ।नागकेसरे पुंनागे बकुलदुमे च यथा मसौ मरुञ्चुबितचारुकेसरः ॥ ५३६ ॥
2.536 · p. 60
metre not recognised
तुरगस्कंधकेशेषु यथा-वल्गुवलगत्यसा अश्वः पाण्डुकेसरवालधिः ।सिंहस्कधकेशेषु यथा-सिंहकेसरसटासु भूभृतां पल्लवप्रसविषु द्रुमेषु च ।तुरंगसिंहयोरित्युपलक्षणमेतत् ।तेन अन्येषामपि स्कंधकेशे केसरशब्दो वर्तते यथा-उन्मृष्टं करमस्य केसरसटाभारायलानं रजः ।कि जलके यथा-दधानमम्भोरुहकेसरद्युतीजेटाः ।केसरं तु हिंगुनि ।यथा-कृसराकेसरामोदप्रीणितत्राणगह्वरा ॥ ५३७ ॥
2.537 · p. 60
metre not recognised
केदारः क्षेत्रभिद्यालयाले शंकरशैलयोः ।कदिः सौत्रः ।कयते केदारः द्वारशङ्गारेति साधुः ।क्षेत्रभिदि पुंक्लीनः ।तत्र यथा-न मिताः फलभारेण न मिता शालिमंजरी ।केदारेषु हि पश्यन्तः केदारेषु विनिस्पृहाः ।आलवाले यथा--वासितमुपवनमेतत् मरु वडकेदारमेदुरामोदैः ।शंकरे यथा-वमै केदारदेवस्य सुस्थं चक्रे महा भुजः ।शैले यथा-पिबति पारदं मुक्त्यै गत्वा केदारपर्वतम् ।केनारः कुंभिनरके शिरकपालसंधिषु ।कनति केनारः ।द्वारशङ्गारेति साधुः ।चतुर्वर्थेषु ।कुभिनरको नरकभेदः ॥ ५३८ ॥
2.538 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
केटिरुः शक्रगोपे स्यात् नकुले पाकशासने ।केटति केटिरुः ।शिमगेरुनमेदिय इति साधुः ।पुंसि त्रिवर्थेषु ।शक्रगोप इंद्रगोपः ।कोहारो नागरे कूपे पुष्करिण्याच पाटके ।कोमियर्ति को हार ।कर्मणोऽण् ।नागरो नगररक्षिता ।पुष्करिण्या(२३०)अनेकार्थसंग्रहः सटीकः द्वितीयो विभागःखपरस्तस्करे भिक्षापात्रे धर्तकपालयोः ।खपुरो मुस्तके पूगे लसके खपुरं घटे ॥ ५४० ॥
2.540 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
खजूरं रूप्यफलयोः खर्जुरः कीटवृक्षयोः ।खंडाभ्रमभ्रावयवे स्त्रीणां दंतक्षतांतरे ॥ ५४१ ॥
2.541 · p. 60
अनुष्टुप्
खदिरी शाके खदिरो दंतधावनचंद्रयोः ।खिखिरस्तु शिवाभेदे खट्वांगे वारि वालके ॥ ५४२ ॥
2.542 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 के (wrong syllable)
खपरस्तस्करे भिक्षापात्रे धर्तकयालयोः ।खदति खादत्यनेन वा खर्परः ।जठरक्ररेति साधुः ।तस्करे यथा- मुष्णा त्यवंती रजनीषु खर्परः ।भिक्षापात्रे कपाले च यथा-भवंति योगिनः प्रायः खंडलपरभोजिनः ।धनों वंचकः तत्र वाच्यलिंगः ।खपुरो मुस्तके पूगे लसके ।खपुरति खपुरः ।लसको वृक्षभेदः ।त्रिष्वपि यथा- मुखांजन कोविदस्य कः खपुरस्यात्र न सम्मुखोऽभवत् ।खपुरं घटे ।यथा-कूपांतः परिप्रयन्ति खपुरं पौराङ्गना दारिभिः ॥ ५४० ॥
2.540 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
खरं रूप्यफलयोः ।ख नेति वर्जूग्म् ।मोमत्सीत्यूरः ।रूपये यथा - खजूगदर्शतुलां याति स्फ टिकाश्मभित्तिषु विवस्वान् ।फले फलविशेषे यथा--जरसा जर्जरस्यापि खर्जूः खबूरभक्षणे ।खजूरः कीटपक्षयोः ।कीटे यथा-खरवृश्चिकसरी सृपभोषणेषु ।वृक्ष यथा-खरदुमदनजंघमसितत्वक्नद्ध विष्वक् ततः स्नायु ग्रंथिधनास्थिपंजरजरत्कं का कमालोक्यते ।खंडाभ्रमभ्रावयवे स्त्रीणां दन्त क्षतांतरे ।खंड च तत् अभ्रं च खण्डाभ्रम् ।खंडाभ्रमदृशं वा ।द्वयोर्यथा दंताग्रलेख्यं परिमंडलं यत् खंडाभ्रतुल्यं विषमोन्नतं च ।खंडाभ्रक तद्विबुधैः प्रयोज्यं सोमंतिनीनां सनमण्डलेषु ॥ ५११ ॥
2.511 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one versenearly इन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable)
खदिरी शाके ।खद हिंसा याम् चवदति खदरी (खदिरि) ।मंदिभंदीति इरः ।मौरादित्वावीः ।खदिरो दन्तधावनचंद्रयोः ।दंतधावनो वृक्षविशेषः ।तत्र यथा--ज्वलितख दिरकाष्ठांगारगौरं विवस्वान् ।खिखिरस्तु शिवाभेदे खट्वांगे वारि वालके ।तृतीयः काण्ड(२३१)खिखिरावबहुत्वे च गहरो विरुदंभयोः ।कुंजेऽथ गर्गरो मोने स्याद्गगरी तु मंथनी ॥ ५४३ ॥
2.543 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग (wrong syllable)
गांधारो रागसिंदूरस्वरेषु नीवृदंतरे ।गायत्री खदिरे छंदोविशेषे गोपुरं पुनः ॥ ५४४ ॥
2.544 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 षु (wrong syllable)
मुस्तके द्वारि पूरे घर्षरस्तु नदातरे ।चलद्वारिध्वनौ धुके चंदिरश्चंद्रहस्तिनोः ॥ ५४५ ॥
2.545 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 धु (wrong syllable)
खिखिराबदबहत्वे च ।खिख गरि बादं गरि खिख': ।खन्यते वा ।स्थविरपिठरेले साधु ।एवं खिख : … : … विशेषः ।खट्वांगः शिवहस्तोपकरणम् ।वाः पानीयम् ।बालकं हावेरम् ॥ ५४२ ॥
2.542 · p. 60
metre not recognised
हुत्वं बहुसंख्या ।एतेश्वर्थेषु ।यथा- स्त्रीलिंगः, खिखोरा शब्दो वर्तते, तथा खिखि शब्दोऽ. पौत्यर्थः ।गहरो बिलदंभयोः ।कुंजे ।गाह्यते गह्वरः ।तीवरधीवरेति साधुः ।पुंक्लीबः बिले कुंजे च यथा-गौरीगुरो गेंहरमाविवेश ।दभे यथा-स गहरं कवरदेवनं तत् ।अथ गर्गरो मोने स्यात् ।गिरति गर्गरः ऋतष्ठि दिति अपत्ययः स्वरूपद्वित्वं च ।मीनो मत्स्यभेदः ।गर्गरी तु मंथनी ।यथा--आलोड्यमानगुरुगरि कानिनादैः ॥ ५४३ ॥
2.543 · p. 60
metre not recognised
गांधारो रागसिंदर स्वरेषु निवृदंतरे ।गांधारयति गांधार: पृषोदरादित्वात् ।गगे यथा-गंधा रोद्गारबंधुरम् ।सिंदूरं नागजम् ।स्वरे यथा-अजाविकं तु गांधारं क्रौञ्चः कति मध्यनम् ।नोवृदंतरं देशविशेषः ।गायत्री खदिरे छंदोविशेषे ।गायतस्त्रायते गायत्रो ।खदिरो वृक्षः ।छंदोविशेषः षडक्षराजातिमैत्रविशेषो वा ।मंत्रविशेषे यथा-गायत्रीमात्रमप्येते न विदंनि द्विजनवाः ।गोपुरं पुनः ।मुस्त के द्वारि पूद्वारे ।गुप्यते गोपुरम् ।श्वसुरेति साधुः ॥ ५४४ ॥
2.544 · p. 60
metre not recognised
मुस्तकः ओषधिभेदः ।द्वारि सामान्यद्वारे यथा-पुरः पुरन्ध्रोगृहगोपुरांतरे ।पूर्वी रे यथा लकापुरी गोपुरतोरणानाम् ।घर्धरस्तु नदांतरे ।चलद्वारिध्वनौ धृके ।धरति घर्घरः ।बाहुलकादप्रत्ययः ।सरूपद्वित्वं च ।नदांतरं हृदविशेषः ।चलद्वाश्चल स्पान यम् ।ध्वनो यथा-घराद्वयक्तघोषान् ।घूक उलूकः ।किंकिणोष्वपि माधः ।(२३२)अनेकार्यसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःचत्वरं स्यात्पथां श्लषे स्थंडिलांगणयोरपि ।चंकुरः स्यंदने वृक्षे चकुरो नेत्रगोचरे ॥ ५४६ ॥
2.546 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 श्ल (wrong syllable)
चाटुकारे चक्रगंडावपि चातुरके यथा ।चमरश्चामरे दैत्ये चमरी तु मृगान्तरे ॥ ५४७ ॥
2.547 · p. 60
अनुष्टुप्
चिकुरोऽहो गृहबभौ केशे चंचलशैलयोः ।पक्षिवृक्षभिदोश्चापि छिदिरोऽग्नौ परश्वधे ॥ ५४८ ॥
2.548 · p. 60
अनुष्टुप्
ऋज्वीर्दधानै स्वतत्यकंधराश्चलावचूला कुलघर्घरा रवैः ।चंदिरश्चंद्रहस्तिनोः ।चंदति चंदिरः ।मदिभंदिचंदोति इरः ॥ ५४५ ॥
2.545 · p. 60
metre not recognised
चत्वरं स्यात्पथां श्लेषे स्थंडिलांगणयोरपि ।चत्यते चत्वरम् ।क ग श्र इति चरह ।पथांश्लेषे यथा- गेहे गहे विपणिषु तथा चत्वरे पानगोष्ठ्याम् ।स्थंडिलं संस्कृता भूमिः ।अंगणमजिरं यथा-वस्तैगनेत्रा नवकुंकुमेन सेकं प्रचक्रुगृहचत्वरेषु ।चंकुरः स्पंदने वृक्षे ।चकिः सौत्रः ।चंकति चेष्टते चंकुरः ।वास्यसि वासीत्युरः ।चतुरो नेत्रगोचरे ।चाटुकारे चक्रगंडावपि चातुरके यथा ।चतति चत्यते वा चतुरः ।वास्य सीत्युरः ।प्रज्ञादित्वात् स्वार्थेऽणि चतुरः ।ततः स्वार्थ के शत्रुरकः ।नेत्रगोचरो घटादिविषयः ।तत्र चाटुकारे च वायलिंगः 1.५४६ ॥
2.2190 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 सि (wrong syllable)
चाटुकारे यथा--हरंति चतुराश्चित्तं कामिनां स्वामिनां तथा ।चक्रगंडवश्चक्रखंण्डानि ।एवं चातुरकशब्दोऽपि ।वेगिदक्षयोरपि मंखः ।वेगिनि यथा-चतुरं चतुरंगमं ततः स्वयमारुह्य ययो दिदृक्षया ।दक्षे यथा-परोपकारचातुर्यमार्याणामेव विद्यते ।चमरश्वामरे दैत्ये ।चमति चमरः ।झटि चटीत्यरः ।चामरे यथा-तवेंदुधामधवला चकास्ति चमरावली ।दैत्ये यथा-यो रक्षच्चमरं महेन्द्रभीते ।चमरी तु मृगान्तरे ।भृगान्तरं मारण्यः पशुविशेषः ।तत्र यथा-बालप्रियत्वं शिथिलं चमयः ॥ ५४७ ॥
2.547 · p. 60
metre not recognised
चिकुरोऽहौ गृहबधो केशे चंचलशैलयोः ।पक्षिवृक्षभिदोश्चापि ।चकते चिकुरः ।श्वशुरकुकुंदरेति साधुः ।सप्तस्वर्थेषु ।चंचले वाच्यलिंगः ।शेषेषु पुसि ।गृहबभ्रगुहनकुलः ।केशे यथा-लंपाकीनां किरतश्चिकुरविरचनतृतीयः काण्डःकरवाले च रज्जौ च छित्वरो वैरिधूर्तयोः ।छित्त्वरं छेदनद्रव्ये जठरः कुक्षिवृद्धयोः ॥ ५४९ ॥
2.549 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कठिने च जजेरंतु वासवध्वजजीणेयोः ।जंबीरः प्रस्थपुष्पाख्यः शाके दंतशठदमे ॥ ५५ ॥
2.55 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 णे (wrong syllable); pāda 4, syllable 6 ठ (wrong syllable)
रल्लकान् लासयतः ।चंचले यथा-करगकुशांकुरचिकुराः ।कुरंगका मेकदा स्युर्वा ।शलः शैलविशेषः ।भ्रवलयेऽपि मंखः ।यथा-तां वीक्ष्य लीला चिकुरामनंगः स्वचापसौदर्यमुदं मुमोच ।लोलाचतुरामिति पाठान्तरम् ।छिदि रोऽग्नौ परश्वधे ।करवाले च रज्जौ च ।छिनत्ति छिद्यते व छिदिरः ।शुषोषीति किदिरः ।परश्वधे करवाले च यथा--छिदिरछेदितच्छत्रः ॥ ५४८ ॥
2.548 · p. 60
metre not recognised
छित्वरो वैरिधूर्तयोः ।छिनत्ति छित्वरः ।छिद्यते अनेन वा ।तीवरधीव रेति साधुः ।वायलिंगः ।द्वयोर्यथा-जित्वरश्चित्वरो नेष्टः ।छित्वरं छेदन द्रव्ये ।छेदनद्रव्यं वास्यादि ।जठरः कुक्षिवृद्धयोः ।कठिने च ।जायते जठरः ।जठरक्ररेति साधुः ।कुक्षौ पुंक्लोवः कठिने गुणे पुंसि ।तद्वति वृद्धे च ।वायलिंगः ।कुक्षौ यथा--जठरपिठरीदुष्पूरेयं करोति विडंब नाम् ॥ ५४९ ॥
2.549 · p. 60
metre not recognised
कठिने यथा--जठरं पिठरं वोढा वठर: पाठमंथरः ।जर्जर तु वासवध्वजजीर्णयोः ।जीर्यति जर्जरम् ।ऋति ष्टिदिति अप्रत्ययः ।सरूप द्वित्वं च यंत्रशांत्यर्थं पार्थिवैरिद्रः पूज्यते इंद्रद्वादश्यां स वासवध्वजः ।तत्र यथा-द्वादश्यां भूभुजः शांत्य वरिवस्यति जर्जरम् ।जोणे वाच्यलिंगः ।यथा जरसा जर्जरस्यापि खर्जुः ।वर्जूरभक्षणे ।विशीर्णसछिद्रयोरपि मंखः ।विशीर्णे यथा--कृत्वा पुंवत्पातमुच्चैगुभ्यो मूर्ध्नि प्राणां जर्जर ।निर्झरौधाः ।सछिद्रे यथा-नैवं चेदीर्घमास्तां नटबटुवदने जर्जरा काव्यकथा ।जंबीर: प्रस्थपुष्पाख्यः (पुष्पदन्तायः) शाकेदंतशठद्रुमे ।जायते जंबीरः ।जंबीराभोरेति साधुः ।प्रस्थपुष्पः फणिज्जुकः ।दंतशठो जंभळः कपित्थेऽपि ।द्वयोर्यथा-- भक्त्वा जंबीरझाटे (काटे) दिनमनुसरणि प्राग्ज्य (प्राश्य)वानीर(२३४)अनेकार्थ संप्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःजलेंट्रो जंभकेऽम्भोधौ वरुणेऽप्यथ झर्झरः ।वाघे नदे कलियुगे झलरोवत्त झल्लरी ॥ ५५१ ॥
2.551 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
वाद्यभेदे केशचक्रे टंकारो ज्यारवेऽद्धते ।प्रसिद्धौ चाथ टगरष्टकणकेकराक्षयोः ॥ ५५२ ॥
2.552 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ण (wrong syllable)
टट्टरी स्वतृताख्यानलंपापटहवाद्ययोः ।तमित्रं तिमिरे कोपे तमिस्रा दर्शयामिनी ॥ ५५३ ॥
2.553 · p. 60
अनुष्टुप्
जलस्येंद्रो जलेंद्रः जंभको वृक्षः ।अम्भोधिः समुद्रः ।वरुणः प्रतीचीपतिः ।अथ मझरः वाघे नदे कलियुगे ।झीर्यति झर्झरः ऋतष्टिादेति अप्रत्ययः ।सरूपद्वित्वं च ।वादो नदे च यथा--इझरम्वनितजर्जरकणः ।झजरीवत्त झल्लरी ।वाद्यभेदे केशचक्रे ।झल्लेति झल्लेति च शब्दं गति झलरी झल्लरी ।नाम्युपांत्येति बहुवचनात्किदिः ।इतोक्स्यादिति डीः (२-४-३२) ॥ ५५१ ॥
2.551 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: ्झरः ऋतष्टिादेति अ
वाद्यमेदे यथा-झात्कारैल्लिरोणां वद्धति गणकाः पाणिना पाणियोगम् ।केशचक्र गुलंछोभूताः केशाः ।छत्रांतलम्बमानवस्त्रेऽपि ।यद्वैजयंती ।छत्रांतालविवस्त्रे तु मल्लरी: केशवाद्ययोः ।टंकारो ज्यारवेऽद्धते ।प्रसिद्धौ च ।टनितिकरणं टंकारः ।ज्यारवे यथा--टंकारं स्मरकाकस्य सुरतक्रीडा पिकीनां स्वः ।अद्भुते प्रसिद्धौ च यथा--शक्रसंहारटंकारो घराघर तव स्फुटम् ।अथ रगरष्टंकणकेकराक्षयोः ।टंक्यते टगरः ।जठरककरेति साधुः ।केक राक्षा वक्राक्षः ॥ ५५२ ॥
2.552 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
टट्टरी वनृताच्यानलंपापटहवाधयोः ।तन्यते रोजठरेति साधुः ।टिति शब्दं राति वा ।अनृताख्यानं मृषाभाषणम् ।लंगापटहः पटहविशेषः ।तदाख्यं वाद्यम् ।तमिस्र तिमिरे कोपे ।तमोऽस्त्यत्र तमिनम् ।तमित्रार्णवज्योत्स्नेति साधुः ।द्वयोर्यथा-नभ इव वितमित्रं भासते साधुवित्तम् ।तमिस्रा दर्शयामिनी ।तमस्ततिः ।दर्शयामिनी अमावास्या रात्रिस्तत्र यथा-तमिस्रया शुक्लनिशेवनात्र ॥ ५५३ ॥
2.553 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
तमस्ततो यथा--तमित्रातृतीयः काण्डः(२३५)समस्ततिः तिमिरं तु दृष्टिरोगान्धकारयोः ।तित्तिरिः पक्षिणि मुनौ तुषारो हिमदेशयोः ॥ ५५४ ॥
2.554 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 मि (wrong syllable)
शोकरे हिमभेदे च तुबुरी धान्यकंशुनी ।तूवरोऽश्मश्रुपुरुषे प्रौढाऽश्रृंगानडुह्यपि ॥ ५५५ ॥
2.2204 · p. 60
अनुष्टुप्
दहरो मषिका स्वल्पभ्रात्रोडिंम्भेऽथ दंतुरः ।उन्नतदंते विषमे दरो भेकमेघयोः ॥ ५५६ ॥
2.556 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
मूछी उत्रि जगदगद काराकरणैः ।तिमिर तु दृष्टिरोगांधकारयोः ।तिम्य तात्र तिमिरम् ।शुषोषाति किदेरः ।अंधकारे पुंक्लोब: ।द्वयोर्यथा हिमधवलदंतकेशी मंदद्युतितारका बृहत्तिमिरा ।द्विगुणीभूता रजनी वृदेव शनैः शनैर्याति ।तित्तिरिः पक्षिणि मुनौं ।तरति तित्तिरिः ।दृभूमीति इ प्रत्ययः ।ति तेरादेशश्च पुंसि ।पश्चिणि यथा - कुक्कट तेत्तिरिलाव कमेहिषैश्च या रणक्रीडा ।मुनिर्वेदशाखयोः प्रवक्ता ।तत्र यथा – कठिनात्कठिनो जातः शरगुल्माच्च गौतमः ।द्रोणाचार्यस्तु कलशात् तित्तिरिस्तित्तिरीसुनः ।तुषारो हिमदेशयोः ।शोकरे हिमभेदे च ।तुष्यत्यनेन तुषारः ।तुषि कुठिभ्यां किवे देत्यारः ।तुषमियर्ति वा ।हिमे पुंश्लोबः ।तत्र यथा -- पदं तुषानुतिधौताकम् ।देशमेदे यथा - तुषारजातैश्चतुरैस्तुरंगैः ॥ ५५४ ॥
2.554 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
शोकरे यथा - स्नपनवारितुषारभृतः स्तनाः ।हिमभेदोऽवश्यायः ।तत्र यथा असरलजनाश्लेषः क्रूरस्तुषारसमीरणः ।तुंबुरी धान्यकशुनी ।तुंवति अर्दयति तुबरी ।श्वशुरकुकुंदरेति साधुः ।धान्यकं कुस्तुंबुरु ।शुनो सरमा ।तूबरोऽश्मश्रपुरुषे प्रौढाऽशृंगानडुपि ।तवीति तूवरः ।नीमीक्रुतुचेर्दीर्घश्चेति वरट् ।अश्मश्रुपुरुषो निष्कूर्चः पुमान् ।प्रौढो यौवनस्थो योऽशृंगोऽनड्वान् बलीबर्दस्तत्र ।द्वयोर्यथा -- तूबरस्य हृदयेऽपि संस्थितं शौर्यमत्र न विभाव्यते जनैः ॥ ५५५ ॥
2.555 · p. 60
रथोद्धताmetre not read in every line
दहरो मूषिका सल्पभ्रात्रोडिम्भे ।दहते दइरः ।दहरजठरेति बहुवचनात् साधुः त्रिवर्थेषु ।मूषिका उंदरी ।स्वल्पभ्राता उधुभ्राता ।हिंमः शिशुः ।अथ दंतुरः ।उन्नतदंते विषमे ।उन्नता देता(२३६)अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःवाधभांडे शैलभेदे दईरं ग्रामजालके ।द१रोमा दर्दरः स्यादोषद्भग्ने पिरावपि ॥ ५५७ ॥
2.557 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
दंडारो वहने मत्तवारणे शरयंत्रके ।कुंभकारस्य चक्रे च द्वापरं संशये युगे ॥ ५५८ ॥
2.558 · p. 60
अनुष्टुप्
दासेर उष्ट्रे चेटे च दुर्धरस्त्वृषभौषधौ ।दुःखधार्ये धूसरस्तु रासमें स्तोकपाण्डुरे ॥ ५५९ ॥
2.559 · p. 60
अनुष्टुप्
अस्य संति दंतुरः ।दंतादुन्नतादिति डुरः ।विषमे तूपचारात् ।वाच्यलिंगः ।उन्नतदंते यथा – ह्रस्वोष्ठं दंतुरं वकं वक्त्रं यस्य स दुर्भगः ।विषमे यथा-- अनेन ससृजेतरां तुरगमेधमुक्तभ्रमत्तुरंगखुरचंद्रकप्रकर दंतुरा मेदिनो ।दर्दुरो भेकमेधयोः ।वाद्यभांडे शैलभेदे ।दृणाति दर्दुरः ।श्वशुरेति साधुः ।दर्दशब्दं राति वा ।मेके यथा-- स नरः कूपदर्दुरः ।मेघे यथा-- स्वैरं वर्षति दर्दरः ॥ ५५६ ॥
2.556 · p. 60
पृथ्वीmetre not read in every line
वाद्यभांडे यथा- पर्यंतवमसु विचक्रमिरे महाश्चाः शैलस्य दर्दरपुटानिव वादयंतः ।शैलभेदे यथा – स्तनाविव दिशस्तस्याः शैलौ मलयदर्दु ।दर्दरं ग्रामजालके ।ग्रामजालके ग्रामसमूहः ।द१रोमा ।उमा गौरी ।दर्दरः स्यादीषद्भग्ने गिरावपि ।दीर्थते दर्दरः ।ऋतष्टिदिति अप्रत्ययः ।सरूपद्वित्वं च ।ईपद्भग्ने वाच्यलिंगः ।वाघमांडेऽपि ।ददरी सस्यलंटावपि ॥ ५५७ ॥
2.557 · p. 60
metre not recognised
दंडारो वहने मत्तवारणे शरयंत्रके ।कुंभकारस्य चक्रे च ।दंडेन ईयर्ति दंडारः ।चतुर्वर्थेषु ।वाहनं यानपात्रम् ।मत्तवारणो मतांगजः ।शरयंत्रकं शरक्षेपको यंत्रविशेषः ।द्वापरं संशये युगे ।द्वौ पक्षी परौ यत्र द्वाभ्यां कृतयुगत्रेताभ्यां परं वा द्वापरम् ।पृषोदरादित्वासाधुः ।संशये पुंकीचः युगे तु क्लीबेपुंसीति गौरः ।संशये यथा- स्थाणुर्वा पुरुषो वेति द्वापरः परमो मम ।युगे यथा- द्वापरे द्रोणपार्थो च ॥ ५५८ ॥
2.558 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
दासेर उष्ट्र चेटे च ।दासी रीर्यते दारः ।दास्या अपत्यं वा ।क्षुद्राभ्य एरण् वा इति एरण प्रत्ययः ।द्वयोर्यथा- तुभ्यं दासेरदासीयं बदरी यदि रोचते ।एतावतापि किं द्राक्षा न साक्षादमृतप्रदा(पा) ।दुर्धरस्त्वृषभौषधौ ।दुःखधार्ये ।तृतीयः काण्डः(२३७)नरेन्द्रो वार्तिके राज्ञि विषवैद्येऽथ नागरम् ।शुठीमुस्तकपौरेषु निर्जरस्त्वजरे सुरे ॥ ५६० ॥
2.560 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
निर्जरा तु तालपत्र्यां गुडूच्या तत्त्वभिद्यपि ।निर्नरोऽश्वेि तुषाग्नी निकरः सारसंघयोः ॥ ५६१ ॥
2.561 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: िर्नरोऽश्वेि तुषागnearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable)
दुःखेन ध्रियते दुर्धरः ।खल् ।दुःखधार्ये वाध्यलिंगः ।तत्र यथा-- वन्येभदाना निलगंधदुर्धराः ।धूसरस्तु रासभे स्तोकपांडुरे ।धुवति धूसरः ।कृधूतन्मू षिभ्यः किदिति सरः ।रासभे यथा- धूसरे प्रप्तरः कुतः ।स्तोकपांडुरे गुणे पुंसि तद्वति वाच्यलिंगः तत्र यथा-वसुधालिंगनधूसरस्तनी ॥ ५५९ ॥
2.559 · p. 60
metre not recognised
नरेंद्रो वार्तिके राज्ञि विषवैधे ।नरेष्विद्रो नरेन्द्रः ।वार्तिको धातुवादी तत्र यथा-- रसेंदबंधं विदधौ नरेंद्रः ।राज्ञि विषवैये च यथा-- सुनिग्रहा नरेंद्रेण फणींद्रा इव शत्रवः ।अथ नागरम् ।शुंठीमुस्तकयौरेषु ।नगरे भवं नागरम् ।पौरे वायलिंगः ।शुंठयां मुस्तके च यथा- मुमूर्षों किं तवाद्यापि चव्य चित्रक-नागरैः ।पोरे यथा- यः पुण्य(पण्य)बोरतिपरिमलोद्गारिभिर्नागराणा मुद्दामानि प्रथयति शिलावेश्मभिविनानि ।यानपात्रस्तंभनोपकरणेऽपि ।यथा सैन्यं तैः स्थापितं स्थाने वहिमिव नागरैः ।निर्जरस्त्वजरे सुरे ।निर्गता जरा अस्मात् निर्ज: ।अजरे वायलिंगः ।तत्र यथा- अमरो निर्जरो भूया वत्स बांधववत्सला ।सुरे यथा- आलानकर्म खल निर्जरकुंजरस्य ॥ ५६ ॥
2.56 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
निर्जरा तु तालपयां गुड्च्यां तत्वभिद्यपि ।नि यति निर्जरणं वा निर्जरा ।तालपत्री गुडूच्यौ ओषधी ।तत्वभिदि यथा- संसार बोजभूतानां कर्मणां जरणादिह ।निर्जरा सा स्मृता देघा सकामाकामवर्जिता ।निरोऽश्वेि तुषाग्नौ ।निर्गुणाति निर्नरः ।अश्विः सूर्याश्वः ।तुषाग्निः करोषाग्निः ।निकरः सारसंघयोः ।न्यायदातव्यविते च ।निकीयते असौ निकरः नियतः कारो वा ।सारे यथा-प्रियं सत्यं वाच्यं सुदति बचसामेष निकरः ।संघे यथा--कुहशब्दो जातः पिकनिकरकंठेकशरणः ॥ ५६ ॥
2.56 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every lineimpossible sign sequence: निरोऽश्वेि तुषाग
(२३८)अनेकार्थसंग्रहः सटीक : द्वितीयो विभागःन्यायदातव्यवित्ते च निर्वरं तु गतत्रपे ।कठिने निर्भये सारे निकारस्तु पराभवे ॥ ५६२ ॥
2.562 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
धान्याक्षेपे नीवरस्तु वास्तव्येऽपि वणिज्यपि ।प्रवरं संततौ गोत्रे श्रेष्ठे च प्रखरः पुनः ॥ ५६३ ॥
2.563 · p. 60
अनुष्टुप्
वेसरे हयसन्नाहे कुक्कुरेऽतिभृशं खरे ।प्रकरः कीर्णदुष्पादौ संहतौ प्रकरं पुनः ॥ ५६४ ॥
2.564 · p. 60
अनुष्टुप्
जोगके प्रकरीत्वर्थप्रकृतौ चत्वरावनौ ।प्रस्तरः प्रस्तारे ग्राब्णि मणौ च प्रदरः शरे ॥ ५६५ ॥
2.565 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्ता (wrong syllable)
न्यायदातव्यवित्ते यथा-निकरं नृपतेर्ददौ ।निर्वरं तु गतत्रपे ।कठिने निर्भये सारे ।निर्बियते निर्वरम् ।वायलिंगः ।चतुर्वपि यथा-- निर्वरा वर्वरा युधिः ।निकारस्तु पराभवे ।धान्याक्षेपे ।निकृतिनिकारः ।भावकोरिति घन् ।निकीर्यते वा किरोधान्ये इति घञ् ।पराभवे यथा-सुदुःसहं प्राप्य निकार मीदृशम् ॥ ५६२ ॥
2.562 · p. 60
metre not recognised
धान्याक्षेपे यथा-निकारो धान्यानां रचयति विशुद्धि दखतराम् ।नीवरस्तु वास्तव्येऽपि वणिज्यपि ।नयति नीवरः ।नीमीकृतुचेदोर्षश्चेति वरद ।वास्तव्ये वायलिंगः ।प्रवरं संततौ गोत्रे श्रेठे च ।प्रवियते प्रवरम् ।मछ ।गोत्रे पुंक्लीनः ।श्रेष्ठे वायलिंगः ।संततो यथा-प्रवराध्यायपाठकः ।गोत्रं गोत्रविशेषः तत्र यथा-समानप्रव रास्तथा ।श्रेष्ठे यथा-वाल्मीकिना कविजनप्रवरेण गोते ।प्रखरः पुनः ।वेसरे हयसभाहे कुक्करेऽतिभृश खरे ।अतिशयेन खरः प्रवरः चतु. वर्थेषु ॥ ५६३ ॥
2.563 · p. 60
metre not recognised
देसरे कुक्कुरे च यथा- श्रवणो सत्रणो जाती प्रवरस्य सरस्वरः ।हयसन्नाहे यथा- प्रखर जिनो रेजुर्गरुत्मत इवाधिकम् ।अतिभृशं खरे गुणे पुसि तवति वायलिंगः ।तत्र यथा-तावत् स्वर: प्रखरमुल्लमयां चकार ।प्रकरः कीर्णपुष्पादौ ।संहतो ।प्रकीर्यते प्रकरः ।कीर्णपुष्पादौ यथा-चतुष्कपुष्पप्रकरावकार्णयोः ।संहतो यथा-अनेन ससृजेतरां तुरगमेष मुजभ्रमत्तुरंगखुरचंद्रकप्रकरदंतुरा मेदिनी ।प्रकरं पुनः ॥ ५६ ॥
2.56 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
जोगके ।मोगकम् मगर ।प्रकरी त्वर्थप्रकृतौ चत्वरावनौ ।गौरादीवाइडोः ।तृतीयः काण्डः(२३९)भंगे रोगे प्रसरस्तु संगरे प्रणये जवे ।प्रकारः सदृशे भेदे पंकारो जलकुब्जके ॥ ५६६ ॥
2.566 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 स (wrong syllable)
सोपाने शेवले सेतो पदारः पादधूलिषु ।__ पादालिंदे पवित्र तु मेध्ये ताने कुशे जले ॥ ५६७ ॥
2.567 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 त्र (wrong syllable)
अर्थप्रकृतो यथा-बीजं बिंदु: पताका च प्रकरी कायलक्षणा ।अर्थप्रकृतयः पञ्च ता एताः परिकीर्तिताः ।चत्वरावनिश्चस्वरभूमः ।प्रस्तरः प्रस्तारे प्राणि मणौ च ।प्रस्तीर्यते प्रस्तरः ।प्रस्तारे यथा--कुवलयदलशस्तप्रस्तरे नस्लोऽस्या: ।ग्राणि यथा-असावई लोहपया स यस्या जातः पुनः प्रस्तर एवं कानः ।आकर्षकद्रावकचुंबकानां नैकोऽयसो भ्रामक इत्यवैमि ।मणौ यथा--प्रशस्तप्रस्तरोइंडखंडमंडितकुंडलः ।प्रदरः शरे ।मंगे रोगे ।प्रदीयते मनेन प्रदरः ।पुनाम्नि घः ।प्रदरणं वा ।शरे यथा-प्रदरदाति सनहनोदरहतगलगुधिराऽरुणवक्षसः ॥ ५६५ ॥
2.565 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
भंगो भयं देषोभावो पा ।तत्र यथा-स बोरकु जरो यस्य प्रदरो नैव संगरे ।रोगो रोगविशेषः स्त्रीणां रुधिरप्रवाहलक्षणः ।तत्र यथा-नारीणां प्रदराद्वरः ।प्रसरस्तु संगरे प्रणये जये ।प्रसरत्यत्र प्रसरः ।पुनाम्नि घः प्रसरण वा बाहुलकादछ ।संगरे संग्रामे यथा-दुर्वारो वैरिवोराणां प्रसरः कातरजेरैः ।प्रणये प्रेम्नि यथा परस्परं सप्रसरं वधूवरम् ।जवे धेगे यथा-शक्येत प्रसरो रोदधुं नानुरक्तस्य चेतसः ।प्रपंचव्यायामा योरपि मंखः ।प्रपंचे यथा-त्वष्टुः सदाभ्यासगृहीतशिम्पविज्ञान संपत्प्रसरस्य सोमा ।व्यायामे अभ्यासार्थ अंगपरिश्रमे यथा-प्रसरकर्मणि कर्मकनानितस्तत इतः प्रसरत्यनिशं बलम् ।प्रकारः साशे भेदे ।प्रक्री यते प्रकारः सदृशे धर्ममात्रे पुसि ।तइति वाध्यलिंगः तत्र यथा--विषप्रकार विशुनोपचारः ।मेदे यथा-नानाप्रकाररसमध्यगतापि दी ।पंकारो जन कुजकेसोपाने शैवछे सेतो ।कमियति पंकारः ।चतुर्वर्थेषु ॥ ५६६ ॥
2.566 · p. 60
metre not recognised
पदारः पादलिषु ।पादालिंदे ।पदमियर्ति पदारः ।पादालिंदः पाद पीठम् ।पवित्रं तु मेध्ये तान्ने कुशे जछे ।ओघोपकरणे चापि ।प्यते(२४०)अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःओघोपकरणे चापि पवित्रा तु नदीर्भािद ।प्रांतर कोटरेऽरण्ये दूरशून्यपथेऽपि च ॥ ५६८ ॥
2.568 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: तु नदीर्भािद ।nearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 र (wrong syllable)
पार्परो भस्मनि यमे जराटे नीपकेसरे ।क्षयरोगे भक्तसित्वे पामरो नीचमुर्खयोः ॥ ५६९ ॥
2.569 · p. 60
अनुष्टुप्
पाटीरो मलके वंगे तितउ: वातिबुदे ।केदारे वेणुसारे च पांडुरो वर्णतद्वतोः ॥ ५७० ॥
2.570 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
मनेन पवित्रम् ।ऋषिनाम्नोः करणे इतीत्रः ।मेध्ये पावने पुलोबः ।वाश्य लिंगः इत्यन्ये ।तत्र यथा-जगत्पवित्रैरपि तन्न पादैः स्प्रष्टुं जगत्पूज्यमयुग्यता कः ।ताने शुल्बे यथा-पवित्रेऽभ्युद्धरेन्मंत्रम् ।कुशे कुशविकारे यथा-सदैव चारयेद्विषः पवित्र दक्षिणे करे ।जले यथा-विप्राः पकिौः सवनं वितन्वते ॥ ५६७ ॥
2.567 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: विप्राः पकिौः सवनं
ओषोपकरणम् ऊर्जातंतुसंततिनिर्मित जैनमुनोनां रजोहरणम् तत्र यथा--पवित्रपाणयोदित्रास्तत्रानामुर्मुनीश्वराः ।पवित्रा तु नदीभिदि ।नदीमित् नदाविशेषः ।प्रांतरं कोटरेऽरण्ये दूरशुन्यपणेऽपि च ।प्रकृष्टम् अंतर प्रगतमंतरेण वा प्रांतरम् ।कोटरेऽरण्ये यथा-- कृतं गिरिप्रांतरगोचरै स्तपः ।दूरशून्यपये यथा-सुरलोकादवतारप्रांतरखेदन्छिदं वंदे ॥ ५६८ ॥
2.568 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
पार्परो भस्मनि यमे जराटे नीपके सरे ।क्षयरोगे भक्तसिक्त्वे ।पार यति पार्परः ।जठरककरेति साधुः ।जराटो वृक्षः ।नीपकेसरः कद. म्बस्य किंजल्कः ।पामरो मूर्खनीचयोः ।पाति पामरः जठरक्रक रेति साधुः ।वायलिंगः द्वयोर्यथा--किं पुपितेन विजहीहि विकासहास मुद्दामपामरपना मरुभूमिरेषा ॥ ५६९ ॥
2.569 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
पाटीरो मूलके वंगे तितो वातिकेमनुदे ।केदारो वेणुसारे च ।पाटयति पाटी: ।जंबीराभीरति साधुः ।मूलकं शाकमेदः ।वंगं त्रपु ।तित: चालनी ।वातिको गारडिकः ।अंनुदो मेषः ।केदारः क्षेत्रविशेषः ।वेणुसारो वंशसारः ।पांडुरो वर्णतद्वतोः ।पंडते पांडुरः श्वशुरकुकुंदरेत माधुः ।पांडुवर्णोऽस्त्यस्येति वा ।मध्वादिभ्यो रः ।सहति वाच्यलिंगः ।वर्णे यथा--गंडयोः पांडुरो वर्णो विरहे हरिणीदृशाम् ।तइतितृतीयः काण्डः(२४१)पांडुरं तु मरुवके पिडारो भिक्षुके द्रुमे ।महिषीपालके क्षेपे पिठरं मथि मुस्तके ॥ ५७१ ॥
2.571 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable)
उखायां च पिंजरस्तु पीतरक्तेऽश्वभिद्यपि ।पिंजरं शातकुंभे स्यात्पीवरः स्थूलकूर्मयोः ॥ ५७२ ॥
2.572 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 च (wrong syllable)
पुष्करं द्वीपतीर्थाहिखगरागोषधांतरे ।तूर्यास्येऽसिफले कांडे झुंडाने खे जलेऽम्बुजे ॥ ५७३ ॥
2.573 · p. 60
अनुष्टुप्
यथा-समूहकपरागपांडुरम् ॥ ५७० ॥
2.570 · p. 60
पांडुरं तु मरुवके ।मरुषकः फणिमकः ।पिंडारो भिक्षुके दुमे ।महिषीपालके क्षेपे ।पिंडाय पिंडं वा इयर्ति पिंडारः ।महिषीपालके यथा - महिषीदोह वैदग्न्यं पिंडारे न तु पंडिते ।क्षेपो निंदा ।पिठरं मथिमुस्तके ।उखायां च ।पिठ हिंसासंक्लेशयोः ।पिठति पिठरम् मृपन्दीति विदुरः (किदरः) उखायां त्रिलिंगः ।मंथा मथानकः ।मुस्तकः कंदमेदः पुस्तके लेप्य कर्मणोति मंखः ॥ ५७१ ॥
2.571 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
उखायां यथा -- भक्तापूर्णे जठर विवरे देहिनां संभवंति ।पिंजरस्तु पीतरक्तेऽश्वभिद्यपि ।पिजुण हिंसादौ पिंजयति पिंजरः ।ऋछिचटीत्यरः ।पीतरक्ते वर्णे पुंसि तइति वायलिंगः तत्र यथा- गात्राण्यकु कमविपनपिंजराणि ।पिंजरं शातकुंभ स्यात् ।यथा नरसा जर्जरं पश्य कोरं पिंजरपंजरे ।पीवरः स्थलकूर्मयोः ।प्यायते पिवति वा पीवरः ।तीवरधीवरेति साधुः ।स्थूले वायलिंगः तत्र यथा- पयोधरेणोरसि काचिदुन्मनाः प्रियं जघानोन्नतपीवरस्तनी ।कर्मे कच्छपे यथा-धीवरः पीवरो धृतः ॥ ५७२ ॥
2.572 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one verse
पुष्करं द्वोपतीर्थाहिखगरागौषधांतरे ।तूर्यास्येऽसिफले कारे झुंडाने खे जछेऽम्बुजे ।पुष्णाति पुष्यति वा पुष्करम् ।पुषिभ्यां किदिति करः ।त्रयोदशस्वर्थेषु ।द्रोपादीनां षण्णां अंतरशब्दः प्रत्येकं अभिसं बध्यते ।तत्र द्वीपांतरे अबुजे च यथा-दोपस्य तं पतिममुं भज पुष्करस्य निस्तन्द्र पुग्करतिरस्करणमाक्षि ।थोर्थान्तरे यथा – मा गयां गाछ कौन्तेय मा गंगा मा च पुष्करम् ।अहिमेदे खगांतरे च यथा- दुष्करः पुष्करप्रहः ।रागांतरे यथा- पुष्करः सुकरः कृतः ।ओषधान्तरे यथा-क्षुद्रामृतानागरपुष्कराक्ष्यैः ।तूर्यास्ये यथा-- अध्यात्युगैः पुष्कराण्यानकानां प्रत्याशाभिः मेदसोदारितानि ।(२४२)अनेकार्यसग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागः.+वठरो वष्टशठयोः बंधुरो रम्यनम्रयोः ।बंधुरस्तु तयोहसे बंधुजीवविडंगयोः ॥ ५७४ ॥
2.574 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ह (wrong syllable)
बंधुरा पण्ययोषायां बर्बरा नोवृदंतरे ।वर्वरस्तु हंजिकायां पामरे केशचक्रले ॥ ५७५ ॥
2.575 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 स्तु (wrong syllable)
पुष्पे च बर्बरा शाके वर्करः पशुनर्मणोः ।बदरा स्यादेलापर्यो विष्णुकान्तौषधावपि ॥ ५७६ ॥
2.576 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दे (wrong syllable)
असिफले यथा- वक्षः पाठराप्सरोरात्मनैव क्रोधे नांधाः प्राविशन्पुष्कराणि है कांडे शरे यथा- पुष्करः पुष्कगसारा न व रैर्दुष्करो रणे ।शुंडाप्रे यथा भालोलपुष्करमुखोल्ललतैरमीक्ष्णमुशारभूवुभितो वपुरंबुवर्षेः ।खे जले च यथा -- निर्मल पुष्करं जातमगस्ते रुदये सति ।मुरजेऽपि यथा - त्वद्ग भीरध्वनिषु शनकैः पुष्करेष्वाहनेषु ॥ ५७३ ॥
2.573 · p. 60
metre not recognised
वठरो वष्टशठयोः ।क्ठस्यो ऽल्पे ।वठात वठरः ।अछिचटि इत्यरः ।वाध्यलिंगः ।वष्टो मूर्खः शठो ऽऋजुः ।द्वयोर्यथा- वठरश्च तपस्वी च शूरवाप्यकृतवणः ।बंधुरो रम्य नम्रयोः ।बंधुशब्दस्य बाहुलकादीर्घत्वे बंधूरः ।वाध्यलिंगः ।बंधुरस्तु तयोहसे बंधुजीवविडंगयोः ।बध्नाति चित्तमिति बंधुरः ।वाश्यसास्युः ।तयोरिति रम्यनम्रयोरित्यर्थे ।तत्र वाध्यलिंगः ।रम्ये यथा - कंठस्य तस्याः स्तनबंधुरस्य ! नने यथा--वल्गस्यवो बंधुरः कंधरायाम् ।हंसः सित छदः ।बंधुजीवो बंधूकः विसंगं क्रमिघ्नमौषधम् ॥ ५७४ ॥
2.574 · p. 60
metre not recognised
बंधुरा पण्यपोषायाम् ।पण्या योषा वेश्या यथा- बंधुरा बंधुराकारा ।वरा नीदंतरे ।बर्वति बर्बरः ।ऋछिचटीत्युरः ।नोदतरे देशविशेषे पुम्नि यथा - बरा निवरा युधि ।वर्षरस्तु इंजिकायां पामरे केशचक्रले ।पुष्पे च ।हंजिका भाङ्गो ।पामरो नोचः ।केशानां चक्राकृति लाति केशचक्रल: केशविन्यासः ॥ ५७५ ॥
2.575 · p. 60
metre not recognised
पुष्पं कुसुमविशेषः ।तत्र पुंक्लीयः ।वर्षरा शाके ।शाक शाकविशेषः ।वकरः पशुनर्मणोः ।कृणोति वर्करः ।कि श भ्यः करः (उ.१३५) पशुध्छागशिशुः ।तत्र यथा -- घोरवर्करस्कारः कर्कशः कर्णयोरयम् ।नर्मणि यथा- प्रहित कर्क' मा कुरु वर्करम् ।वदरा स्यादेलातृतीयः काण्डः(२४३)बदरी कोलिकार्पास्योः बदरन्तु तयोः फले ।बदरस्तु कासास्थि भंगुरो वक्रनश्चरौ ॥ ५७७ ॥
2.577 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
भ्रामरं मधुपयोर्भास्करो वहिपर्ययोः ।भार्योन्यस्त्रीपुत्रोत्पादके मृगशैलयोः ॥ ५७८ ॥
2.578 · p. 60
metre not recognised
भृङ्गारी तु चीरिकायां भृङ्गारः कनकालुका ।मत्सरः परसम्पत्यक्षमायां तद्वति क्रुधि ॥ ५७९ ॥
2.579 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable)
पर्यो विष्णुक्रान्तौषधावपि ।वद स्थैर्ये ।वदति वदश ।ऋछि चटी (उ.३९७) त्यरः ॥ ५२६ ॥
2.526 · p. 60
metre not recognised
वदरी कोलिकास्यिोः ।अर्थविशेषे ।गौरा दिल्वाडोः (२-४-१९) कोल्यां यथा-तुभ्यं दासेरदासीयं वदरी यदि रोचते ।कार्पासी वमनी ।वदरं तु तयोः फले ।वदाः फलं वदरम् ।यथा - करवदरसदृशमखिलं भुवनतलं यत्प्रसादतः कवयः ।वदरस्तु कर्पासास्थि ।कास्यास्थि बीजं तत्र ।भंगुरो वक्रानश्वरौ ।भज्यते इत्येवंशीलो भंगुरः ।मंजि मासि मिदो धुरः (५-२-७४) वायलिन ।वक्रे यथा -- केरली चिकरभगिभंगुरम् ।नश्वरे यथा - समागमाः सर्वमुत्पादि भंगुरम् ॥ ५७७ ॥
2.577 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: कोलिकास्यिोः ।
भ्रामरं मधुदृषदोः ।भ्रमरैः कृतं भ्रामरम् ।नाम्नि मक्षिकादिभ्य (६-३-१९३) इत्यण् ।भ्राम्यति वा ।जठरककरेति साधुः ।मधुनि यथा--माक्षिक तैलवर्ण स्यात् घृतवर्ण च पौत्तिकं ( पौत्रिकम् ) ।भ्रामरं तु भवेच्छुक्लं क्षौद्रं तु कपिलं भवेत् ।दृषद पाषाणविशेषः ।भास्करो वरिपर्ययोः ।भासः करोति भारकरः ।संख्याइदिवेति टः ।(५.१-१०२) करमादित्वात् सकारः ।वही यथा-वविनिहितहव्यास्करं तर्पयन्ति ।सूर्ये यथा-कल्याण वः क्रियासु किसळयरुचयस्ते करा भास्करस्य ।भार्योकरन्यस्त्रीपुत्रोत्पादके मृगौलयोः ।भार्यामियर्ति भायोरुः ।अतेरुचेति ।उप्रत्यय ऊकरादेशश्च ।विभर्ति वा ।शिमुगेरुनमेर्चादय इतिसाधुः ।अन्यस्त्रीपुत्रोत्पादकः ।क्षेत्रजपुत्रोत्पा दयिता ।मृगो मृविशेषः ।शैलः शैउमेदः ॥ ५७८ ॥
2.578 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
भृङ्गारी तु चीरिकायाम् ।मावदियति भृङ्गारी ।भ्रियते वा ।द्वारगृङ्गारेति साधुः ।चौरिका झिल्लिका ।भृक्षारः(२४४)अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःकृपणे मत्सरा तु स्यान्मक्षिका मकरो निधौ ।नके राशिविशेषे च मन्दरो मन्थपर्वते ॥ ५८० ॥
2.580 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
स्वगेमन्दारयोर्मन्दे बहले मधुरं विषे ।मधुरस्तु प्रिये स्वादौ रसे च रसवत्यपि ॥ ५८१ ॥
2.581 · p. 60
अनुष्टुप्
कनकालुका ।यथा-शशाररसभृङ्गारस्तस्याः सौन्दर्यवीरुधः ।मत्सरः परसम्पत्यक्षमायां तद्वति कधि ।कृपणे ।माधति अनेन, मावति वा मत्सरः ।मोड्यतीति सरः ।तदति कृषणे च दाभ्यलिङ्गः ।परसम्पत्यक्षमायां क्रुधि च यथा-निर्मत्सरा एव गुणेषु सन्तः ।तइति यथा-ख्यापका निज गुणेषु नियागात् ।मत्सराः परगुणेषु सदैव ॥ ५७९ ॥
2.579 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 ति (wrong syllable); pāda 4, syllable 5 वा (wrong syllable)
कृपणे यथा-कृतविभव निकारा मत्सराः कुत्र साराः ।मत्सरा तु स्यान्मक्षिका ।यथा-निदाघ 'दिवस इव बहुमत्सरो वहात सन्तापं सुमन साम् ।मकरो निधौ ।नके राशि “विशेषे च ।मंकते मण्डयात वा मकरः ।जठरककरेति साधुः ।निधो यथा महापअरच पनश्च शंखो मकर कछयो ।नके जलचरविशेषे यथा-कल्लोल वेल्लितषत्यरुषप्रहारै रत्नान्यनि मकराकरमावस्थः ।राशिमेदे यथा मेषेऽको वृपे चन्द्रो मकरे भौम एव च ।मन्दरो मन्यपर्वते ।स्वर्गमन्दारयो मदे वहले ।मन्दते मन्दः ।ऋछिचटोत्यरः (उ. ३९७) ।पश्चस्वर्थेषु ।मन्थार्वते यथा -शोभैव मन्दरक्षुब्धक्षुभिताभोषिवणेंना ॥ ५८० ॥
2.580 · p. 60
metre not recognised
स्वर्गे यथा - सवधू काः सुखिनोऽस्मिन्ननवरतममन्दरागतामरसदृशः ।मन्दारः सुरतरुः ।मन्दोऽलप्सः ।बहलो बहुलः ।म योर्वायलिगः ।मधुरं विषे ।मापत्यनेन - मधुरम् ।श्वशुरकुकुन्दरेति साधुः ।यथा-मधुरं दुनोति कुष्ठम् ।मधुरस्तु प्रिये स्वादौ रसे च रसवत्यपि ।मधु विषतेऽत्र मधुरः ।मभ्वादि "भ्यो रः ।रसबर्ज त्रिवपि वायलिङ्गः ।प्रियं मनोज्ञं तत्र यथा-किमिव मधुराणां मण्डनं नाकृतोनाम् ! स्वादु पृष्टम् ।तत्र यथा-ताम्बूलं कटुतिक्त मुण्णमधुरं क्षारं कषायान्वितम् ।रमा गुल्यः(गुल्मः) तत्र यथा--मधुनो मधुरो रसः ।रसवति यया- मधुरमय किं तस्यापि प्रसन्नासं फलम् ॥ ५८१ ॥
2.581 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
तृतीयः काण्डः(२४५)मथुरा मथुरापुर्यो यष्टीमेदामधूलिषु ।मधुकुक्कुँटिकायां च मिश्रेया शतपुष्पयोः ॥ ५८२ ॥
2.582 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
मन्दिरो मकरावासे मन्दिरं नगरे गृहे ।मन्थरः सूचके कोशे के मन्दे पृथौ मथि ॥ ५८३ ॥
2.2260 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
मन्धरं तु कुमुम्भ्यां स्यान्मन्दारस्त्रिदशगुमे ।परिभद्रेऽर्कपणे च मम्रो मसुरोऽपि च ॥ ५८४ ॥
2.584 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 श (wrong syllable)
मसुरा मसरा च चत्वारो पण्ययोषिति ।तथा बाहिविशेषेऽपि मर्मरो वसनान्तरे ॥ ५८५ ॥
2.585 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
मधुग मथुरापुर्या यष्टीमेदामधूलिषु ।मधुकुर्कटिकायां च मिश्रेया शतयुष्पयोः ।यष्टी यष्टिमधु ।मेदा ओषधिः ।मधुलिः शर्करा ।मधुकुक्कुटिका मातुलिङ्गीवृक्षः ।मिश्रेया शतपुष्पा च ओषध्यौ ।मन्दिरो मकरावासे ॥ ५८२ ॥
2.582 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
मंद्यते स्तूयते मन्दिरः ।मदि मन्दीति (उ. ४१२ ) इरः ।मकरावासः समुद्रः ।मन्दिरं नगरे गृहे ।गृहे स्त्रीक्लीबः ।नगरे यथा- प्रावेशयन्मन्दिरमृद्वमेनम् ।गृहे यथा - तरुण तपनभासो मन्दिराभ्यन्तरेषु ।मन्धरः सूचके कोशे वक्रे मन्दे पृथौ मथि ।मध्नाति मन्थरः ।ऋछिचटी (. उ. ३९७ ) ति अरः ।सूचके वके मन्दे पृथौ च वाध्यलिङ्गः ।सूचके यथा- मन्थरैर्मथ्यते जगत् ।वक्र मन्दे पृथौ च यथा - मदमन्थरमाताकुम्भपाटनलम्पटः ।कोशो भाण्डागारः ।मन्थाः मन्थानकः ॥ ५८३ ॥
2.583 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
मन्थरंतु कुसुभ्यां स्यात् ।कुसुम्भी ओषधि भेदः ।मन्दारस्त्रिदशदुमे ।प(पा)रिभद्रेऽपणे च ।मन्यते स्तूयते मन्दारः ।मायंगीति ( उ. ४०५ ) भारः ।त्रिदशद्रुमे यथा- करोति पादावुपगम्य मौलिना विनिद्रमन्दाररजोऽरुणांगुली ।परिभद्रार्कपर्णी वृक्षौ ।मसूरी मसु रोऽपि च ।ममुरा च ममरा च चत्वारो पण्ययोषिति ।तथा ब्रीहिविशे-- षेऽपि ।मस्यति मसूरः ।मीमसीत्युरः ( उ. ४२) ।वास्यसीत्युरे ।मसुरः ॥ ५८४ ॥
2.584 · p. 60
वंशस्थम्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
स्त्रीपुंसलिङ्गत्वेनैव सिद्धे ममुरामसूराशन्दयोरुपादानं स्पष्टार्थम् ।द्वयोर्यथा- मसूरपिष्टातकपृष्टदेहां दूरान्मसूरामक्लोक्य शूरः ।(२४६)अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःशुष्कपत्रध्वनी चापि मर्मरी पीतदारुणि ।मयूरः केकिचूडाख्योषध्यपामार्गकेफिनोः ॥ ५८६ ॥
2.586 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
महेन्द्रो वासवे शैके मंजरी तिलकद्रुमे ।वल्लयों स्थूलमुक्तायां माठरो व्यासविषयोः ॥ ५८७ ॥
2.587 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 वि (wrong syllable)
सूर्यानुगेऽथ मारिः स्यात् खट्वांशबिडालयोः ।मिहिरोऽऽम्बुदे बुद्धे मुद्गरः कोरकास्त्रयोः ॥ ५८८ ॥
2.588 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
एवं ममरोऽपि ।व्रीहि मेदे-- मसुरः क्लीबेऽयोति गौरः ।मर्मरो बसनान्तरे ।शुष्कपत्रध्वनौ चापि ।म्रियतेऽनेन मर्मरः ।बाहुलकादप्रत्ययः ।सरूप द्वित्वं च ।मर्मरोऽस्यास्तीति वा ।अभ्रादित्वादः ।बसनान्तरं वसनभेदः ॥ ५८५ ॥
2.585 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
शुष्कपत्रध्वनौ यथा-मदोद्धताः प्रत्यनिलम्बिचेरुर्वनस्थलोमर्मरपत्र मोक्षाः ।ममेरो पीतदारुणि ।पोतदारु दुममेदः ।मयूरः किचूडा ख्योषध्यपामार्गकेकिनोः ।मोनाति :मयूरः ।मोमसीत्यूरः ( उ. ४२७ ) मयां रौति वा पृषोदरादित्वात् ।केकिच्डा मयूरशिवानामौषविः ।अपामार्गः ओषधमेदः ।केकिनि यथा-- अपि तुरगसमापादुत्पतन्तं मयूरम् ॥ ५८६ ॥
2.586 · p. 60
metre not recognised
महेन्द्रो वासवे शैले ।महानिन्द्रः महेन्द्रः ।वासवे यथा-- असो महेन्द्रप्रभृतीनधित्रियः ।शैले यथा- असौ महेन्द्राद्रिसमानसारः पतिर्महेन्द्रस्य महोदधेश्च ।मञ्जरी तिलकद्रुमे ।वल- स्थनमुक्तायाम् ।मंजिः सौत्रः ।मंजति मंजरी ।ऋच्छिचटोत्यरः ( उ. ३१७) ।बल्ला स्त्रीपुंसः ।तत्र यथा- मृगाः प्रियालदुममंजरीणां रजःकणैर्विनितदृष्टिपाताः ।माठरोव्यासविषयोः ।सूर्यानुगे ।मठति मठरः ।ऋच्छिचटीत्यरः ।मठरस्या पत्यं माठरः ।विदादित्वादन् ।व्यासः पाराशयः ।विप्रो ब्राह्मणः ।सूर्या नुगे यथा- माठरः पिंगलो दण्डचण्डांशोः पारिपाचिकाः ॥ ५८७ ॥
2.587 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 क्ता (wrong syllable)
अथ माजोरः स्यात् खट्वांशपिडालयोः ।मार्टि मार्जारः ।भग्यंगोत्यारः (उ, ४०५) बिडाले यथा- मार्जारमप्यानतनिश्चलाझं यस्यां जनः कृत्रिममेव मेने ।पिहिरोऽऽम्बुदे बुद्धे ।मेहति मिहिरः ।शुषीषोति किदिरः (उ. ४१६) अकेतृतीयः काण्डः(२४७)लोष्टादिभेदने चापि मुहिरो मूखकामयोः ।मुदिरः कामुके मेघे मकुरो मुकुरो यथा ॥ ५८९ ॥
2.589 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
रुधिरं घुसणे रक्ते रुधिरो धरणीमुते ।वल्लरं मंजयोंः क्षेत्रेऽनम्भसि शादले ॥ ५९१ ॥
2.591 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every lineimpossible sign sequence: ्लरं मंजयोंः क्षेत
यथा- महतोऽपि यन्न साध्य कश्चिल्लधुरेव तत्प्रसाधयति ।गौहमिहिरस्तिमिरं न हरति दीपस्तु नाशयति ।अम्बुदो जलदः ।बुद्धः सुगतः ।मुद्गरः कोरका स्त्रयोः ।लोष्टादिभेदने चापि ।मोदते मुद्गरः ।मुदिगुरीभ्यां टिगजी चान्तौ इत्यरः (उ. १०४) ।कोरके यथा-- तगरमुद्गरसुन्दरकन्दराः ।अस्त्रे यथा- उद्गूर्णमुद्गरः कोऽपि दधावे संगरांगणे ॥ ५८८ ॥
2.2275 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
लोष्टभेदने स्त्रीपुंसः ।तत्र यथा-- काष्ठमुद्गरविचूरितलोष्टः ।आदिशब्दात्कर्करादिग्रहः ।मुहिरो मकामयोः ।मुह्यति मुहिरः ।शुषीषोति किदिरः ।मूर्ख वाच्यलिङ्गः ।मुदिरः कामुके मेघे दते मुदिरः ।शुषीषीति किदिरः ।कामुके वाच्य. लिङ्गः ।द्वयोर्यथा- मुदिरैः सुन्दरं वनम् ।मकुरो मुकुरो यथा कुलालदण्डे बकुले कोरकादर्शयोरपि ।मकुड्मण्डने ।मंकते मकुरः मुकुरः ।मकेर्नलुक् वोच्चास्येत्युरः ॥ ४९ ॥
2.49 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कुलालदण्डः कुम्भकारोपकरणयष्टिः ।बकुलो वृक्षः ।कोरके यथा- माकन्दमुकुरामोदमेदुरीभूतम्तलम् ।आदर्शे यथा -- दिक्कान्ता मुकुरे चकोर सुहृदि प्रौढे तुषारे विषि ।मुर्मुरो मन्मथे धर्यतुरगे तुषपावके ।क म श श् हिंसायाम् ।मूर्यतेऽनेन मुर्मुरः ।किन्चेति किदप्रत्ययः ।सरूप द्वित्वं च ।मन्मथः कामः ।सूर्यतुरगोऽश्विः ।तुषपावके यथा- स्मरहुताशन मुर्मुरचूर्णतां दधुरिवाम्रवणस्य रजःकणाः १५९० ॥
2.2277 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one verse
रुधिरं घुसणे रक्ते ।रुद्धचते रुणद्धि वा रुधिरम् ।शुषीषीति किदिरः ।द्वयोर्यथा- गन्धवद्रुधिरचन्द(२४८)अनेकार्थसंग्रहः सटोकः :: द्वितीयो विभागःवल्रं तु वनक्षेत्र वाहनोपरयोरांप ।शुष्कमांसे कोलमांसे वस्त्रा वर्तिकक्षयोः ॥ ५९२ ॥
2.592 · p. 60
metre not recognised
वागरो' वाग्के शाणे निर्नरे वाडवे वृके ।मुमुक्षौ पण्डिते चापि परित्यक्तभयेऽपि च ॥ ५९३ ॥
2.593 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 वा (syllables merged)
वासरो रागभेदेऽति वार्दरं कृमिजे जले ।काकचिच्याश्च बीजे बाग् दक्षिणावर्तशखयोः ॥ ५१४ ॥
2.514 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 श (wrong syllable)