All kośas › Anekārthakairavākarakaumudī
अनेकार्थकैरवाकरकौमुदी Anekārthakairavākarakaumudī
3,608 verses · text only, tagging comes next
द्वितीयः काण्डः (27/30)
कादम्बरं दघिसारे, सीधुमधप्रभेदयोः ।कादम्बरी कोकिलायां, वाणीशारिकयोरपि ॥ २४९ ॥
2.249 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 धुम (syllable split)
कुम्भकारः कुलाछे स्यात्, कुम्भकारी कुलस्थिका ।कृष्णसारः शिशपायां, मृगभेदे स्नुहितरौ ॥ २५ ॥
2.25 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
२४६ ॥
2.3123 · p. 60
कर्णपूरः स्याच्छिरीषे नीलोत्पलावतंसयोः ।को पूरयति ।कर्णपूरः ।शिरीषे पुसि ।शेषयोः पुंक्लीबः ।अवतंसे(वसन्ते) यथा मानन्दाय दृशः पुरो न विहितो नो कर्णपूरीकृतः ।करम्मरा प्रसारण्यां, गोलायां गजयोपिति ।कलम्बिकायां रोडिण्यां, वर्षाभूमूर्वयोरपि ।कटं बिभर्ति कटम्भरा ।भृवृजीति खः ।(५-१-११२) ।गोला गोदावरी ।गज-- योषित्करेणुका ।शेषा ओषधयः ॥ २५७ ॥
2.257 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
काळजरो भैरवायोर्योगि चक्रस्य मेलके ।कालेन जीयति कालञ्जरः, पृषोदरादित्वात् ।भैरवस्तीर्थविशेषः ।अद्रौ यथा-मृगाः कालञ्जरे गिरौ ॥ २४८ ॥
2.248 · p. 60
metre not recognised
कादम्बरं दघिसारे सीधुमद्य प्रभेदयोः ।कुत्सिताम्बरस्य नीलवासस इदं कादम्बरं, स्त्रीक्लीबः ।दधिसारो दध्यग्रम् ।सीधुमद्यप्रभेदयोयथा--पापाः कादम्बरीपानविवसीकृतचेतसः जननी हा प्रियीयन्ति जननीयन्ति च प्रियाम् ।कादम्बरी कोकिलायां, वाणीशारि कयोपि ।कादम्बवद्राजते कादम्बरी, क्वचिदिति हे ।गौरादित्त्वाड्डीः ॥ २४९ ॥
2.249 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 6 दि (wrong syllable)
कुम्भकारः कुलाले स्यात् ।कुम्भं करोति कुम्भकारः ।कुम्भकारी कुलत्धिका ।कुलस्थिका चक्षुषानामौषधम् ।कृष्णसारः शिंशपायां, मृगभेदे स्नुहितरौ ।कृष्णश्चासौ सारश्च कृष्णसारः ।मृगभेदे यथा-शृङ्गेण संस्पर्शन(संस्पर्शनि) मीलिताक्षी मृगीमकण्डूयत कृष्णसारः ।शबलेपि यथा-पक्ष्मोरक्षेपादुपरि विलस स्कृष्णसारप्रभाणां ॥ २५० ॥
2.250 · p. 60
metre not recognised
गिरिसारः पुनर्लोहे, लिङ्गे मलयपर्वते ।गिरेगिरिषु वा सारो गिरिसारः ।लिङ्गे शिवलिङ्गभेदे ।लोहे क्लीबे इति लिङ्ग(३८८) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः ।द्वितीयो विभागःगिरिसारः पुनर्लोहे, लिङ्ग मलयपर्वते ।घनसारस्तु कपूरे, दक्षिणावर्त्तपारदे ॥ २५१ ॥
2.251 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ङ्ग (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 क (wrong syllable)
चर्मकारः पादुकृति, चर्मकार्योषधीभिदि ।चक्रधरी विष्णुसर्पचक्रिषु ग्रामजालिनि ॥ २५२ ॥
2.252 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पा (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 ध (wrong syllable)
चराचरं जङ्गमे स्यादिविष्टपयोरपि ।चित्राटीरो घण्टाकर्णबलिच्छागास्रबिन्दुभिः ॥ २५३ ॥
2.253 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ज (syllables merged); pāda 3, syllable 5 घ (wrong syllable)
अङ्कितभाले चन्द्रे च, तालपत्रन्तु कुण्डले ।विदः ।धनसारस्तु कर्पूरे, दक्षिणावर्तपारदे ।घन: सारो अस्य धनसारः ।कप रे यथा- न रङ्गे चातुर्य तिरयसि न दत्तस्थपुटतां, महाध स्वं तस्मात् किमिति धनसारं प्रथयसि ।रदावधस्तेनैविभवलवलभ्यैरपि, यतो दलैस्ताम्बूलीना मवनिवलयं रञ्जितमिदम् ॥ २५१ ॥
2.251 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly शिखरिणी: pāda 1, syllable 3 व (wrong syllable)
चर्मकारः पादुकृति ।चर्म करोति चर्म कारः ।पादुकृत् उपानत्कृत्, तत्र यथा-चर्माणि शर्मकारणि, चर्मकारो विनिर्ममे ।चर्मकायौंषधीभिदि ।अणन्तत्वाद्डीः ।चक्रधरो विष्णुसर्प चक्रिषु ग्रामजालिनि ।चक्रं धरति चक्रधरः, आयुधादिभ्यो धृगोऽदण्डादे रित्यचू ।(५-१-९४) ।चक्री कुलालो यांबिकश्चक्रवर्ती वा ।ग्रामजाली ग्राम वृन्दभर्ता, तत्र वाच्यलिङ्गः ।विष्णौ यथा-चक्रधर इति रथाङ्गमदः सत्त्वं विभर्षि भुवनेषु रूढये ॥ २५२ ॥
2.252 · p. 60
metre not recognised
चराचरं जङ्गमे स्यादिविष्टययोरपि ।चरति चराचरं ।चराचरेति साधुः, (४-१-१३) इङ्गमद्भुतं, तत्र जङ्गमे च वाच्यलिङ्गः ।जङ्गमे यथा-उच्चकैश्च सचराचरकीर्तिः ।विष्टपे यथा-जयेन कश्चिद्विरमेदयं रणात् भवेदपि स्वस्ति चराचराय वा ।चित्राटीरो घण्टाकर्णबलिच्छागास्त्र बिन्दभिः ।अङ्कितमाले चन्द्रे च ।चत्रं चित्रां वाऽटति चिगटीरः ।जम्बीराभोरेति साधुः ।(उ. ४२२) ।घण्टाकर्णो यक्षस्तस्य बलिनिमित्तं यो हतच्छागस्तस्यास्र रक्तं तस्य बिन्दवस्तैरङ्कितं भालं येन तस्मिन्नित्यर्थः ॥ २५३ ॥
2.253 · p. 60
metre not recognised
तालपत्रन्तु कुण्डले ।तालस्य पत्रं पत्रमिव वा तालपत्रं ।यथा-श्रवणचतुर्थः काण्डः(३८९) स्थातालपत्री रण्डायां, तुङ्गभद्रो मदोत्कटे ॥ २५४ ॥
2.254 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
तुङ्गभद्रा नदीभेदे तुलाधारस्तुलागुणे ।वाणिजे तुण्डिकेरी तु कर्पासो बिम्बिकापि च ॥ २५५ ॥
2.255 · p. 60
अनुष्टुप्
तोयधारो जलधरे सुनिषण्णाख्यभेषजे ।दशपुरं पत्तने स्यान्मुस्तायां नोवृदन्तरे ॥ २५६ ॥
2.256 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 पु (wrong syllable)
दण्डधरो यमे राज्ञि दण्डयात्रा तु दिग्गजे ।संयाने वरयात्रायां दिगम्बरस्तु शङ्करे ॥ २५७ ॥
2.257 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ध (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 म्ब (wrong syllable)
अन्धकारे क्षपणके स्याद्वस्त्ररहितेऽपि च ।दुरोदरः पुन ते धूतकारे पणेऽपि च ॥ २५८ ॥
2.258 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
युगलदोलां दोलिते तालपत्रे ।स्यात्तालपत्री रण्डायां ।ताड्यते तालपत्री, खुरक्षुरेति साधुः ।गौरादित्वाड्डीः ।रण्डा विधवा स्त्री ।तुङ्गभद्रो मदोत्कटे ।तुङ्गश्चासौ भद्रश्च तुङ्गभद्रः ।मदोत्कटो मदकलः ॥ २५४ ॥
2.254 · p. 60
metre not recognised
तुङ्गभद्रा नदीभेदे ।तुङ्ग भद्रं यस्यां तुङ्गभद्रा ।तुलाधारस्तुलागुणे, वाणिजे ।तुलां धरति तुलाधारः, तुलाया गुणो रज्जुः ।तुण्डिकेरी तु, को सी, बिम्बिकापि च ।तुण्ड्यते तुण्डिकेरी, जातेरादय इति साधुः ।कर्पासी वमनी, बिम्बिका लताभेदः ॥ २५५ ॥
2.255 · p. 60
metre not recognised
तोयधारो जलधरे सुनिषगाख्यभेषजे ।तोयं धरति तोयधारः ।दशपुरं पत्तने स्यान्मुस्तायां नीवृदन्तरे ।दशानां पुरं दशपुरं, दृश्यते वा ।खुरक्षुरेति साधुः ।नीवृदन्तरं देशविशेषः ।तत्र पत्तने च यथा--पात्रीकुर्वन् दशपुरवधूनेत्रकौतूहलानां ॥ २५६ ॥
2.256 · p. 60
metre not recognised
दण्डधरो यमे राज्ञि ।दण्डं धरति दण्डधरः ।दण्डयात्रा तु दिग्गजे ।संयाने वरयात्रायाम् ।दण्डाय दण्डाकारा वा यात्रा दण्डयात्रा ।समुदितायां यानं संयानम् ।दिगम्बरस्तु शंकरे अन्धकारे क्षपणके स्याद्वस्त्ररहितेऽपि च ।दिगेदाम्बरमस्य दिगम्बरः ।वस्त्ररहिते वाच्यलिङ्गः ।तत्र शङ्करे च यथा दिगम्बरो वहति कपालभूषण ॥ २५७ ॥
2.257 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
दुरोदरः पुन ते द्यूतकारे पणेऽपि च ।दुष्टमासमन्तादुदरं यत्र दुरोदरः ।पणो द्यूतजेयं, धूतपणयोः पुक्लीबः ।(३९०) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःदेहयान यमपुरोगमने भोजनेऽपि च ।द्वैमातुरो जरासन्धे हेरम्बेऽथ धराधरः ॥ २५९ ॥
2.259 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
कृष्णेऽद्रौ धाराधरस्तु पयोदकरवालयोः ।धाराङ्कुरः शीकरे स्यान्नासीरे जलदोपले ॥ २६० ॥
2.260 · p. 60
अनुष्टुप्
धार्तराष्ट्रः कौरवेऽहौ कृष्णास्यांघ्रिसितच्छदे ।धुन्धुमारो गृहधूमे नृपभेदेन्द्रगोपयोः ॥ २६१ ॥
2.261 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 ह (wrong syllable)
पदालिकेऽप्यथ धुरन्धरो धुयें धवद्रुमे ।धृतराष्ट्रः खगे सप्पे मुराज्ञि क्षत्रियान्तरे ॥ २६२ ॥
2.262 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 धु (wrong syllable)
बूतकारे पुसि ।त्रिष्वपि यथा-दुरोदरच्छद्मजितां समीहते, नयेन जेतुं जगती सुयोधनः ॥ २५८ ॥
2.258 · p. 60
metre not recognised
देहयात्रा यमपुरी-गमने भोजनेऽपि च ।देहस्य यात्रा देहयात्रा ।द्वैमातुरो जरासन्धे, हेरम्बे ।द्वयोमानोरपय॑ द्वैमातुरः ।संख्यासंभद्रान्मातुर्मातुत्यण (७-१-६६) ।जरासन्धे यथा--हले हिंडम्बरिपुणा राज्ञि द्वैमातुरे युधि ।अथ धराधरः कृष्णेऽद्रौ ।धरां धरति धराधरः ॥ २५९ ॥
2.259 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कृष्णे यथा-दधतो भुवनान्यन्तर्विलीनौ हलिवत्सलौ ।आकासत्केवलं भिन्नौ धाराधरधराधरौ ।अद्रौ यथा-धराधरेन्द्र व्रततीततीरिव ।धाराधरस्तु पयोद करवालयोः ।धारां घरति धाराधरः ।पयोदे यथा-धाराधर वर्षति ।धाराङ् कुरः शीकरे स्यान्नासीरे जलदोपछे ।धाराया अङ्कुरो धाराङ्कुरः ।वातास्त वारिशीकरः ।नासरीमग्रयानं, जलदोपलः करकः ॥ २६० ॥
2.260 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
धार्तराष्ट्रः कौरवेऽहौ, कृष्णास्यांघ्रिसितच्छदे ।धृतराष्ट्रस्यापत्यं धार्तराष्ट्रः, धृतराष्ट्र एव वा ।स्वार्थेऽण् ।कौरवकृष्णास्यांग्रिसितच्छदयोर्यथा--निपतन्ति धार्तराष्ट्राः कालवशान् मेदिनीपृष्टे ।धुन्धुमारो गृहधूमे नृपभेदेन्द्रगोपयोः ।पदालि केऽपि ।धुन्धुमसुरं मारयति धुन्धुमारः ।धूयते वा ।द्वारशृङ्गारेति साधुः ।(उ. ४११) ।पदालिकमोषधिभेदः ।नृपभेदे यथा--मान्धाता धुन्धुमारश्च ॥ २६१ ॥
2.261 · p. 60
metre not recognised
अथ धुरन्धरो धुर्ये धवद्रुमे ।धुरां धारयति धुरन्धरः, धारेर्धचेतिचतुर्थः काण्डः धृतराष्ट्रो इसपदयां नभश्चरः खगेऽम्बुदे ।विद्याधरे समोरे च निशाचरस्तु राक्षसे ॥ २६३ ॥
2.263 · p. 60
metre not recognised
सप्पे धूके भृगाले च निशाचरी तु पांमुला ।निषद्वरः स्मरे पङ्के निषद्वरी पुनर्निशि ॥ २६४ ॥
2.264 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 द्व (wrong syllable)
नीलाम्बरो बलभद्रे राक्षसे क्रूरलोचने ।प्रतीहारो द्वारि द्वास्थे प्रतिकारःसमे मटे ॥ २६५ ॥
2.265 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 द्वा (wrong syllable)
खः ।(५ ।१ ।११३) धुर्ये वाच्यलिङ्गः ।तत्र यथा-गजानां पङ्कमग्नानां गजा एव धुरन्धराः ।धृतराष्ट्रः खगे सर्प सुरान्ति क्षत्रियान्तरे ।धृतं राष्ट्रं येन धृतराष्ट्र: ।धृतः सन् राजते वा ।डिति त्रट् ।(उ. ४४६) ।क्षत्रियान्तरे यथा धृतराष्ट्रसुतेन सुत्यजाश्चिरमासाद्य नरेन्द्रसम्पदः ॥ २६२ ॥
2.262 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one verse
धृतराष्ट्री इंस पद्यां ।धृतं राष्ट्र यया धृतराष्ट्री ।हंसपदी ओषधिः ।नमश्चरः खगेऽम्बुदे ।विद्याधरे समीरे च ।नभसि चरति नभश्चरः ।“चरेष्ट" इति टः (५ ।११ १३८) ।विद्याधरे यथा-नभश्चरैस्तत्पदवी विववे ।निशाचरस्तु राक्षसे ।सप्र्षे घूके शृगाले च ।निशायां चरति निशाचरः ।“चरेष्ट" इति टः (५ ।११३८) राक्षसे यथा-तस्मै निशाचरैश्वर्य प्रतिजज्ञे रघूद्वहः ॥ २६३ ॥
2.263 · p. 60
metre not recognised
निशाचरीत पांमुला ।पांसुला स्वैरिणी, तत्र यथा-राममन्मथशरेण ताडिता, दुःसहेन हृदये निशाचरी ।निषद्वरः स्मरे पङ्के ।निषीदति निषादत्यस्मिन् वा निषद्वरः ।कु गु श दृ वृग्-वरद्र (उ. ४४१) क्रूरलोचने वाच्यलिङ्गः ।निषद्वरी पुननि शि ।टित्त्वान्डीः ॥ २६४ ॥
2.264 · p. 60
metre not recognised
नीलाम्बरो बलभद्रे राक्षसे क्रूरलोचने ।नील मम्बरमस्य नीलाम्बरः ।बलभद्रे यथा--आकृष्य कुम्भिशिरसो मुशलाहारैनीला म्बरेण सरुषा कृतनामशेषः ।प्रतीहारो द्वारि द्वास्थे ।प्रति हियते प्रतिहारः प्रतीहारः ।घञ्युपर्गस्येति वा दीर्घः (३ ।२ ।८६) ।द्वास्थे यथा-जनसम्मृत्सहो दक्षः प्रतीहारः स उच्यते ।प्रतिहारोऽपि द्वयोर्यथा-भविष्यतः पत्युरुमा च शम्भोः, समाससाद प्रतिहारभूमिम् ।प्रतिकारः समे भटे ।प्रतिक्रियते प्रतिकारः,(३९२) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःप्रतिसरश्चमपृष्ठे नियोज्यकरसूत्रयोः ।मन्त्रभेदे व्रणशुद्धावारक्षे मण्डने स्वजि ॥ २६६ ॥
2.266 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कङ्कणेऽथ परिकरः पर्यङपरिवारयोः ।प्रगाढगात्रिकाबन्धे विवेकारम्भयोगणे ॥ २६७ ॥
2.267 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
परिवारः परिजनेऽसिकोशेऽय परम्परः ।दीर्घत्वे प्रतीकारोऽपि ।समस्तुल्यः, भटो वीरः ।प्रतिक्रिया, गजाग्रधावतो रपि ।क्रमेण यथा-दुःप्रतिकारौ मातापितरौ ।तनुते वाजिजवोल्लसत्त्व(क)श पुरः कामत्सुपर्णाग्रजप्रतिकारोपरि वेल्लदायतकरो मत्तेभविक्रीडितम् ॥ २६५ ॥
2.265 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
प्रतिसरश्चभूपृष्टे नियोज्यकरसूत्रयोः ।मन्त्रभेदे व्रणशुद्धावारक्षे मण्डने स्त्रजि ।कङ्कणे ।प्रतिसरति प्रतिसरः ।चमूपृष्टकरसूत्रयोस्त्रिलिङ्गः ।नियोज्ये प्रेष्ये, वायलिङ्गः ।शेषेषु तु पुंसि ।चम्बाः पृष्टे पश्चाद्भागे यथा-प्रतिसरवंति हयारुहतरलिततरवारिकालजिह्वाग्रे ।नियोज्ये यथा-प्रीत्या प्रतिसराऽस्मि ते ।करसूत्रे यथा-अन्त्रैः कल्पितमङ्गलप्रतिसराः ।आरक्षे गजललाटममणि यथा प्रतिसरसक्तसृणेरिद गजस्य का तस्य निर्वृतिर्मनसः ।मण्डने यथा-एताः कल्पितकुङ्कमप्रतिसरा निर्यान्ति वारस्त्रियः ॥ २६६ ॥
2.266 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 स (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ण (wrong syllable)
अथ परिकरः पर्यङ्क परिवारयोः ।प्रगाढगात्रिकाबन्धे विवेकारम्भयोगणे ।परिक्रियतेऽनेन परिकरः ।पुनाम्नि घः (५ ।३ ।१३०) ।मतान्तरेण सडभावः ।परिक्रीयते वा पर्यङ्कः ।पर्यस्तिका तत्र यथा-अहिपरिकरभाजो भास्मनैरङ्गरागैरधिगतधवलिम्नः शूलपाणेरभिल्यां ।परिवारे यथा--तब परिकरे कान्ते नेत्थं विरोधिनि बोधिते ।प्रगाढगात्रिकाबन्धे यथा-मया बद्धो दुष्टद्विजदमनदीक्षापरिकरः ।आरम्भे यथा ममाप्येष स्तोत्रे हर निरपवादः परिकरः ।गणे यथा-स्मशानेष्वाक्रीडा स्मरहर पिशाचाः सहचराश्चिताभस्मालेपः स्रगपि नृकरोटी परिकरः ॥ २६७ ॥
2.267 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
परि चारः परिजनेऽसिकोशे ।परिवारयति परिवारः ।परिजने यथा-दूयोयथा असिरिव निष्परिवारः सदंशत्वं रणे प्रकाशयति ।अथ परम्परः ।मृगभेदेचतुर्थः काण्डः मृगभेदे प्रपौत्रादौ परम्पराऽन्वये वधे ॥ २६८ ॥
2.268 · p. 60
metre not recognised
परिपाटयां परिसरः प्रान्तभूदैवयोमतो ।पक्षचरो यूथभ्रष्टपृथक्चारिगजे विधौ ॥ २६९ ॥
2.269 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 2 क्ष (wrong syllable)
पयोधरः कुचे मेधे कोशकारे कशेरुणि ।नालिकेरे पात्रटोरस्त्वपव्यापारमन्त्रिणि ॥ २७० ॥
2.270 · p. 60
अनुष्टुप्
लोहकांस्ये जरत्पात्रे पिङ्गाणकहुताशयोः ।पारावारः पयोराशौ पारावारं तदद्वये ॥ २७१ ॥
2.271 · p. 60
अनुष्टुप्
पारिभद्रस्तु मन्दारनिम्बौ पीताम्बरोऽच्युते ।नटे च पूर्णपात्रन्तु 'जलादिपूर्णभाजने ॥ २७२ ॥
2.272 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 दि (wrong syllable)
प्रपौत्रादौ ।परात्परः परम्परः ।पृषोदरादित्वात् ।परम्परान्वये वधे ।परिपा व्यां ।परिपाट्यां यथा--तोयान्तर्भास्करालीव रेजे मुनिपरम्परा ॥ २६८ ॥
2.268 · p. 60
metre not recognised
परिसरः प्रान्तभूदैवयोम तौ ।परिसरन्ति अत्रेति परिसरः ।पुनाम्नीति घः ।प्रान्तभुवि यथा-सद्यः पुरी परिसरेऽपि शिरीषमृद्दी ।दैवं विधिः ।पक्षचरो यूथभ्रष्टपृथक्चारिगजे विधौ ।पक्षे चरति पक्षचरः ।यूथभ्रष्टः सन् यः पृथक चरति गजः स तथा ।विधुश्चन्द्रः ॥ २६९ ॥
2.269 · p. 60
metre not recognised
पयोधरः कुचे मेघे कोशकारे कशेरुणि ।नालिकेरे ।पयो धरति पयोधरः ।सर्वेष्वपि यथा-अयमतिजरठाः प्रकामगुवारलघुविलम्बिपयोधरोपरुद्धाः, सततमसुमतामगम्यरूपाः परिणितदिक्क रिकास्तटी बिभर्ति ।पात्रटीरस्त्वपव्यापारमन्त्रिणि ।लोहकांस्ये जरत्पात्रे पिङ्गाणकहुताशयोः ।पात्रमटति पात्रटीरः ।जम्बीरेति साधुः ।लोहेन मिश्र कांस्य, लोहकांस्यम् ॥ २७० ॥
2.270 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one verse
पारावारः पयोराशौ ।पारमावृणोति पारावारः ।यथा-प्राप्तुं पारमपारस्य पारावारस्य पार्यते ।पारावारं तटद्वये ।पारं च अवारं च पारावारम् ।तटद्वयं परतीरमर्वाक् तीरं च ॥ २७१ ॥
2.271 · p. 60
metre not recognised
पारि भद्रौ तु मन्दारनिम्बौ ।पारिप्राप्ते पारं भद्रमस्य पारिभद्रः ।मन्दारः सुरतरुः ।पीताम्बरोऽच्युते ।नटे च ।पीतेऽम्बरेऽस्य पीताम्बरः ।अच्युते यथा--१ गोमेदकमणौ स्मृतः ।मलयजे पूर्णपात्रं जलादिः ।(३९४) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभाग:वर्धापके बलभद्रस्त्वनन्ते बलशालिनि ।बलभद्रा कुमार्या स्यात् त्रायमाणौषधावपि ॥ २७३ ॥
2.273 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
'पार्वटीरस्त्रपुण्याम्रास्थ्य?रे गणिकासुते ।'बिन्दुतन्त्रं पुनः शारिफलके चतुरङ्गके ॥ २७४ ॥
2.274 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
महावीरोऽन्तिमजिने परपुष्टे जराटके ।ताये कर्के पवौ शूरे सिंहे मखदुताशने ॥ २७५ ॥
2.275 · p. 60
अनुष्टुप्
पीताम्बरोऽब्धेर्यदवाप लक्ष्मीम् ।'पूर्णपात्रन्तु, जलादिपूर्ण भाजने वपके ।पूर्ण च तत् पात्रञ्च पूर्णपात्रम् ।जलादिपूर्णभाजने यथा-शशधरधवलामं पूर्ण पात्रं वहन्ती ॥ २७२ ॥
2.272 · p. 60
metre not recognised
वर्द्धनं वर्द्धस्तस्याप्तिरापको वीपकः ।नाम्नि पुसि चेति णकः ।(५-१-१२१) ।उत्सवेषु सुहृद्भिर्यदलादाकृष्य गृह्यते वस्त्र माल्यादि स पर्दापकः ।तत्र यथा- पूर्णपात्रमियं तस्मै मैथिली कल्पयिष्यते ।बलभद्रस्त्वनन्ते बलशालिनि ।बलेन भद्रो बलभद्रः ।बलशालिनि वाच्यलिङ्गः ।अनन्ते हलायुधे यथा--बलभद्रप्रलम्बध्नौ पक्षाविव सितासितौ ।बलभद्रा कुमायाँ स्यात् त्रायमाणौषधावपि ।बलेन भद्रमस्याः बलभद्रा ॥ २७३ ॥
2.273 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
वाटीरस्त्रपुण्याम्रास्थ्यडरे गणिकासुते ।वृणोति वावटीरः ।जम्बीरेति साधुः ।बिन्दुतंत्र पुनः शारिफलके चतुरङ्गाके ।बिन्दवस्तन्यन्तेऽस्मिन् बिन्दुतन्त्रम् ।हुयामेति त्रः ।चतुरङ्गकं घूतविशेषः ॥ २७४ ॥
2.274 · p. 60
metre not recognised
महावीरोऽ न्तिमजिने परपुष्टे जराटके ।ताइये कर्के पवौ शूरे सिंहे मखहुताशने ।महांश्वासौ वीरश्च महावीरः ।जराटक ओषधिः ।ताक्ष्यों गरुडः ।कर्कः श्वेतोऽश्वः ।पविर्वजम् ।मखहुताशनो होमाग्निः ।अन्तिमजिने यथा-अर्हते योगिनाथाय महावीराय तायिने ।शूरे यथा-तस्मै कः प्रथमाय मानिषु महा वीराय वैरायले ॥ २७५ ॥
2.275 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
महामात्रः प्रधाने स्यादारोहकसमृद्धयोः ।१ बह्मपुत्रो नदीभिदि क्षेत्रसारयोरपि ।वावटी । २ वारकीरो भारग्राहिण्याराधिततुरङ्गमे ।यूकायां वेभिवेणियां भूत्रयीमुखरपोरपि ।बिसु. ।चतुर्थः काण्ड___(३९५) महामात्रः प्रधाने स्यादारोहकसमृद्धयोः ।मणिछिद्रा तु मेदायामृषभाख्यौषधावपि ॥ २७६ ॥
2.276 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भा (wrong syllable)
रथकारस्तक्षि(क्ष)णि स्यान्माहिष्यः करणोमुते ।रागसूत्रं पदृसूत्रे तुलासूत्रेऽपि च क्वचित् ॥ २७७ ॥
2.277 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 दृ (wrong syllable)
लम्बोदरः स्यादुदमाते प्रमथानां च नायके ।लक्ष्मीपुत्रो हये कामे व्यवहारः स्थितौ पणे ॥ २७८ ॥
2.278 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 प्रम (syllable split)
द्रुभेदेऽथ व्यतिकरो व्यसनव्यतिषङ्गयोः ।वक्रनको खलशुको विश्वम्भरोऽच्युतेन्द्रयोः ॥ २७९ ॥
2.279 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
महती मात्रा यस्य महामात्रः ।आरोहके यथा-महामात्रैरिब व्यालाः ।मणि च्छिद्रातु मेदायामृषभास्योषधावपि ।मणेरिव च्छिद्रमस्या मणिच्छिद्रा ।मेदा शालपर्णीनामौषधिः ॥ २७६ ॥
2.276 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
रथकारस्तक्षणि स्यान्माहिष्यः करणीसुते ।रथं करोति रथकारः ।क्षत्राद्वैश्यायां जातो माहिभ्यः, वैश्यात्शूद्रायां जातो करणी, तयोः सुते ।रागसूत्रं पट्टसूत्रे तुलासूत्रेऽपि च काचित् ।रागेण युक्त सूत्रं रागसूत्रं ।तुलासूत्रे कचिल्लक्ष्यानुसारेण ॥ २७७ ॥
2.277 · p. 60
metre not recognised
लम्बोदरः स्यादुद्ध्माते प्रमथानाश्च नायके ।लम्बमुदरमस्य लम्बोदरः ।उद्गतो मोतो वायुरस्य उद्धमातः तत्र वाच्यलिङ्गः ।प्रमथानां गणानां नायके यथा-हा लम्बो दरकुम्भमौक्तिकमणिस्तोमम्ममैकावली शिल्पे बागधमर्णकस्य भवतो लकेन्द्र निद्रारसः ।लक्ष्मीपुत्रो हये कामे ।लक्ष्म्याः पुत्रो लक्ष्मीपुत्रः ।व्यवहारः स्थितौ पणे ।द्रुमेदे ।व्यवयिते व्यवहारः ।स्थितौ यथा-आहारे व्यवहारे च, त्यक्तलजः सुखी (सदा) भवेत् ॥ २७८ ॥
2.278 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अथ-व्यतिकरो व्यसनव्यति पङ्गयोः ।व्यतिकीयते व्यतिकरः ।व्यसने यथा-धन्याः संन्यस्तदैन्यव्यतिकर निकराः कर्म निर्मूल्यन्ति ।व्यतिषङ्गः सम्बन्धस्तत्र यथा--भास्वत्करव्यति करोल्लसिताम्बरान्ताः(रीताः) ।संकरवृत्तान्तयोरपि ।क्रमेण यथा-त्वदर्थीयक्रव्यात् कपिकुलकबन्धव्यतिकरैः करालेयं भूमि गनभयमद्यापि तनुते ।रामार्जुनव्यति(३९६) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः : द्वितीयो विभागःविश्वम्भरातु मेदिन्यां विभाकरोऽग्निसूर्ययोः ।विश्वकद्रुस्तु मृगयाकुक्कुरे पिशुने ध्वनौ ॥ २८० ॥
2.280 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
वीरभद्रो वीरणेऽश्वमेधाश्वे वीरसत्तमे ।वोरतरो वीरश्रेष्ठे शरे वीरतरं पुनः ॥ २८१ ॥
2.281 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 2 र (wrong syllable)
वीरणे वोतिहोत्रस्तु दिवाकरहुताशयोः ।शतपत्रो दार्याघाटे राजकीरमयूरयोः ॥ २८२ ॥
2.282 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दा (wrong syllable)
शतपत्रन्तु राजीवे सम्प्रहारो गतौ रणे ।सहचरः पुनझिण्ट्यां वयस्ये प्रतिबन्धके ॥ २८३ ॥
2.283 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
करः साम्प्रतं वर्तते तयोः ।चक्रनको खलशुकौ ।वक्र नक्र नासिकाऽस्य वक्रनक्रः ।खले वाच्यलिङ्गः ।विश्वम्भरोऽच्युतेन्द्रयोः ।विश्वबिभर्ति विश्व म्भरः ।भृवृजीति खः (५-१-११२) ।अच्युते यथा त्वमेव विश्वम्भरविश्वमीशिषे ॥ २७९ ॥
2.279 · p. 60
metre not recognised
विश्वम्भरा तु मेदिन्यां ।यथा-विश्वम्भरा भगवती भवतीमसूत ।विभाकरोऽग्रिसूर्ययोः ।विभां करोति विभाकरः ।संख्याहर्दिवेति टः (५-१ १०२) ।सूर्ये यथा-बतबत्त लसत्तेजःपुञ्जो विभाति विभाकरः ।विश्वकट्ठस्तु मृगयाकुक्कुरे पिशुने ध्वनौ ।विश्वं कत् कुत्सितं द्रवति विश्वकद्रः (विश्वकद्रू :) ।हरिपीतेति द्रुः ।पिशुने वाच्यलिङ्गः ।शेषयोः पुंसि ॥ २८० ॥
2.280 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
वीरभद्रो वीरणेऽश्वमेधाश्वे वीरसत्तमे ।वीरश्चासौ भद्रश्च वीरभद्रः ।वीरणं तृणभेदः ।बीरसत्तमे ।वाच्यलिङ्गः ।वीरतरो वीरश्रेष्ठे, शरे ।प्रकृष्टो वीरो वीरतरः, वीरान तरति वा ।बीरश्रेष्ठे वाच्यलिङ्गः ।वीरतरं पुनः ।वोरणे ।बाहुलकात् क्लीबे ॥ २८१ ॥
2.281 · p. 60
metre not recognised
वीतिहोत्रस्तु दिवाकरहुताशयोः ।वीतयोऽश्वा होत्रं वाहनं हव्यं वाऽस्य वीतिहोत्रः ।शतपत्रो दार्वाघाटे राजकीरमय रयोः ।शते पत्राण्यस्य शतपत्रः ।दाघाटः पक्षिभेदः ॥ २८२ ॥
2.282 · p. 60
metre not recognised
शतपत्रन्तु राजीवे ।यथा-क्रम्पेन मूर्ध्नः शतपत्रयोनिम् ।सम्प्रहारो गौ रणे ।सम्प्रहरणं सम्प्रहारः ।सम्प्रहरन्त्यत्र वा ।बाहुलकाद्घञ् ।रणे यथा-सम्प्रहारे प्रहरणैः, प्रहाराणां परस्परं ।सहचरः पुनझिण्ट्यां वयस्ये प्रतिबन्धके ।सहचतुर्थः काण्डः(३९७) समाहारस्तु संक्षेप एकत्रकरणेऽपि च ।समुद्रारुपाहभेदे सेतुबन्धे तिमिङ्गिले ॥ २८४ ॥
2.284 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 रु (wrong syllable)
सालमारस्तरौ हिङ्गो सुकुमारस्तु कोमले ।पुण्ड्रेक्षौ सूत्रधारस्तु शिल्पिभेदे नटेन्द्रयोः ॥ २८५ ॥
2.285 · p. 60
अनुष्टुप्
अतिबलः स्यात् प्रबलेऽतिबला तु बलाभिदि ।अक्षमाला स्वक्षसूत्रे वशिष्ठस्य च योषिति ॥ २८६ ॥
2.286 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ति (wrong syllable)
चरति सहचरः ।झिन्टी ओषधिः ।तत्र स्त्रीपुसः ।वयस्ये वाच्यलिङ्गः ।तत्र यथा -रात्रौ द्वित्रैः सह सहचरैः सेवते तद्विपक्षः ।पल्यामपि, तत्र तु स्त्रियां यथा-समन्तादुत्तालः सुरसहचरी चामरमरुत्तरङ्गः ॥ २८३ ॥
2.283 · p. 60
metre not recognised
समाहारस्तु संक्षेप एकत्रकरणेऽपि च ।समाहियते समाहारः संक्षेपे यथा-स समाहार तोऽभ्यधात् ।एकत्रकरणे यथा-व्यधादेतां वेधा विधुमधुसुधासीधुसुहृदां समा हारं कृत्वा कथमितरथायं गुणगणः ।समुद्रारुहि भेदे सेतुबन्धे तिमिङ्गिले ।समुद्रमियति समुद्रारुः ।भृमृतृत्सरीति वः बहुवचनादुः पुंसि ।(उ. ७१६) ॥ २८४ ॥
2.284 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
सालामारस्तरौ हिंगौ ।सालं मारयति सालमारः ।मुकुमारस्तु कोमले ।पुण्ड्रेक्षौ ।सुष्टु काम्यते सुकुमारः ।कमे रत उच्च इति आरः (उ. ४०९) ।कोमले वाच्यलिङ्गः तत्र यथा-सुकुमारमहो लघीयसां हृदयम् ।सूत्रधारस्तु शिल्पिभेदे नटेन्द्रयोः ।सूत्र धरति सूत्रधारः ।शिल्पिभेदे यथा-देवः शिवस्त्रिभुवनस्थितिसूत्रधारः ।नटे यथा-दशमुखवध नाट्यसूत्रधारो रघुपतिरस्य च पारिपार्श्विकोऽहम् ॥ २८५ ॥
2.3198 · p. 60
metre not recognised
अथ लान्ताः ।अतिबल: स्यात् प्रबले ।अतिशयेन बलमस्य अतिबलः, वाच्यलिङ्गः ।अतिबला तुंबलाभिदि ।बलाभित् औषधिविशेषः अक्षमाला त्वक्षसूत्रे वसिष्ठस्य च योषिति ।अक्षाः पद्मबीजानि तेषां माला अक्षमाला ।न क्षमा पृथिवीं लाति वा समामित्वात् , द्वयोर्यथा-रेजे वसिष्ठलीलेव मुनिमालाक्षमालया ॥ २८६ ॥
2.286 · p. 60
metre not recognised
(३९८) अनेकार्थसंग्रह; सटीक :: द्वितीयो विभागःअङ्कपाली परीरम्भे स्याल्कोट्यामुपमातरि ।उलूखसं गुगुलोदखले 'कलकलः पुनः ॥ २८७ ॥
2.287 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 गु (wrong syllable)
कोलाहले सर्जरसे कन्दरालो जटिद्रुमे ।गईभाण्डेऽप्यथ कमण्डलू पर्कटिकण्डिके ॥ २८८ ॥
2.288 · p. 60
अनुष्टुप्
कुतूहलं शस्तेऽदभुते खतमालो बलाहके ।धूमेऽथ गण्डशैलोऽद्रिच्युतस्थूलाश्मभालयोः ॥ २८९ ॥
2.289 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
गन्धफली तु प्रियङ्गो चम्पकस्य च कोरके ।जलाचलं तु शैवाले स्वतश्च जलनिर्गमे ॥ २९ ॥
2.29 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 फ (wrong syllable)
अङ्कपाली परीरम्भे स्यात् कोटयामुपमातरि ।अङ्के पाल्यते स्वरेभ्यः (१ ।३ ।३०) इति ई प्रत्यये ङ्यामङ्कपाली ।परीरम्भे यथा--वितरति कमितुघे र्मितस्याङ्कपालीम् ।कोटिरप्रभागः ।उपमाता धात्री ।उलूखलं गुग्गुलोत् खले ।उदू खं बिलमस्य उलूखलं ।पृषोदरादित्वात् ।उदूखले यथा उल्लूखलं तन्दुलखण्डनेन ।कलकलः पुनः ।कोलाहले सर्जरसे ।कल्यते कलकलः, अदुपान्त्यरुद्भ्यामश्चात इत्यप्रत्ययो द्वित्वञ्च ।(उ.१४) ॥ २८७ ॥
2.287 · p. 60
metre not recognised
कोलाहले यथा-शणवन् रजनिचरसेना कलकलम् ।कन्दरालो जटिद्रुमें गर्दभाण्डेऽपि ।कन्दरा लाति-कन्दरालः द्वावपि वृक्षविशेषो ।अथ कमण्डलू पर्कटिकुण्डिके ।कं पानीयमनित्यस्मिन् कमण्डलुः ।गृहल्विति साधुः ।(उ. ८२४) ।पर्कटी प्लक्षः, तत्र पुसि ।कुण्डिकायां पुंक्लीबः ।तत्र यथा-अशेषतीर्थोपहृताः कमण्डलोः ।॥ २८८ ॥
2.288 · p. 60
metre not recognised
कुतूहलं शस्तेऽद्भुते ।कुत्सितं तोहति कुतूहलम् ।मुरलेति साधुः (उ०४७४) अद्भुते यथा-कुतूहलाविष्टतया तदानीं ।वतमालो बलाहके ।धूमे ।खेतमाल इव खतमालः ।अथ मण्डशैलोऽद्रिच्युतस्थूलाश्ममालयोः ।शैलस्य गण्ड इव गण्डशैलः ।राजदन्तादित्वात् ।(३ ।१ ।१४९) द्वयोर्यथा-अस्मिन् भजन्ति धनकोमल गण्डशेला नार्योऽनुरूपमधिवासमधित्यकासु ॥ २८९ ॥
2.289 · p. 60
metre not recognised
गन्धफली तु प्रियङ्गो चम्पकस्य च कोरके ।गन्धेन युक्तं फलमस्याः गन्धफली ।असम्भस्त्रेति१ उलूखली दन्तच्छिद्रमेकाष्ठीलोम्बकोषधे ।एकाठीला तु पाठायां भवेत् कलकल: पुनः ।चतुर्थः काण्डः(३९९) 'दलामलं पुनर्दमनके मरुबकेऽपि च ! ध्वनिलाला तु वल्लयां वेणुकाहलयोरपि ॥ २९१ ॥
2.291 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
परिमलो विमोत्थहद्यगन्धे विदरे ।'पोरगलो नले काशे झषे बहुफलः पुनः ॥ २९२ ॥
2.292 · p. 60
metre not recognised
नीपे बहुफला फल्गौ भस्मतूलं पुनहिमे ।ग्रामकूटे पांशुवर्षे भद्रकाल्योषधीभिदि ॥ २९३ ॥
2.293 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 न (wrong syllable)
गन्धोल्यां हरपन्यां च, महाकालो महेश्वरे ।किम्याके गणभेदे च, मदकलो मदिद्विपे ॥ २९ ॥
2.29 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
डी: (२ ।४ ।५७ ।) ।जलाश्चलं तु शैवाले स्वतश्च जलनिर्गमे ।जलस्याचलमिव जलाञ्चलं, शैवाले पुक्लीबः ॥ २९० ॥
2.290 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
दलामलं पुनर्दमनके मरुबकेऽपि च ।दलेष्वमलं दलामलं ।ध्वनिलाला तु वल्लक्या वेशु काहलयोरपि ।ध्वनि लालयति ध्वनिलाला ॥ २९१ ॥
2.291 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
परिमलो विमोत्थ हृद्यगन्धे विमहने ।परिमलते परिमलः, विमर्दोत्थहृद्यगन्धे यथा- यः पण्यस्त्रीरतिपरिमलोद्गारिभिर्नागराणां ।विमईने यथा-स्तनपरिमलमीलल्लोच नान्तां नतांगीं ।परिशीलनेऽपि यथा-सतां परिमलान्नित्यं स्वरूपमुपजायते ।पोटगलो नछे काशे झषे ।पोटेन संश्लेषण गलति पोटगलः ।बहुफल: पुनः नोपे ।बहूनि फलान्यस्य बहुफलः ॥ २९२ ॥
2.292 · p. 60
metre not recognised
बहुफला फल्गौ ।फल्गु रोषधिः ।भस्मतूलं पुनहिमे ग्रामकूटे पांशुवर्षे ।भस्मरूपं तूलमस्मात् , भस्म तूलति वा भस्मतूलम् ।ग्रामकूट उत्कुरुटिका ।भद्रकाल्यौषधीभिदि ।गन्धोल्यां हरपतम्यां च ।भद्रा चासौ काली च भद्रकाली ॥ २९३ ॥
2.293 · p. 60
metre not recognised
गन्धोली क्षुद्रजन्तुः ।महाकालो महेश्वरे ।किंयाके गणभेदे च ।महां श्चासौ कालश्च महाकालः ।महेश्वरे यथा-अप्यन्यस्मिन् जलचर महाकाल मासाद्य काले ।मदकलो मदिद्विपे ।मदेनाऽव्यक्तवचने ।मदेन कलो१ चकवालेऽद्रिीदे स्याबाबाले तु मरले ।दहावः । २ पुषफल: पुनयिकर्षटयां पियोपोट ।(४००) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःमदेनाऽव्यक्तवचने महानीलो मणेभिदि ।नागभेदे भृङ्गराजे महाबलो बलीयसि ॥ २९५ ॥
2.295 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every lineimpossible sign sequence: चकवालेऽद्रिीदे स्यnearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ब (wrong syllable)
वायौ महाबलं सीसे महाबला बलाभिदि ।मणिमाला हारे स्त्रीणां, दशनक्षतभिद्यपि ॥ २९६ ॥
2.296 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ब (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 हा (wrong syllable)
मुक्ताफलं घनसारे मौक्तिके लवलीफले ।मृत्युफलो महाकाले, मृत्युफली कदल्यथ ॥ २९७ ॥
2.297 · p. 60
metre not recognised
मदकलः ।मदिद्विपे मदवति द्विपे यथा--मनसिजमदकलमांसलकुम्भतटैस्तो स्तनौ तन्न्याः ।प्रसरति केसरिणि मधावधिकं कान्ति कथं धत्ताम् ॥ २९४ ॥
2.294 · p. 60
metre not recognised
मदेनाव्यक्तवचने वाच्यलिङ्गः ।तत्र यथा-मदकलमधुपकुलाकुलकरटतटः सोऽवताद्गणेशो वः ।विधिना विघ्ननिवारणलिखितललाटाक्षरप्रशस्तिरिख ।महानीलो मणेभिदि ।नागभेदे भृङ्गराजे ।महाश्चासौ नीलश्च महानीलः ।, मणेर्भिदि यथा-महामहानीलशिलारुचः पुरो निषेदिवान् कंसकृषः स विष्टरे ।नागभेदः सप्पभेदः ।भृगराजः केशरञ्जनः ।महाबलो बलीयसि बायौ ।महबलमस्य महाबलः ।बलीयसि वाच्या लिङ्गः ।तत्र यथा सैष भीमो महा बलः ॥ २९५ ॥
2.295 · p. 60
metre not recognised
महाबलं सीसे ।सीसं नागम् ।महाबला बलाभिदि ।बलाभित् ओषधिः ।मणिमाला हारे स्त्रीणां दशनक्षतभिद्यपि ।मणीनां मणीनामिवमाला मणिमाला ।स्त्रीणां दशनक्षतभिदि यथा-अधरे बिन्दः कण्ठे मणिमाला कुचयुगे शशप्लुतकम् ।तव सूचयन्ति सुन्दरि कुसुमायुध शास्त्रपण्डितं रमणम् ॥ २९६ ॥
2.296 · p. 60
metre not recognised
मुक्ताफलं धनसारे मौक्तिके लवलीफले ।मुक्ताख्यं फलं मुक्ताफलमिव वा मुक्ताफलम् ।मौक्तिके यथा-मुक्ताफल स्थूल तमान् स्तनेषु ।मृत्युफलो महाकाले ।मृत्यवे फलमस्य भक्षकाणां मृत्युफलः, महाकालः किम्पाकवृक्षः ।मृत्युफळी कदल्यथ ।मृत्यवे फलमस्याः स्वस्यैव मृत्युफलौ ।'असम् भत्राजिनैकशण-पिण्डात्फलात' (२ ।४ ।५७) इति डी: ॥ २९७ ॥
2.297 · p. 60
metre not recognised
यवफलो मासिकायां कुटजत्वचिसारयोः ।यववत्फलमस्यचतुर्थः काण्डः(४०१) यवफलो मांसिकायां कुटजत्वचिसारयोः ।'वायुफलं तु जलदोपले शक्रशरासने ॥ २९८ ॥
2.298 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 फ (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 फ (wrong syllable)
वातकेलिः कलालापे पिङ्गानां दन्तलेखने ।विचकिलो दमनके मल्ल्यामथ बृहन्नलः ॥ २९९ ॥
2.299 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 कि (wrong syllable)
महापोटगले पार्थे सदाफल उदुम्बरे ।नालिकेरे स्कन्धफले 'हस्तिमल्लः सुरद्विपे ॥ ३० ॥
2.30 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्क (wrong syllable)
विघ्नेशे हलाहलस्तु हयलालोरगे विषे ।ज्येष्ठ्यां च हरिताली दुर्वागगनरेखयोः ॥ ३०१ ॥
2.301 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ह (wrong syllable)
यववत्फलति वा यवफलः ।वायुफलं तु जलदोपले शक्रशरासने ।वायुना फलति वायुफलम् ॥ २९८ ॥
2.298 · p. 60
metre not recognised
वातकेलिः कलालापे षिड्गानां दन्तलेखने ।वातवत् केलिरस्य वातकेलिः ।कलालापे हृद्यभाषिणि वाच्यलिङ्गः ।षिड्गानां दन्तलेखने रोध्रादौ शोधनमात्रे वा ।विर्चाकलो दमनके मल्ल्यां ।विच्यते विच किलः, 'स्थण्डिलेति' (उ. ४८४) साधुः ।मल्ल्यां यथा-मन्दारे यदनादरी विचकिलोपान्तेऽपि सन्तप्यते ।अथ बृहन्नलः ।महापोटगले पार्थे ।बृहं श्चासौ नलश्च, बृहतो नला अस्येति वा बहन्नलः ॥ २९९ ॥
2.299 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
सदाफल उदुम्बरे ।नालिकेरे स्कन्धफले ।सदाफलति सदाफलः ।त्रयोऽपि वृक्षाः ।हस्तिमल्लः सुरद्विपे ।विघ्नेशे ।हस्तिषु मल्लो हस्तिमल्लः ।सुरद्विपे यथा-सुराधिपाधिष्ठितहस्तिमल्ललीलां दधौ राजतगण्डशैलः ॥ ३०० ॥
2.300 · p. 60
metre not recognised
विघ्नेशे यथा-विघ्नानभिनन् सोपध्नान् हस्तिमल्लः सदास्तु वः ।हलाहलस्तु हयलालो रगे विषे ।ज्येष्ठ्यां च ।हलति जठरं हलाहलः ।“मुरलोरलेति साधुः ।(उ. ४७४) विषे पुक्लीबः ।हयलालोरगो हरमेखलाप्रयोगेण हयलालया कृतः सर्पः ।तत्र विषे च यथा-कस्य सह्यो हलाहलः ।ज्येष्ठी गृहगेोधिकाभेदः ।हरिताली दुर्वागगनरेखयोः ।कृपाणलतिकायां च ।हरितां नीलत्व मलति हरिताली ॥ ३०१ ॥
2.301 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: ेष्ठी गृहगेोधिकाभे
१ रजस्वला पुष्पक्त्यां रजस्वलस्तु सैरिभे ।पाथु ।- २ सौवर्चलं सुवर्चि के ।शूलरुनाशके चाथ हस्तिः ।(४०२) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःकृपाणलतिकायाश्चानुभाशे भावसूचने ।प्रभावेनिश्चयेऽयापहवः स्नेहापलापयाः ॥ ३०२ ॥
2.302 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अभिषवः क्रतौ मद्यसन्धानस्नानयोरपि ।आदीनवः पुनर्दोषे, परिक्लिष्टदुरन्तयोः ॥ ३०३ ॥
2.303 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ष (wrong syllable)
उपप्लवौ राहत्पातौ कुशीलवस्तु चारणे ।प्राचेतसे याचके च जलबिल्ब कर्कटे ॥ ३.४ ॥
2.3232 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ल (wrong syllable)
my" अथ वान्ताः " अनुभावो भावसूचने प्रभाव निश्चये ।अनुभाव्यतेऽनेन अनुभावः ।घः ।अनुभवनम्बा, बाहुलकाद्धञ् ।त्यादीन् भावान् सूचयति भावसूचनः कटाक्षादिः ।तत्र यथा-विभावानुभाकव्यभिचारिभिरभिव्यक्तः स्थायीभावो रसः ।प्रभावे यथा-तवानुभावोयमवेदि यन्मया ।निश्चये यथा-महानुभावाः सततं धम् कनिरताः स्थिराः ।अपनवः स्नेहापलापयोः ।अपह्नवनमपह्नवः, अनाश्वासेऽपि, विष्वपि यथा-अप्यन्वभूदविता सह पांशुकेलि मापह्नवं मनसि मित्र मनाक् निधास्त्वम् ॥ ३०२ ॥
2.302 · p. 60
metre not recognisedLatin letters: my
अभिषवः क्रतो मद्यसन्धानस्नानयो रपि ।अभिषयते अभिषवः, क्रतो यथा--ऋत्विजोऽत्राभिशंसंति सोमाभिषव पावनाः ।मद्यसन्धानस्नानयोर्यथा-अभिषवसक्तोप्यमदो द्विजराजो निष्कलङ्क जडभावः ।आदोनवः पुनर्दोषे परिक्लिष्टदुरन्तयोः ।आदीयते आदीनवः ।करवेति ।(उ० ५१९) ।साधुः ।त्रिष्वपि यथा-यद्वासुदेवेनादीनमनादी नवमीरितम् ॥ ३०३ ॥
2.303 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
उपप्लवौ राहूत्पातौ ।उपप्लवते उपप्लवः ।द्वयोर्यथा-- ददृशाते जने नाथ तौ तिरस्कृततेजसौ ।उपप्लवपरिक्रान्तौ सूर्य्याचन्द्रमसा विव ।कुशीलवस्तु चारणे ।प्राचेतसे याचके च ।कुत्सितं शीलं वाति, कुश्या लुनाति वा कुशीलवः ।चारणे नटे यथा-कथं प्रक्रान्तमेव कुशीलवैः ।प्राचे तसो वाल्मीकिः, याचकोऽर्थी, तत्र वाच्यलिङ्गः ।जलबिल्वस्तु कर्कटे ।जल१. चौरकर्मपि ।चतुर्थः काण्डः(४०३) जलचत्वरे पंचाङ्गे जीवंजीवः खगान्तरे ।द्रुमभेदे चकोरे च धामार्गवस्तु घोषके ॥ ३०५ ॥
2.305 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 रे (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 र्ग (wrong syllable)
अपामार्गेऽप्यथ परिप्लवावाकुलचञ्चलो ।पराभवस्तिरस्कार नाशे पारशवोऽसि ॥ ३०६ ॥
2.306 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
शूद्रायां विप्रतनये तनये च परखियाः ।पुटग्रीवस्तु गर्गर्या' ताम्रस्य कलशेऽपि च ॥ ३०७ ॥
2.307 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 र (wrong syllable)
बलदेवस्तु कालिन्दीकर्षणे मातरि श्वनि ।बलदेवा त्रायमाणा रोहिताश्वो हुताशने ॥ ३०८ ॥
2.308 · p. 60
अनुष्टुप्
जल चत्वरं जलचतुष्पथम् ।पञ्चाङ्गः कच्छपः ।जीवंजीवः खगान्तरे ।द्रमभेदे चकोरे च ।जीवं जीवयति जीवंजीवः, बाहुलकात् खः ।धामागेवस्तु घोषके ।अपामार्गेऽपि ।धाम इत्यति धामार्गवः ।कैरवेति साधुः ।घोषक ओषध भेदः ॥ ३०५ ॥
2.305 · p. 60
metre not recognised