All kośas › Anekārthakairavākarakaumudī
अनेकार्थकैरवाकरकौमुदी Anekārthakairavākarakaumudī
3,608 verses · text only, tagging comes next
द्वितीयः काण्डः (30/30)
अति प्रकर्षे लडने भृशे ।सुतावसंप्रतिक्षेपेऽपि ।अततेमण्यादित्वादि प्रत्यये अति ।प्रकर्षे यथा-अतिरूपात् हृता सीता ।लङ्घने यथा नीवीमतिक्रम्य सितेतरस्य तन्मेखला मध्यमणेरिवार्चिः ।भृशार्थे यथा-अतिवृष्टिरवृष्टिर्वा भवे द्यन्नोपतापकृत् ।स्तुतौ पूजायां यथा-शरोधैरतिसिञ्चन्तः ।पर्यानिन्युर्दिशो ऽन्धताम् ।असंप्रत्यर्थे यथा-अतिकम्बलं कम्बलानां न सम्प्रति ।उपभोग काल इत्यर्थः ।क्षेपो निन्दाप्रेरणं च ।तत्र यथा-अतिवाहितमतिगहनं विना पवादेन यौवनं येन ।अस्तु पीडानिषेधयोः ।असूयायामनुज्ञायाम् ।अस्यतेः कृशिकम्यमीति तुनि अस्तु ।पीडायां यथा-अस्तु नाम विधुरेण वेधसा साधुर प्यलमुपाधिभिर्बुवम् ।बाध्यते किमधिकरथाधिभिर्दैवमेव शरणं विधीयताम् ।निषेधे यथा-अस्तु साम प्रयोगेण ।असूयायां यथा-अस्तु ज्ञास्यति कालेन सोऽल्पेनैव न भूयसा ।फलं तस्येह पापस्य यत्नेनापकृतं मम ॥ २० ॥
2.20 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अनुज्ञा यां यथा-अस्वेचं जडधामता तु भवतो यद्वयोम्नि विस्फूजति ।आरादरसमीपयों ।आड्पूर्वाद्रातेः संश्चद्वेहदिति निपातनात् ।दूरे यथा-दिदृक्षमाणाः प्रतिस्थ्यमी युर्मुरारिमारादन, जनौघाः ।समीपे यथा-चित्तव्यामोहता आरादपि सन्नहि पश्यति ।इति स्वरूपे सान्निध्य विविक्षानियमे मसे ।हेतौ प्रकार प्रत्यक्ष कार्येष्ववधारणे ।एवमर्थे समाप्तौ स्यात् ।एतेई मुषीति किति ताविति ।स्वरूपे यथा-इति स्म पृच्छत्यनुवेलमादृतः ।सान्निध्ये यथा-पतेति तत्प्रणति विधेहि ।विवक्षेत्येव भवितुमर्हति ।विवक्षानियमे यथा-तदस्यास्त्यस्मि ग्निति मतुरिति ।अत्र हीति शब्दो विक्क्षार्थः ।मते यथा-उरस्यो ह विसर्गों तु सम्प्राहुः पाणिनेरिति ।अत्र हि पाणिनेरितीति पाणिनेमतेनेत्यर्थः ।हेतौ यथासप्तमः काण्डः(४४१).हेतौ प्रकारप्रत्यक्षप्रकाशेष्यवधारणे ।एवमर्थे समाप्तौ स्यादुत प्रश्नवितर्कयोः ॥ २२ ॥
2.22 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
समुच्चये विकल्पे च तावद्यावद्दिवाऽवधौ ।कात्स्न्र्येऽवधारणे माने प्रतीत्थं भूतभागयोः ॥ २३ ॥
2.23 · p. 60
अनुष्टुप्
अयं वारामेको निलय इति रत्नाकर इति श्रितोऽस्माभिस्तृष्णातरलितमनोभि जलनिधिः ।प्रकारे यथा--पाणिगृहीतीति ।अत्र हौति शब्दः प्रकारार्थः ।प्रत्यक्षे यथा-कियदिति दितिसूनोस्तेन जिग्येयदिन्द्रः ।अत्र कियदिति कियदिद मित्यर्थः ।प्रकाशे यथा--इति भद्रबाहुः, इति पाणिनिः ।भद्रबाहुपाणिनिशब्दो लोके प्रकाशेत इत्यर्थः ।अवधारणे यथा–अङ्गीकृत्येति पार्थिवः ।एवमर्थे यथा इत्यूचिवांस्तमेवार्थम् ।समाप्तौ यथा-इति कथितकथः सन् सोथ हंसो व्यरं सीत् ।उत प्रश्नवितर्कयोः ।समुच्चये विकल्पे च ।उम्भे: पुतपित्त निमित्तोतेति निपातनात् तेऽन्तलुकि च उत ।प्रश्ने यथा-स्मरसि स्मर मेखला गुणैरुत गोत्रस्खलितेषु बंधनम् ।वितर्के यथा-किं लक्ष्मीः स्वयमागता मुर रिपोर्देवस्य वक्षस्थलात्कोपात्पत्युरुतावतारमकरोदेवी भवानी भुवि ॥ २२ ॥
2.22 · p. 60
metre not recognisednearly शिखरिणी: pāda 2, syllable 13 भि (wrong syllable)
समु. च्चये यथा-शौर्य गाम्भीर्यमौदार्यं दाक्षिण्यमुत विक्रमः ।विकल्पे यथा एकमेव वरं पुंसामुत राज्यमथाश्रमः ।तावद्यादिवाऽवधौ ।कास्न्येऽवधारणे माने ।तनोतेर्यातेश्च सश्वद्वेहदिति ! अतिनिपातनात् ।तावद्यावद् ।अवधी यथा-तावद्धरस्यापि कुवेरशैले तत्पूर्वपाणिग्रहणानुरूपम् ।प्रसाधनं मातृ भिरादृताभिन्यस्तं पुरस्तात्पुरशासनस्य ।आरंका पति यावदौचिती न विदन्ति ये ।कान्ये यथा-यावद्दन्नं तावदेवात्र भुक्तम् ।अवधारणे यथा-याव दमत्रं तावद्राह्मणान् भोजय ।यावन्ति अमत्राणि तावत एव ब्राह्मणान् भोज येत्यर्थः ।माने यथा-यावच्चयेन च यथा च यदा च यच्च यस्माच्च यत्र च शुभाशुभकर्मलभ्यम् ।तावच्च तेन च तथा च तदा च तच्च तस्माच्च तत्र च कृतान्तवशादुपैति ।प्रतोत्थं भूतभागयोः ।प्रतिदाने प्रतिनिधी वीप्सालक्षणयोरपि ।प्रथतेः प्रथेल क्चेति तौ प्रति ।इत्थंभूते यथा-तां(४४२) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःप्रतिदाने प्रतिनिधों वीप्सालक्षणयोरपि ।पश्चात् प्रतीच्यां चरमे बताऽऽमन्त्रण खेदयोः ॥ २४ ॥
2.24 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one versenearly अनुष्टुप्
धृत्याश्चर्यानुकम्पासु यद्वत्प्रश्नवितर्कयोः ।शश्वत्सह पुननित्ये सकृत्सहैकवारयोः ॥ २५ ॥
2.25 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
प्रत्यभिव्यक्तमनोरथानां ।भागे यथा--किंचिन्मां प्रतिदीयतां यदुचितं चेतोऽवि सम्वादकृत् ॥ २३ ॥
2.23 · p. 60
metre not recognised
प्रतिनिधिप्रतिपादनयोर्यथा-प्रतिद्विपमदामोदाद्गन्धं सप्त छदान्यधुः ।शेफालीभ्यो ददुलास्यं प्रतिगन्धाच्च मारुतः ।दीप्सायां यथा-- प्रतिक्षणं सा कृतरोमविक्रिया ।लक्षणे यथा--किंचिन्मां प्रति भेदकारि हसितं नोक्तं वचो निष्ठुरम् ।पश्चात प्रतीच्यां चरमे ।अपरा दिग्देशः कालो वारणीयः ।“अधरापराचादिति" आतिप्रत्यये पश्चोऽपरस्य दिक् पूर्वस्य चातीति पश्चादेशे पश्चात् ।प्रतीच्यां यथा--पश्चादस्तं गन्तुं सपदि दिनेशः प्रप द्यते पश्य ।चरमे यथा-ययौ पश्चाद्रथानीकं चतुःस्कन्धेव सा चम् ।बता मन्त्रणखेदयोः ।धृत्याश्चर्यानुकम्पासु ।वनुतेः शीरी भूत् स्विति किति ते, यमि रमि नमीति नलोपे च बत ।आमन्त्रणे यथा-बत वितरतो यं तोय बाहा नितान्तम् ।खेदे यथा-दिवसो नु मित्रमगमद्विलयं किमिवास्यते बत मया वलया ॥ २४ ॥
2.24 · p. 60
metre not recognised
धृतौ यथा-अनुभवन्ति सकृत् सकलेन्द्रियाण्यभिमुखागत मिष्टजनं बत ।आश्चर्य यथा-वराहो राहुर्वा बत बलचमत्कृत्यतिशयम् ।अनुकम्पायां यथा-विरम चातक दैन्यमपास्यतां बत कियन्ति बहूनि करिष्यति ।यद्वत् प्रश्नवितर्कयोः ।याति यद्वत् संश्चद्वेहदिति साधुः ।प्रश्ने यथा गुरोर्यद्वत्परीवादं त्वं कद्वद इवावदः ।वितके यथा-यद्वत्सरोजं मुखमेव यद्वत् ।शश्वत्सह पुननित्ये ।शशप्लुतगता वित्यस्य, शश्वदेहत्साक्षादय इत्यादि शब्दात् शश्वत् ।सहाथै यथा-शश्वत्ते मुनयस्तत्र तमसेवन्त योगिनम् ।पुनरर्थे यथा-शश्वदेव स गतस्तमाश्रमम् ।नित्यार्थे यथा- जीवन्पुनः शश्वदु पप्लवेभ्यः प्रजाः प्रजानाथ पितेव पासि ।सकृत्स हैकवारयोः ।एको वारोऽस्यसप्तमः काण्डःस्वत्याशीः क्षेमपुण्यादौ साक्षात्प्रत्यक्षतुल्ययोः ।हन्त दानेऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः ॥ २६ ॥
2.26 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
निश्चये च प्रमोदे चाप्यथोऽथ समुच्चये ।मङ्गले संशयारम्भाधिकारानन्तरेषु च ॥ २७ ॥
2.27 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
सकृत् ।एका सकृच्चास्येति सुच् ।सहाथै यथा-अनुभवन्ति सकृत्सकलेन्द्रि याण्यभिमुखागतमिष्टजनं बत ।एकवारार्थे यथा-सकृदपि पुनर्मध्यस्थः सन् रसान्तरविज्जनः ॥ २५ ॥
2.25 · p. 60
metre not recognised
स्वस्त्याशी क्षेमपुण्यादौ ।सुपूर्वादस्तेः सोरस्ते: स्विदिति तौ स्वस्ति ।आशिषि यथा-देव स्वस्ति वयं द्विजास्तत इतः स्नानेन निष्कल्मषाः ।क्षेमे यथा-भूतानुकम्पा तव चेदियं गौरेका भवेत्स्वस्तिमती त्वदन्ते ।पुण्ये यभा-स्वस्ति प्रस्तुतवस्तु किचिदुचितं चेतो गतं ब्रूमहे ।आदिशब्दात् अविनाशादौ ।अविनाशे यथा-स्वतिमानस्ति कैलासः ।साक्षात प्रत्यक्षतुल्ययोः ।समीक्ष्यते साक्षात् ।संश्चद्वेहदिति (उ० ८८२) साधुः ।प्रत्यक्षे यथा-त्वमेव साक्षात्करणीय इत्यतः किमस्ति कार्य गुरु योगिनामपि ।तुल्ये यथा-इयं साक्षालक्ष्मीर्मदयति मृगाक्षी मम मनः ।इन्त दानेऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः ।निश्चये प्रमोदे चापि ।हन्तेर्दम्यमीति बहुवच नाते हन्त ।दाने यथा-स्वयं स दशकन्धरो विनयवामनैराननैः ।स्तुवन् सुदति याचते वचन हन्तकारं त्वयि ।अनुकम्पायां यथा-अभि हन्ति हन्त कथमेव माधवं सुकुमारकायमनवग्रहः स्मरः ।वाक्यारम्भे यथा-हन्त ते कथयिष्यामि ।विषादे यथा-हन्त चिन्तामणिभ्रान्त्या याचितोऽसि स्तुतोऽसि यत् ।तत्सर्व वृत्तपाषाणक्षम्यतामर्थिनो वयम् ॥ २६ ॥
2.26 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
निश्चये यथा-निराश्रया मन्त हता मनस्विता ।निश्चयेन हतेत्यर्थः ।प्रमोदे यथा-बाला चन्द्र कलेव कान्तिमधुरा हन्त प्रिया दृश्यते ।॥अथ थान्ताः ।
2.3494 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
___ अथो अथ समुच्चये ।मङ्गले संशयारम्भाधिकारानन्तरेषु च ।अन्वादेशे प्रतिज्ञायां प्रश्नसाकल्ययोरपि ।अथ शब्दस्य बाहुलकादोत्वे(४४४) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःअन्वादेशे प्रतिज्ञायां प्रश्नसाकल्ययोरपि ।तथा स्यान्निश्चये पृष्ठप्रतिवाक्यसमुच्चये ॥ २८ ॥
2.28 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
यथा निदर्शने द्वौ तूद्देशे निर्देशसाम्ययोः ।हेतूपपत्तौ च वृथात्वविधौ स्यादनथके ॥ २९ ॥
2.29 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 न (wrong syllable)
अथो ।अमतेः पथयूथेति निपातनात् अथ ।समुच्चये यथा-सुजनः सुधानिधि रथो नयनानन्दं न कस्य विदधाति ।आयुषो राजचित्तस्य पिशुनस्य धनस्य च ।अथ स्नेहस्य देहस्य नास्ति कालो विकुर्वतः ।मङ्गले यथा-अथ प्रमाण मीमांसाम् ।संशये यथा-किमलम्बतां वरविलग्नमधः किमवर्द्रतोद्वमवनीतलः प्रससार तियंगथ दिग्भ्य इति प्रचुरी भवनिरधारितमः ।आरम्भे यथा-अथेप्सितं भर्तुरुपस्थितोदयम् ।अधिकारे यथा-अथ प्राकृतं ।अनन्तरे यथा-प्रथमं कला भवदथाद्रमथो हिमदीधितिम्मंहदभूदुदितः ॥ २७ ॥
2.27 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अन्वादेशे यथा-धनवां स्त्वमथो त्वालोको मानयति जुहू चावानय तावदेते अथैनयोः प्रक्षिप सर्पिराश्रु ।प्रतिज्ञायां यथा-सर्वमनेकात्मक वस्त्वथेति ब्रूमः ।प्रश्ने यथा मथ शक्नोषि(मि) भोक्तुम् ।साकल्ये यथा-सूतं महाभाग्यं यदभिजनतो यच्च गुणतः ।प्रसंगाद्वत्तस्येत्यथ खलु विधेयः परिचयः ।अत्र हि परिचयमात्रं विधेय कार्यजातं तु साकल्येन सम्पन्नमित्यर्थः ।सर्वत्राथवदथो अप्यूह्यम् ।तथा स्यान्निश्चये पृष्ठप्रतिवाक्यसमुच्चये ।तनोतेः ।पथयूथे (उ० २३१)ति निपातनात् तथा ।निश्चये यथा-लोकानुग्रहहेतोस्त्वमक्तीर्णः प्रदृश्यसे ।कस्तथात्वेन जानीते स्वरूपं तव केशव ।पृष्टप्रतिवाक्ये यथा-तथेति शेषा मिव भतुराज्ञाम् ।समुच्चये यथा -आगता मुनयस्तत्र भृगुरत्रियमस्तथा ॥ २८ ॥
2.28 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
यथा निदर्शने ।यमः पूर्ववत् यथा-निदर्शनं दृष्टान्तस्तत्र यथा-संचरन्ति महा धूर्ता वटे वररुचिर्यथा ।द्वौ तूद्देशे निर्देशसाम्ययोः ।हेतूपपत्तौ च ।द्वौ तु सथा यथा शब्दी उद्देशनिर्देशयौर्यथा-तथा भव यथा तास त्रैलोक्योदरदर्पणे ।सप्तमः काण्डः(४४५)अनु लक्षणवीप्सेत्थंभूतभागेषु सन्निधौ ।सादृश्यायामहीनेषु पश्चादर्थसहायोः ॥ ३० ॥
2.30 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
विशेषैर्भूषितास्तैस्तैर्नित्यमात्मानमीक्षसे ।न च मेऽवगच्छति यथा लघुतां करूणां यथा च कुरुते स मयि निपुणं तथैनमभिगम्य वदे रभिदूतिका चिदिति सन्दि दिशे ।अत्र पूर्वोक्तौ यथा तथा शब्दौ उद्देशे उत्तरोक्तौ तु निर्देशे ।साम्ये यथा-- गतच्छायश्चन्द्रो जगदपि तथावस्थमभवत् ।जन्तू स्तन्तून् यथा-यानतनु वित नुते तिग्मरोचिर्मरीचीन् ।हेतूपपत्तौ यथा-सरस्यामेतस्यामुदरवलिवीची विवलितम् ।यथा लावण्यां भो जघनपुलिनोल्लङ्घनपरम् ।यथा-दृश्यश्चायं चल नयनमीनव्यतिकरस्तथा मन्ये मग्नः प्रकटकुचकुम्भः स्मरगजः ।वृथा त्वविधौ स्यादनथेके ।वृणोते ।वृमृथिदृशिभ्यस्त्वयद्याश्चान्ता (उ० ६०.१) इति कित्या प्रत्यये, थागमे च वृथा ।अवधिः शास्त्रोक्तक्रियातिक्रमः ।तत्र यथा आविकं सन्धिनी क्षीरं वृथा मांसं तथैव च ।अनर्थके यथा--प्रयुक्तमप्यत्रमितो वृथा स्यात् ॥ २९ ॥
2.29 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one verse
अथ नान्ताः ।अनु लक्षणवीप्सेत्थंभूतभागेषु सन्निधौं ।सादृश्यायामहीनेषु पश्चा दर्थसहार्थयोः ।अनिते:, "भृमृतत्सरी (उ० ७१६) त्युप्रत्यये अनु ।लक्षणे यथा-विस्ताररुद्धवसुधेऽन्वचलं चचाल ।वीप्सायां यथा-स्फुरति चानुवनं चमरी चयः ।इत्थंभूते यथा-तमनुप्रसक्तहृदयेयमिति ।भागे यथा-बभुः प्रतिनृपं ग्रामपतिं पर्यनुकर्षकं प्रतिग्रामं दिशं पर्यनुक्षेत्रं सस्यसम्पदः ।सन्निधौ यथा अनु नदि शुश्रुविरे चिरं रुतानि ।सादृश्ये यथा--ततोऽनुकुर्याद्विशदस्य तस्या स्ताम्रौष्ठपर्यन्तरुचः स्मितस्य ।आयामे यथा-अत्रानुगोदं मृगया निवृत्तः ।गोदामामलक्षिताया मृगयाया निवृत्तः इत्यर्थः ।हीने यथा-मित्रलाभमनुलाभ सम्पदः ।पश्चादर्थे यथा-अनुवपुरपरेण बाहुमूलप्रहितमुजाकलितस्तनेन निन्ये ।सहार्थे यथा-दिवसोनु मित्रमगमद्विलयम् ॥ ३० ॥
2.30 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
नन्वाक्षेपे परिप्रश्ने(४४६) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःनन्वाक्षेपे परिमश्ने प्रत्युक्ताऽवधारणे ।वाक्यारम्भेप्यनुनयामन्त्रणानुज्ञयोरपि ॥ ३१ ॥
2.31 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
नाना विनोभयोनेकार्थेषु स्थाने तु कारणे ।युक्त साम्येप्यप स्तेयेऽपकृष्टे वजने मुदि ॥ ३२ ॥
2.32 · p. 60
अनुष्टुप्
प्रत्युक्ताऽवधारणे ।वाक्यारम्भेष्यनुनयामन्त्रणानुनयोरपि ।नञ् पूर्वात् नौतेः विपि बाहुलकात्तागमाभावे ननु ।आक्षेपे यथा-नमस्यामो देवान्ननु हत. विधेस्तेपि वशगाः ।परिप्रश्ने यथा-तवं तत्वं कथय ननु नः कासि कस्यासि पत्नी ।प्रत्युक्तौ यथा-तत्कि रोदिषि गद्गदेन वचसा कस्याग्रतो रुद्यते ।नन्वे. तन्मम का तवास्मि दयिता नास्मीत्यतो रुद्यते ।अवधारणे यथा-अमीभिः संसि… क्तैस्तव किमु फलं वारिंद घटैर्यदेतेऽपेक्षन्ते सलिलमवटेभ्योऽपि तस्वः ।अयं युक्तो व्यक्तं ननु सुखयितुं चातकशिशुर्य एष ग्रीष्मेऽपि स्पृहयति न पाथस्त्वद परात् ।वाक्यारम्भे यथा--ननु स्वलक्षणाभासं ज्ञानमेकं परं पुनः ।अनुनया-- मन्त्रणे यथा-त्वमनङ्गशरैर्विशीयसे द्राक् स च कण्ठस्थितजीवमात्रशेषः ।विषयो युवयोन दृश्यतेऽन्यो ननुन मानं कमलाक्षि मा कृथास्तत् ।अनुज्ञायां यथा-विपदो ननु संसरन्तु ता ननु या व्याधिभिराहितास्पदाः ॥ ३१ ॥
2.31 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one verse
नाना विनोभयो नेकार्थेषु ।न आनयति तादात्म्यमिति ।डिदित्याप्रत्यये नखादित्वा नाना ।विनाओं वर्जनं तत्र यथा-नानानारी निष्फला लोकयात्रा ।उभयोयथा नानापक्षावमर्शः संशयः ।अनेकार्थे यथा-नानाविधं कृतकदेहभृतां समाजम् ।स्थाने तु कारणे युक्ते साम्येपि ।ईन्ध (इद्ध) गतौ स्थाने मीयते स्थाने ।कारणं हेतुस्तत्र यथा-स्थाने सृष्टेयः स्थितेः संहृतेश्च ।युक्ते यथा-स्थाने त्यां स्थावरात्मानं विष्णुमाहुस्तथा हिते ।साम्ये यथा-पितुः स्थाने गुरुं विदुः ।॥
2.3505 · p. 60
metre not recognised
अथ पान्ताः ।अप स्तेयेऽपकृष्टे वजने मुदि ।विपर्यये वियोगे च निर्देशे विकृता वपि ।अवतेरुभ्यतेल क् चेति पे वलोपे च अप ।स्तेये अथा-च्छायामसप्तम काण्डःविपर्यये वियोगे च निर्देशे विकृतावपि ।अपि सम्भावनाशङ्कागहणामु समुच्चये ॥ ३३ ॥
2.33 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
प्रश्ने युक्तपदार्थेषु कामचारक्रियासु च ।उपाऽऽसन्ने ऽधिके हीने सादृश्यप्रति यत्नयोः ॥ ३४ ॥
2.34 · p. 60
अनुष्टुप्
यहरति कविः ।अपकृष्टे यथा-परापवादसत्येभ्यो गां चरन्तीन्निवारय ।वर्जने यथा-आसिन्धोः शादलान्यासन्नास्मरात्पर्यपोषरात् ।मुदि यथा-रोधांसि धीरमपचस्करिरे महोक्षाः ॥ ३२ ॥
2.3508 · p. 60
metre not recognised
विपर्यये यथा--चतुर्थोपायसाध्ये तु शत्रौ सांत्वमपक्रिया ।वियोगे यथा-कान्ताऽपयुक्तः सुतरां मुमूर्छ ।निर्देशे यथा-- अपदिश्य दिवं गतां प्रियां विधिना तेन दशाहतः परे विदुषा विधयः समर्थिताः ।विकृतौ यथा-अएकुवत्यव्यक्तं क्षुद्रं कुर्वन्तु किं महान्तोऽपि ।अपि सम्भावना शङ्कागईणासु समुच्चये ।प्रश्ने युक्तपदार्थेषु कामचारक्रियासु च ।आप्नोतेः समभ्यद्यापिदम्भीति ।ई प्रत्यये, अपादेशे च अपि ।सम्भा वनायां यथा-अपि स दिवसः किं स्याद्यस्मिन् प्रियामुखपङ्कजे मधु मधुकरी वाऽस्मदृष्टिविकासिनि पास्यति ।शंकायां यथा-अप्याज्ञया शासितुरात्मना वा प्राप्तासि सम्भावयितुं वनान्माम् ।अत्राहमेवं शंके मां संभावयितुं प्राप्तोऽसि इत्यर्थः ।गर्हणायां यथा-अपि तत्रभवान् सावद्यं सेवते ।समुच्चये यथा-साऽपि गता सोऽपि गतस्तदीप गतं ॥ ३३ ॥
2.33 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
प्रश्ने यधा-अपीदमेवं परिहास इत्यु मामपृच्छदव्यजितहर्षलक्षणः ।युक्तानि सम्बद्धानि पदानि तेषामर्थायुक्तपदार्था स्तत्र यथा-ये पक्षिणः प्रथममम्बुनिधिं गतास्ते येऽपीन्द्रपाणितुलितायुधळून पक्षाः ।ते जग्मुरद्रिपतयः सरसीर्विगाढुंमाक्षिप्रकेतुकुथसैन्यगजच्छलेन ।कामचारक्रियासु यथा-भवानपि छत्रं गृह्णातु ।उपाऽऽसन्नेऽधिके डीने सादृश्यप्रतियत्नयोः ।तद्योगव्याप्तिपूजासु शक्तावारम्भदानयोः दाक्षिण्याचार्यकरणदोषाख्यानात्ययेषु च ।उम्भतेरुभ्यवेल क्वेति (उ० ३०३) ये उप ।आसन्ने यथा-उपपरिसरं गोदावर्याः परित्यजताध्वगाः ।अधिके यथा(४४८) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःतदयोगव्याप्तिपूजाम शक्तावारम्भदानयोः ।दाक्षिण्याचार्यकरणदोषाख्यानात्ययेषु च ॥ ३५ ॥
2.35 · p. 60
वसन्ततिलकाtwo metres in one versenearly अनुष्टुप्
अभि वीप्सालक्षणयोरित्यम्भूताभिमुख्ययोः ।स्यादमा सन्निधानार्थे सहार्थेऽलं निवारणे ॥ ३६ ॥
2.36 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ल (wrong syllable)
उपरवार्यामिव द्रोणो मिलत्यागाबलेऽधिकं ।हीने यथा-उपगङ्गामिवापगाः ।सादृश्ये यथा-जातास्तदूवारुपमानबाह्याः ।प्रतियत्ने यथा-विधाय सहजा शौचमुपस्कारैनवं नवम् ॥ ३४ ॥
2.34 · p. 60
metre not recognised
तद्योगे यथा- रोगोपसृष्टतनुदुव्वसति मुमुक्षुः ।व्याप्तो यथा-उपकीर्णं वनं पुष्पैः ।पूजायां यथा-गिरिशमुपचचार प्रत्यहं सा सुकेशी ।शक्तौ यश-उपचितेषु परेप्वसमर्थतां व्रजति कालवशाबलवानपि ।आरम्भे यथा-इदमीदृगनीदगाशयः प्रसभं वक्तुमुपक्रमेत कः ।दाने यथा-देवो पहाख्याजेन यज्ञब्याजेन येऽथवा ।दाक्षिण्ये यथा-विनोपरोधात् स्वहितेच्छयैव महीपतिर्यस्य वचश्चकार ।आचार्यकरणे यथा-उपदिशति कामिनीनां यौवन मद एव ललितानि ।दोषाख्याने यथा-इति स्वहस्तालिरिक्तश्च मुग्धया रहस्यु पालभ्यत चन्द्रशेखरः ।अत्यये यथा-उपरतसर्वेच्छो वा यो वा सम्पन्न सर्वेच्छः ॥ ३५ ॥
2.35 · p. 60
metre not recognised
अथ भान्ताः ।अभि वीप्सालक्षणयोरित्थंभूताभिमुख्ययोः ।अभुइ शब्दे इत्यतो अम्भि कुण्ठीति इ (उ०६१४) प्रत्यये न लोपे च अभि ।वीप्सायां यथा-वृक्ष वृक्षमभिसेकः ।लक्षणे यथा-मुदा विकाशं यतिमभ्युपेयुषी ।इत्थंभूते यथा--- अभिदिग्विजयं साधुरुपतस्थे शरत् क्षणात् ।आभिमुख्ये यथा-प्रक्षिप्योदर्चिषं कक्षे शेरते तेऽभिमारुतम् ।अथ मान्ताः ।स्यादमा संनिधानार्थे सहार्थे ।नञ् पूर्वात् मातेर्डिदित्याकारे अमा ।"द्वयोर्यथा अमा सह सन्निधाने वा वसतः सूर्याचन्द्रमसावस्यामितिसप्तमः काण्डः(४४९)अलङ्करणसामध्ये पर्याप्तिष्यवधारणे ।एवं प्रकारेऽङ्गीकारेऽवधारणसमन्तयोः ॥ ३७ ॥
2.37 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कथं प्रश्ने प्रकारार्थे संभ्रमे सम्भवेऽपि च ।काममस्यानुगमे प्रकामेऽनुमतावपि ॥ ३८ ॥
2.38 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
अमावास्या ।अलं निवारणे अलङ्करणसामर्थे पर्याप्तिष्क्वधारणे ।अलोभूषणादावित्यतः ।सोरेतेरमिति (उ० ९३४) बाहुलकादम अलं ।निवारणे यथा-अलं महीपाल तव श्रमेण ॥ ३६ ॥
2.36 · p. 60
metre not recognised
अलङ्करणे यथा--रसृजति तावदशेषगुणाकरं पुरुषरत्नमलङ्करणं भुवः ।सामर्थ्य यथा-ग्रन्थानधीत्य व्याकर्तुमिति दुर्मेधसोऽप्यलम् ।पर्याप्तो परिपूर्णतायां यथा-तस्यालमेषा क्षुधि तस्य तृप्त्यै, प्रदिष्टकाला परमेश्वरेण, उपस्थिता शोणितपारणा मे ।परिपूर्णपार णेत्यर्थः ।अवधारणे यथा-तदलममलं काव्यं कर्तुं यतेत समाहितः ।एवं प्रकारे ङ्गीकारेऽवधारणसमन्वयोः ।एतेलटि खटी (उ० ५०५) ति वे बाहु लकात् मांतत्वे च एवं ।प्रकारे यथा-एवमालिनिगृहीतसाध्वसं शङ्करे रहसि सेव्यतामिति ।अङ्गीकारे यथा-एवमस्तु कथया किमन्यया ।अवधारणे यथा अहार्यमेवं मृगनाभिपत्रम् ।अहायमेवेत्यर्थः ।समत्वे तुल्यत्वे यथा--रोलेबगवल व्यालतमालमलिनात्विषः ।वृष्टिं व्यभिचरन्तीह नैवं प्रायाः पयोमुचः ।न ईदृशा इत्यर्थः ॥ ३७ ॥
2.37 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कथं प्रश्न प्रकारार्थे संभ्रमे सम्भवेऽपि च ।केन प्रकारेण कथं ।कथमित्थमिति (७-२-१०३) साधुः ।प्रश्ने यथा-अवस्तुनिबन्धपरे कथं नु ते करोयमाबद्धविवाहकौतुकः ।करेण शम्भोर्बलयी कृताहिना सहि ध्यते तत्प्रथमावलंबनम् ।प्रकारार्थे यथा-कथंकारमनालम्बा कीर्तिर्यामधिरोहति ।सम्भमे यथा-कथं समायाता एव तातपादाः ।सम्भवे यथा-कथं स एवार्य तापसः ।काममस्यानुगमे प्रकामेऽनुमतावपि ।कामयतेर्बाहुलकादमि कामं ।त्रिष्वपि यथा-कामं सन्तु दृढं कठोरहृदयो रामोस्मि सर्वसहे ॥ ३८ ॥
2.38 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one verse
किमु सम्भावनायां विमर्शे ।उडूशब्दे किम्पूर्वात् विपि ।बाहुलकात्तांग(४५०) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःकिमु सम्भावनाशं विमर्श जोषं मुखे स्तुतौ ।मौनलंघनयोश्चापि नाम प्राकाश्यकुत्सयोः ॥ ३९ ॥
2.39 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
सम्भाव्याभ्युपगमयोरलीके विस्मये क्रुधि ।नूनं त निश्चिते च पाध्वं नानुकूळयोः ॥ ४० ॥
2.40 · p. 60
metre not recognised
भृशं प्रकर्षे ऽत्यर्थे च सामि त्वर्थे जुगुप्सिते ।अयि प्रश्नेऽनुनये स्यादये क्रोधविषादयोः ॥ ४१ ॥
2.41 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न (wrong syllable)
माभावे किमु ।सम्भावनायां यथा-क्षुभ्यन्ति प्रसभमहो विनाऽपि हेतोलीलाभिः किमु सति कारणे रमण्यः ।विमर्शे यथा-किं नन्दी किं मुरारिः किमु रतिरमणः ।जोषं सुखे स्तुतौ ।मौनलङ्घनयोश्चापि ।जुषेर्बाहुलकादमि जोषं ।सुखे यथा सन्तोषतंसोऽपि पुपोष जोषम् ।स्तुतौ यथा-जोषं सरोषेऽपि गुरौ विधेयं ।मोने यथा-इति जोषमवस्थितं द्विषः प्रणघि गामभिधाय सात्यकिः ।लङ्घने अति क्रमे यथा-जोषं सदोषेऽपि मुरौ न कुर्यात् ।नाम प्राकाश्यकुत्सयोः ।सम्भा व्याभ्युपगमयोरलीके विस्मये ऋधि ।नमेपनि नाम ।प्राकाश्ये यथा हिमालयो नाम नगाधिराजः ।कुत्सायां यथा--को नाम वह्निनौपम्यं कुर्वीत शशलक्ष्मणः ॥ ३९ ॥
2.39 · p. 60
metre not recognised
सम्भाव्ये यथा-कथं नाम समेष्यसि ।अभ्युपगमे यथा भानु नाम सदृशां दशनां कः पाटलो धवलगण्डतलेषु ।अलीके यथा-परिश्रम नाम विनीय वक्षणम् ।विस्मये यथा-को नामायमपूर्वनाटकविधियं शिक्षितो दुर्जनः ।क्रुधि यथा-ममापि नाम रावणस्य परैः परिभवः ।नूनं तर्क निश्चिते च ।नुवतेनशिनूभ्यामित्यमि नूनादेशे च नूनं ।तर्के यथा-नूनं तस्या प्रबल रुदितोच्छूननेत्रं प्रियायाः ।निश्चिते यथा-नूनमस्तंगतो वादी सिद्धसेनदिवा करः ।प्राध्वं नानुकूलयोः ।प्राङ्पूर्वकाद्दधाते बाहुलकादमि वान्तत्वे च प्राध्वम् ।नम्र्मणि यथा-प्राध्वमध्वनि मुधा विदधासि ।अनुकूले यथा-पाणौ कृत्य रिपोर्लक्ष्मी प्राध्वं कृत्यापरः परम् ॥ ४० ॥
2.40 · p. 60
स्वागताmetre not read in every line
भृशं प्रकर्षेऽत्यर्थे च ।विभतः कृभूवनिभ्यः किदिति शे वा बाहुलकान्मान्तत्वे च भृशम् ।द्वयोर्यथा-अस्म द्विना मा भृशमुन्मनी भूः ।सामि त्वर्षे जुगुप्सिते ।स्यते नीसावृञ्चिति मौसप्तमः काण्डः(४५१).मसम्भ्रमे स्मरणे चान्तान्ते म्बोकारमध्ययोः ।जरुरीददूरी विस्तारेऽङ्गीकृतावपि ॥ ४२ ॥
2.42 · p. 60
metre not recognised
पराभिमुख्ये प्राधान्ये विमोक्ष्यप्रतिलोम्ययोः ।गतिधर्षणहिसासु भृशार्थे विक्रमेऽपि च ॥ ४३ ॥
2.43 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 हि (wrong syllable)
सामि ।अर्द्ध यथा-अर्द्रमुन्मिपति पंकजाकरे सामिकैरबबने निमीलति ।जुगु प्सिते यथा-तत्सामि यजतेऽध्वर्युर्यधाज्यां ते वषट् कृतम् ।अथ यान्तौ ।अयि प्रश्नेऽनुनये स्यात् ।एतेः स्वरेभ्य इरीति, इ प्रत्यये अयि ।प्रश्ने यथा-अयि स्वशक्त्या तपसि प्रवर्तते ।अनुनये यथा-अयि निमिकुलजाते क्षत्रि ये म्लानि मूलं परपरिभवभाषां सम्वृणु वीडितोऽस्मि ।अये क्रोधविषा दयोः ।सम्भ्रमे स्मरणे च ।अयीत्यस्य बाहुलकादेत्वे अये ।क्रोधविषादयो यथा-अये वेलाहेलातुलितकुलशैले जलनिधौ कुतो वारामोघं वद जलदमोघं वितरति ॥ ४१ ॥
2.41 · p. 60
metre not recognised
संभ्रमे यथा-अये केयं धन्या धवलगृहवातायनतलात्तुला कोटिक्वाणैः कुसुमधनुषं जागरयति ।स्मरणे यथा-अये रामो दाशरथिः ।अथ रान्ताः ।… अन्तरन्ते स्वीकारमध्ययोः ।अमतेः पूसन्यमिभ्य इत्यरि अन्तादेशे च अन्तर ।अन्ते यथा-यौवनान्तरुपतिष्ठति जरा ।स्वीकारे यथा-अन्तर्हत्वा श्येनो मूषिकां गतः ।परिगृह्येत्यर्थः ।मध्ये यथा-अन्तर्वाष्पश्चिरमनुचरो राजराजत्य दध्यौ ।उरगूरुरी दूरी विस्तारङ्गीकृतावपि ।रोट् श्रवणे उरः ।पूर्वात् विपि पृषोदरादित्वात् सल पे उररी ।एवमुरुपूर्वात् उरुरी ।अवति क्विपि मव्यवीति ।टि उस्तं रीयते उरा ।द्वयोर्यथा-कोपदीप्तमुररीकृतधैर्यम् ।एवमु रुरीत्यपि ।तदूरीकृत्य कृतिभिर्वाचस्पत्यं प्रतायते ॥ ४२ ॥
2.42 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 था (wrong syllable)
पराभिमुख्ये प्राधा न्ये विमोक्ष्यप्रतिलोम्ययोः ।गतिघर्षण हिंसासु भृशार्थे विक्रमेऽपि च ।पृणोते हुलकात् आप्रत्यये परा ।आभिमुख्ये यथा--परापतन्तम्पतगाधि(४५२) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभाग:परि व्याधावुपरमे वर्जने लक्षणादिषु ।आलिङ्गने शोके च पूजायां दोपकीर्तने ॥ ४४ ॥
2.44 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ने (syllables merged)
भूषणे सर्वतोभावे व्याप्ती निवसनेऽपि च ।पुरा भविष्यदासन्ने चिरातीतप्रवन्धयोः ॥ ४५ ॥
2.45 · p. 60
अनुष्टुप्
"राजम् ।अनाभिमुख्येऽपि यथा-अनुनयमगृहीत्वा व्याजसुप्तापराची ।प्राधान्येयथा-पराणयन्ति मां नाथ परामानन्दसम्पदम् ।विमोक्षे यथा-पराकीण बर्बाणै दिशि दिशि बभूवांधतमसम् ।प्रातिलोम्ये यथा-परावृत्तं सैन्य हतविधिवशात्ता वकमिदम् ।गतौ यथा-पुत्रं परासुमनुगंतुमनाः सदारः ।अत्र हि परागता असवो यस्येत्यर्थः ।धर्षणे तिरस्कारे यथा-परैरपर्यासितवीर्यसंपदां पराभवोऽयुत्सव एवं मानिनाम् ।हिंसायां यथा-परासनं यो विदधे परेषाम् ।भृशार्थे यथा--मधुप राजिपराजितमानिनी ।विक्रमे यथा-पराक्रमः परिभवे वैयात्यं सुरतेष्विव ॥ ४३ ॥
2.43 · p. 60
metre not recognised
परियाधावुपरमे बजने लक्षणादिषु ।आलिङ्गने शोके च पूजायां दोष कीत्तने ।भूषणे सक्तो भाव व्याप्ती निवसनेऽपि च ।पृणाते: स्वरेभ्य इरीति प्रत्यये परि ।व्याधौ यथा--कदन्नं परितापाय ।उपरमे यथा-परिणति मिति रामगिधा माधवाय ।बञ्जने यथा-परित्रिगत व्यष्टादेवः ।लक्षणे यथा वृक्षं परिविद्योतते विद्युत् ।आदिशब्दाद्वीप्सेत्थंभूतभागेषु ।यथा-वृक्षं वृक्षं परि सेकः ।साधुस्चत्रोमातरम्प्रति ।यदत्र मां परिस्यात्तद्दीयताम् ।आलिङ्गने यथा अशिथिलपरिरम्मैदत्तसम्बाहनानि ।शोके यथा-प्राणाः स्वयं बजत किं परि. देवितेन ।पूजायां यथा-ग्रहीतुमाषर्षा यां)-परिचयया मुहुर्महानुभावा हि नितान्तमर्थिनः ।दोषकोतने यथा-सत्यवतस्य च सतस्तनयं बनाय प्रस्था पयन्न परिवादपदं भवामि ॥ ४४ ॥
2.44 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ने (syllables merged); pāda 3, syllable 4 स (syllables merged)
भूषणे यथा-भज सुवर्णपरिष्कृतमासनम् ।सर्वतो भावे यथा-परितस्तमांसि परितस्तरिरे ।व्याप्तौ यथा -जलनिवि डितवस्त्रव्यक्तनिम्नोन्नताभिः ।परिगततटभूमिस्नानमात्रोत्थिताभिः ।निवसने यथा-हलघरपरिधानश्यामलैरम्बुवाहैः ।पुरा भविष्यदासन्ने चिरातीन प्रवन्धयोः ।पुरत् अग्रगमने दिवि पुरीत्या प्रत्यये पुरा ।भविष्यदासन्ने यथासप्तमः काण्डः(४५३)पुनरप्रथमे भेदे किल सम्भाव्यवार्तयोः ।हेस्वरुच्योरलीके च खलु वीप्सानिषेधयोः ॥ ४६ ॥
2.46 · p. 60
मालिनीtwo metres in one verse
जिज्ञासायामनुनये वाक्यालङ्करणेऽपि च ।अवाऽऽलम्बनविज्ञान वियोगव्याप्तिशुद्धिषु ॥ ४७ ॥
2.47 · p. 60
अनुष्टुप्
आलोके ते निपतति पुरा सावलिब्याकुला वा ।चिरातीते यथा-विग्रं पुरापत गराडिव निर्जगार ।प्रबन्धसातत्ये यथा-वसन्तीह पुरा छात्राः ।सततं वसन्ति स्मेत्यर्थः ॥ ४५ ॥
2.45 · p. 60
metre not recognised
पुनरमथमे भेदे ।पुनाते पूसन्यमिभ्य इत्यरिप्रत्यये पुना देशे पुनः ।अप्रथमे द्वितीयवेलायां यथा-अनुग्रहीतुं पुनरिन्दुवंशं श्रीभीमदेवः किल भीम एव ।भेदे विशेषे यथा-किं पुनः क्लुप्तसन्धानपुलिन्द्रकृतसन्निधिः ।अथ लान्तौ ।किल सम्भाव्यवार्तया: ।हेत्वरुच्योरलोके च ।किलते म्युपा न्तेति के किल ।सम्भाव्ये यथा-लघूकरिष्यन्नति भारभङ्गुराममूकिल त्वं त्रिदिवादवातरः ।वात्तयां यथा-षट् रसाः किल वैद्येषु भरतेऽष्टौ नवापि ते ।हेतौ यथा-क्षतात्किल बायत इत्युदनः क्षत्रस्य शब्दो भुवनेषु रूढः ।अरुचौ यथा-तपः किलेदं तदवाप्तिसाधनं मनोरथानामगतिर्न विद्यते ।अलीके यथा कथमपि परिवृत्तानिद्रयान्ध्रा किल स्त्री मुकुलितनयनैव श्लिष्यति प्राणनाथम् ।खलु वीप्सानिषेधयोः ॥ ४६ ॥
2.46 · p. 60
मालिनीmetre not read in every line
जिज्ञासायामनुनये वाक्यालङ्करणेऽपि च ।खलते मृतृत्सरी ।बहुवचनादुप्रत्यये खलु ।बीप्सायां यथा विद्वद्भिः खलु कर्तव्यः शास्त्रेऽभ्यासः समाहितैः ।शास्त्रे शास्त्रे इत्यर्थः ।निषेधे यथा-निर्दारितेऽर्थे लेखेन खल्क्त्वा खल्लुवाचिकम् ॥ ४६ ॥
2.46 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
जिज्ञासायां यथा कः खलु युवा धन्योऽधरं धास्यति ।अनुनये यथा ---न खल्लु न खल्लु मुग्धे साहसं कार्यमेतत् ।वाक्यालङ्करणे यथा-योषितामतितरांनखलनं गात्रमुज्वल तया नखलनम् ।अथ वान्तौ ।अवाऽऽलम्बनविज्ञान वियोगव्याप्तिशुद्धिषु ।अवतेरवि अवः ।-(४५४) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःएवौपम्ये परिभव ईषदर्थे ऽवधारणे ।उषा रात्रौ तदन्ते च दोषा निशि निशामुखे ॥ ४८ ॥
2.48 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
मक्षु शीघ्र भृशे तत्वेऽतो हेतोरपदेशवत्निर्देशे पञ्चम्यर्थे च इतो यतश्च विभागवत् ॥ ४९ ॥
2.49 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 ञ्च (wrong syllable)
आलम्बने यथा-दन्तावष्टम्भपातक्रमनमितबहिगतवद्गण्डभित्तिः ।विज्ञाने यथा-अवगम्य कथीकृतं वपुः ग्रिनबन्धोस्तव निष्फलोदयः ।वियोगे यथा-कन्या ऽवमुक्तनू पुरा ।व्याप्तौ यथा-किमपैति रजोभिरौर्व रैरवकीर्णस्य मणेर्महायता ।शुद्धौ यथा-क्रीतं वैरिकुलावया किल दलकुन्दावदातं यशः ॥ ४७ ॥
2.47 · p. 60
metre not recognised
एवौपम्ये परिभव ईषदर्थे ऽवधारणे ।एतेलटि खटीति (उ०५०५) वे एव ।औपम्ये यथा-तवैव मे सन्तु सदापि सम्पदः ।परिभवे यथा-बुद्धावाजित मपरेण काममाविष्कुर्वीत स्वगुणमपत्रपः क एव ।ईषदर्थे यथा-किंचिदेव वदति स्म सस्मयः ।अवधारणे यथा-वपुरेव तवाचष्टे भगवन् वीतरागताम् ।अथ षान्ताः ।उषा रात्रौ तदन्ते च ।ओषतेर्दिवि पुरीति (उ० ५९९) बहुवचनात् कित्याप्रत्यये उषा ।द्वयोर्यथा--गतकेलिक्लमारामाः पव मानैरुषातनैः ।दोषा निशि निशामुखे ।दुष्यतेः समिक्षमीत्या प्रत्यये दोषा ।द्वयोर्यथा-दोषामन्यं विदधति सुरतक्रीडायासश्रमशमपटवः ॥ ४८ ॥
2.48 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
मक्षु शीघ्र मृशे तत्त्वे ।मजतेः मस्जीष्यशिम्यः सुकिति सुकि मंक्षु ।शोध्रभृशयोर्यथा-मञ्जूदपाति परितः पटलैरलीनाम् ।तत्वे यथा-वीक्षते किमपि मक्षु मुमुक्षुः ।॥अथ सान्ताः ।
2.3541 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 य (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 न्त (wrong syllable)
___ अतो हेतोपदेशवृत् ।निर्देशे पञ्चम्यर्थे च ।एतस्मात् अतः ।इतोतः कुत इति साधुः ।त्रिष्वर्थेषु ।हेतोरपदेशवदिति यथा हेतोरपदेशे वर्तते तथा ।निर्देशे पञ्चम्यर्थं चेत्यर्थः ।हेत्वपदेशे यथा--अतोऽत्र किंचिद्भवी बहुक्षमाम् ।निर्देशे यथा--अतोगतः सम्प्रति भानुरेषः ।पञ्चम्यर्थे यथासप्तमः काण्डः(४५५)पञ्चम्यर्थे नियमे च तत आदौ कथान्तरे ।पञ्चम्यर्थे परिप्रश्ने तिरोन्तधौं तिरश्चि च ॥ ५० ॥
2.50 · p. 60
metre not recognised
नोचैः स्वैराल्पनीचेषु प्रादुर्नामप्रकाशयोः ।पुरोऽग्रे प्रथमे च स्यान्मिथोऽन्योन्यं रहस्यपि ॥ ५१ ॥
2.51 · p. 60
अनुष्टुप्
त्वमेव साक्षात्करणीय इत्यतः किमस्ति कार्य गुरु योगिनामपि ।इतो यतश्च विभागवत् ।पचम्यर्थे नियमे च ।अस्मादितः ।यस्माद्यतः ।विभागे यथा-इतो वसति केशवः पुरमितस्तदीय द्विषां यतो यतः पाण्डूरणो निव त्तते ततस्ततः प्रेषितलोललोचना ॥ ४९ ॥
2.49 · p. 60
metre not recognisednearly upajati 12: pāda 2, syllable 5 र्य (wrong syllable)
पंचम्यर्थे यथा-इतः स दैत्यः प्राप्तश्रीनेत एवार्हति क्षयम् ।यतस्त्वया ज्ञानमशेषमाप्तं चैतन्यमुग्रादिव दीक्षि तेन ।नियमे यथा-इतः कुराज्यं नरकान्तमाहुः ।नरकान्तमेव वा इत्यर्थः ।यतो नियोगो बत बन्धनान्तः ।बन्धनान्त एवेत्यर्थः ।तत आदौ कथान्तरे ।पञ्चभ्यर्थे परिप्रश्ने ।तस्मात्ततः ।आदौ यथा-ततः प्रयाते वसुदेवसूनौ ।आदौ गतेत्यर्थः ।कथान्तरे यथा-श्रवणाततश्च क्रमेणैष सुतीक्ष्णादीनुपस्थाय महामुनीनित्यादि ।पञ्चम्यर्थे यथा--ततो गृहीतन्तु मृगाङ्गनाभिः ।परिप्रश्ने यथा-जाम्बवान् ततस्ततः ।तिरोन्तधौं तिरश्चि च ।तरतेमिथिरंज्युषीति ।(उ०९७१) किदसितिरः ।अन्तद्धौं यथा-पद्मयोनिस्तिरोदधे ।तिरश्चि तिर्यगर्थे यथा-तिरो विवर्तितम्रीवम् ॥ ५० ॥
2.50 · p. 60
metre not recognised
नीचैः स्वैराल्पनीचेषु ।निपूर्वादंचते Hद्भ्यामञ्चेरिति कैसिनलोपे ।अच्च प्राग्दीर्घश्चेति दीर्घत्वे नीचैः ।स्वैर यथा-- चरति स्वैरिणी नीचैः ।स्वैरं चरतीत्यर्थः ।अल्पे यथा-नीचैर्वास्यत्युपजिगमिषोदे - अपूर्व: गिरिन्ते ।नीचे यथा--उपपतिरिखनीचैः पश्चिमान्तेन चन्द्रः ।प्रादुर्नाम प्रकाशयोः ।प्रपूर्वादतेरुद्यतीति उसि प्रादुः ।नाम्नि नामधेये यथा-प्रादुर्भावा हरेर्दश ।मत्स्यादीनि दशनामानीत्यर्थः ।प्रकाशे यथा-प्रादुःष्यात्क इव जित पुरः परेण ।पुरोऽग्रे प्रथमे च स्यात् ।पृणामिथि रंज्युषीति कित्यसि पुरः ।अग्रे यथा-पुरः क्लिश्नाति सोमं हि सैहिकेयोऽसुरगुहां ।प्रथमे यथा--यथा समस्तं तिमिरांशुक्र तया पुरोपि रागाद्गलितं न लक्षितं ।मिथोऽन्योन्यं रहस्यपि ।-·-(४५६) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः : द्वितीयो विभागः*अहा धिगर्थे शोके च करुणार्थविषादपोः ।अह क्षेपे नियोगे चाप्याहो प्रश्न विचारयोः ॥ ५२ ॥
2.52 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every lineLatin letters: H
सह सम्बन्धसादृश्ययोगपधसमृद्धिषु ।साकल्ये विद्यमाने च ।हीही विस्मय हास्ययोः ॥ ५३ ॥
2.53 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ग (wrong syllable)
मेथते म्मिथि रंजिति कित्यसि मिथः ।अन्योन्यस्मिन् यथा-मिथो विवदमानयोः ।रहसि एकान्ते यथा-वक्तुं मिथः प्राक्रमतैनमेवम् ॥ ५१ ॥
2.51 · p. 60
metre not recognised
अहा धिगर्थे शोके च करुणार्थविषादयोः ।नअपूर्वाज्जहातेः विपि अहा ।धिगर्थे यथा-अहा महापातकिनं भवन्तम् ।शोकः स्थायीभावः ।करुणो रसः ।विषादो व्यभिचारीभावः ।त्रिष्वपि यथा-देवी का जनकाधिराज तनयाहा जानकि कासि हा ।अह क्षेपे नियोगे चापि ।नञ् पूर्वाजहातेः कचिदिति हे अह ।द्वयोर्यथा-विहितमथविधात्रा यत्तदेवोपयोज्यम् ।आहो प्रश्न विचारयोः ।आङ् पूर्वाज्जहोतेविचि आहो ।प्रश्ने यथा आहो किमेषा सुतनुर्विरौति ।विचारे यथा-किं तावत्सरसि सरोजमेत दारादाहोस्वित् मुखमवभासते युवत्याः ॥ ५२ ॥
2.52 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
सह सम्बन्धसादृश्ययोग पद्यसम्रद्धिषु ।साकल्ये विद्यमाने च ।सहतेरवि सह ।सम्बन्धे यथा पण्डितैश्च विनीतैश्च धर्मज्ञैर्यशशालिभिः ।तिष्ठेद्विबन्धनस्योऽपि न तु राज्यं खलैः सह ।पण्डितादिभिः सम्बन्धं बन्धनमपि श्रेयो न तु खलसम्बन्धं राज्यमपीत्यर्थः ।सादृश्ये इवार्थे यथा-सिक्ता इवामृतजलेन मुहुर्जनानां क्लान्तिच्छिदा वनवनस्पतयस्तदानीम् ।शाखाऽवसक्तवसनाs भरणाभिरामाः कल्पद्रुमैः सह विचित्रफलैर्विरेजुः ।कल्पद्रुमा इवेत्यर्थः ।योगपद्ये तुल्ययोगे यथा-- रघुशं वक्षसि तेन ताडितः पपात भूमौ सहसैनिकाश्रुभिः ।समृद्धौ यथा-समदं मद्राणां समृद्धिरित्यर्थः ।साकल्ये यथा--सतृणमभ्यवहरति ।विद्यमाने यथा-सहैव दशभिः पुत्रैः भार वहति* शनैः शनैश्चरे स्वैरे सहः साहसतेजसोः ।सप्तमः काण्डः(४५७)ननु च प्रश्ने दुष्टोक्तौ सम्यग्वादे स्तुतावपि ।अपष्टु चारौ निदोषे किमुत प्रश्नवादयोः ॥ ५४ ॥
2.54 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every lineLatin letters: snearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 स (wrong syllable)
जहातेः क्विपि ईत्वे च ही ।हियं जहाति ही ।द्वयोर्यथा-ही ही सम्पन्ना मे प्रियवयस्यमनोरथाः ॥ ५३ ॥
2.53 · p. 60
metre not recognised
अथ त्रिस्वरास्तत्र चान्ताः ।ननु च प्रश्ने दुष्टोक्तौ सम्यग्वादे स्तुतावपि ।ननु चिनोति ननु च कचिदिति डः ।प्रश्ने यथा-ननु च विप्रतिषिद्धमेतत् ।दुष्टोक्तो यथा ननु च द्वयेषामित्यपशब्दोऽयम् ।सम्यग्वादे यथा-ननु च एवमेवैतत् ।स्तुतौ यथा-ननु च कोऽस्य समः सुकृती भुवि !अथ ठान्ताः ।अपष्ठु चारौ निर्दोषे ।अपतिष्ठति अपष्टु ।दुःस्वपवनिभ्यः स्थ इति किदुः ।भीरुष्ठानादित्वात्पत्वम् ।चारु सगुणं ।निर्दोषो दोषहीनम् ।द्वयोर्यथा-तव धर्मराज इति नाम कथमिदमपष्टु पव्यते ।भौमादिनमभि दधत्यथवा भृशमप्रशस्तमपि मंगलं जनाः ।॥अथ तान्तौ ।
2.3554 · p. 60
metre not recognised
किमुत प्रश्नवादयोः ।विकल्पे अतिशये चापि ।किम्पूर्वाद्वयते: क्ते म्बृति किमुत ।प्रश्ने यथा--प्रहरविरतौ मध्ये वाहस्ततोऽपि परेण वा किमुत सकले पाते वह्नित्वमद्य समेष्यसि ।वादे यथा-नित्यः शन्दः किमुताऽनित्यः ॥ ५४ ॥
2.54 · p. 60
metre not recognised
विकल्पे यथा-किम्वा विद्याधरोऽयं किमुत सुरपतिः ।अतिशये यथा-यदास्यमप्यस्य लभेत नारी सा स्यात्कृतार्था किमु(४५८) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःविकल्पेऽतिशये चापि पुरस्ताद प्रथमेऽग्रतः ।पूर्वस्यां च पुरार्थे चाभीक्ष्णं शोघ्रप्रकर्षयोः ॥ ५५ ॥
2.55 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
पौनःपुन्ये सन्तते चावश्यं निश्चयनित्ययोः ।इदानीं साम्प्रतं वाक्यालङ्कारे तदिनं पुनः ॥ ५६ ॥
2.56 · p. 60
अनुष्टुप्
ताशय्याम् ।पुरस्तात् प्रयमेऽप्रतः ।पूर्वस्यां च पुरार्थे च ।पूर्वस्यां दिशि देशे काले वा पुरस्तात् ।पूर्वापराधरेभ्यस्ताति पुरादेशः ।पृणाति वा संश्वद्वेदिति साधुः ।प्रथमे यथा-अनुचितमिति मत्वा तत्पुरस्तात् निरस्तम् ।अग्रतो यथा-रत्नच्छायाव्यतिकर इव प्रेक्ष्य-- मेतत्पुरस्तात् ।पूर्वस्यां दिशि यथा-पुरस्तादुदयः पश्चात्तथैवास्तमयो ध्रवः ।व्यभिचारो न चेदस्ति तत्र का परिवेद(देव)ना ।पुरार्थो भविष्यदासन्नचिरा तीतप्रबन्धास्तेषु तद्वदुदाहरणं द्रष्टव्यम् ।___ अभीक्ष्णं शीघ्रप्रकर्षयोः ।पौनःपुन्ये सन्तते च ।अभीक्षते भ्रूणतृणेति में बाहुलकान्मान्तत्वे च अभीक्ष्णम् ।शीघ्रप्रकर्ष योर्यथा-तक्ष्णोतीव तथान्यो ऽभीक्ष्णन्तीक्ष्णक्षरक्षारैः ॥ ५५ ॥
2.55 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
सन्ततपौन:पुन्ययोर्यथा-अभीक्ष्णमक्षुण्णत यातिदुर्गमम् ।अवश्यं निश्चयनित्ययोः ।अवश्यायतेगमिजमीति बहुव चनात् डिदमि अवश्यम् ।निश्चये यथा--अवश्यं यातारश्चिरतरमुषित्वाऽपि विषयाः ।नित्यं शास्वतमनवरतं च ।शास्वते यथा-अवश्यं पृथ्वीयं क्षितिपतिसहस्राणि तु ययुः ।अनवरते यथा-अवश्यं कर्त्तव्यं शयनमशनं च द्वयमपि ।इदानों साम्पतं वाक्यालङ्कारे ।अस्मिन् काले इदानीं सदाधु नेति साधुः ।साम्प्रतमित्यस्यार्थे यथा-इदानीमस्माकं पटुतरविवेकाननजुषां समीभूता दृष्टित्रिभुवनमपि ब्रह्म मनुते ।वाक्यालङ्कारे यथा-इदानी भो दानी वितरसि कथं न त्वमधुना ।तदिनं पुनः ।दिनमध्ये प्रतिदिने ।तञ्च तदिनं च तदिनम् ।बाहुलकान्मान्तत्वम् द्वयोर्यथा-देवार्चन्ते तदिनं कुर्यात् ॥ ५६ ॥
2.56 · p. 60
metre not recognised
साम्प्रतं तूचितेऽधुना ।सम्प्रति युज्यते साम्प्रतम् ।सप्तमः काण्डःअथ मान्ताः ।दिनमध्ये प्रतिदिने साम्प्रतं तूचितेऽधुना ।समयानिकर्ष चान्तनिकटे चाऽन्तरा पुनः ॥ ५७ ॥
2.57 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
विनार्थे सन्निधौ मध्येऽभितोऽभिमुखकाययोः ।समीपोभयतः ची ष्वग्रतः प्रथमाग्रयोः ॥ ५८ ॥
2.58 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
क्वचिदित्यणि बाहुलकान्मान्तत्वम् ।द्वयोर्यथा-तन्मैथिली प्रत्याहर्तुमुपक्रमः परमितो नः साम्प्रतं साम्प्रतम् ।॥अथ यान्ताः ।
2.3562 · p. 60
metre not recognised
समया निकषे चान्तनिकटे च ।समेतेनिकषेश्च समिण निकषि भ्यामा इत्याप्रत्यये समया-निकषा लाघवार्थ पान्तस्यापि यान्तेषु पाठः ।द्वयोर्यथा गुणदोषाभिव्यक्तिर्वचसां संजायते सतः समया ।प्रादुःषन्ति विशेषा हेम्नां निकषोपलं निकषा ।॥
2.3563 · p. 60
metre not recognised
अथ रान्ताः ।अन्तग पुनः ।विनार्थे सन्निधौ मध्ये ।अन्तौ राति डिदित्याः अन्तरा ॥ ५७ ॥
2.57 · p. 60
metre not recognised
विनाथें यथा-न सुख धर्ममन्तरा ।सन्निधौ मध्ये च यथा गतासुरन्तरादन्तीव रण्डक इवाभवत् ।॥अथ सान्ताः ।
2.3565 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अभितोऽभिमुखकात्ययोः ।समीपोभयतःशीघ्रषु ।उभयस्मात् अभितः ।पयर्थः सर्वो भय इति तस् ।अभितः स्यति वा क्विप् ।अभि मुखकाययोर्यथा-याश्चादैन्यपराञ्चि यस्य कलहायन्ते मिथस्त्वं वृणु त्वं वृण्वित्यभितो मुखानि सदशग्रीवः कथं वर्ण्यते ।शीघ्रसमीपयो यथा अव्याकुला पटमयान्यभितो वितत्य ।उभयतोऽर्थे यथा-भेजेऽभितः पातुकसिद्धसिन्धोरभूतपूर्वी रुचरम्बुराशेः ।अग्रतः प्रथामाग्रयोः ।अप्रै(४६०) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःअन्ततोऽवयवोत्प्रेक्षापञ्चम्यर्थेषु शासने ।पुरतोऽग्राद्ययोः पूर्वे युपूर्वाणप्रभातयोः ॥ ५९ ॥
2.59 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अहहेत्यद्भुते खेदेऽन्तरेणान्तविनार्थयोः ।अहो बतानुकम्पायां खेदामन्त्रणयोरपि ॥ ६ ॥
2.6 · p. 60
अनुष्टुप्
इत्याचार्यहेमचन्द्रविरचितेऽनेकार्थसङ्ग्रहेऽव्ययशब्दकाण्डःसप्तमः समाप्तः ॥ ९ ॥
2.9 · p. 60
metre not recognised
शुभं भवतु ।कल्याणमस्तु ।अग्रत: आद्यादित्वात्तम् ।प्रथमे यथा-अग्रजन्माग्रतःसृष्टः ।अग्रे यथा अग्रतो बाहुपाशेन केशपाशेन पृष्टतः ।पाश्वतः कर्णपाशेन सर्वतो बन्धनं हि सा ।अन्ततोऽवयवोत्प्रेक्षापंचभ्यर्थेषु शासने ।अन्ते अन्ततः ।आद्या दित्वात्तस् ।पंचभ्यर्थो हेतुः ।शासन शिक्षा ।चतुर्वपि यथा-किंचिद प्यधीष्व अन्ततः प्रज्ञा प्राप्स्यसि ।पुरतोऽग्राद्ययोः ।पृणाति पुरतः ।विहा यसिति बहुवचनात् साधुः ।अग्रे यथा-वक्त्रे नागरखण्डमस्तु पुरतः प्रेमाकुला कुन्तली ।आधे यथा-भोजने पुरतः पुत्रः संग्रामे पश्चिमः सदा ।पूर्वेपूर्वाहप्रभातयोः ।पूर्वस्मिन्नहनि पूर्वेयुः ।परापरत्ये घुस् ।द्वयोर्यथा-पूर्वेयुर्वितरंति सन्ततमहो दानं निदानं श्रियाम् ॥ ५९ ॥
2.59 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
॥अथ हान्ताः ।
2.3570 · p. 60
शिखरिणीtwo metres in one versenearly शिखरिणी: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
अहहेत्यद्भुते खेदे ।अहपूर्वाञ्जहातेः क्वचिदिति डे अहह ।अद्भुते यथा-अचिन्त्याः पन्थानः किमपि महतामन्धकरिपोर्यदक्ष्णोभूत्तेजस्तदकृतकथा मध्यमदनाम् ।मुनेरने नेत्राद्यदजनि पुनर्योतिरहह प्रतेने तेनेदं मदनमयमेत त्रिभुवनम् ।खेदे यथा-मुदा यत्र प्राणांस्तृणमिव परार्थप्रणयिनस्त्यजन्तो लज्जन्ते कियदिति धिया तयुगमगात् ।तृणग्राणप्रायं त्यजति न जनो यत्र समये वयं जातास्तत्रेत्यहह कृपणं जीवितमिदम् ।१. खेदामन्त्रणयोरपि ।अनपयति प्रभाते क्षणं क्षणं क्षणार्थके ।सप्तमः काण्डः(४६१)अथ चतुःस्वरो तत्र णान्तः ।अन्तरेणान्तर्विनार्थयोः ।अन्तरेति अन्तरेण ।भ्रूणतुणगुणेति साधुः ।द्वयोर्यथा-तत्तं निहंतुमवनी दिवमंतरेण त्वामंतरेण नहि संप्रति कश्चिदीशः ।अथ तान्तः ।अहोबतानुकम्पायां खेदामन्त्रणयोरपि ॥ ६० ॥
2.60 · p. 60
शिखरिणीtwo metres in one verse
अहोपूर्वात् बनतेः शरीति किति ते यमिरमीति न लोपे अहोबत ।अनुकम्पायां खेदे च यथा-अहो बत महत् कष्टं चक्षुष्मानपि याचते ।अदृष्टमुखभंगस्य युक्तमंधस्य याचितुम् ।आमन्त्रणे यथा--सुराः समभ्यर्थयितार एते कार्य त्रयाणामपि विष्टपानाम् ।चापेन ते कर्म न चातिहिंस्रमहोबतासि स्पृहणीयवीर्यः ।एषां चाव्ययानां अर्थकथनमुपलक्षणमात्रम् ।अन्यथा भूयांसोऽप्यर्थाः सन्ति ।यदाहुः--निपाताश्चोपसर्गाश्च धातवश्चति ते त्रयः ।अनेकार्थाः स्मृताः सर्वे पाठस्तेषां निदर्शनम् ।इत्याचार्यश्रीहेमचन्द्रविरचितायामनेकार्थकैरवाकरकौमुदीत्यभिधानायां स्वो पज्ञानेकार्थसंग्रहट्टीकायामनेकार्थशेषाव्ययकांडः सप्तमः समाप्तः ॥ ७ ॥
2.7 · p. 60
अनुष्टुप्two metres in one verse
प्रशस्तिः ।श्रीहेमहरिशिष्येण श्रीमन्महेन्द्रसरिणा ।भक्तिनिष्ठेन टीकेयं तन्नाम्नैव प्रतिष्ठिता ॥ १ ॥
2.1 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
सम्यग्ज्ञाननिधिगुणैरनवधिः श्रीहेमचन्द्रप्रभोः ।ग्रन्थे व्याकृतिकौशलं विलसति कास्मादृशां तादृशम् ।व्याख्यामः स्म तथापि तं पुनरिदं नाश्चर्यमन्तर्मनः तस्याजसमपि स्थितस्य हि वयं व्याख्यामनुब्रुमहे ॥ २ ॥
2.2 · p. 60
metre not recognised
यल्लक्ष्यं स्मृतिगोचरं समभवदृष्टं च शास्त्रान्तरे तत्सर्वं समदर्शि किन्तु कतिचिन्नो दृष्टलक्ष्याः क्वचित् ।अभ्यूझं स्वयमेव तेषु सुमुखैः शन्देषु लक्ष्यं बुधैः यस्मात्सम्प्रति तुच्छकश्मलधियां ज्ञानं कुतः सर्वतः ॥ ३ ॥
2.3 · p. 60
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्: pāda 1, syllable 12 व (wrong syllable)
एकत्रापि कृताभिधेयविषये व्युत्पत्तिान्तरे कर्तव्यास्वयमेव दर्शितदिशानिर्वेदवन्ध्यैर्बुधैः ।वर्णाधक्रमवर्णनं न च कृतं तच्चापि कार्य स्वयंयत्कृत्स्नप्रतिपादने न विवृतिः कामं वरीद्धयते ॥ ४ ॥
2.4 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: व्युत्पत्तिान्तरे nearly शार्दूलविक्रीडितम्: pāda 4, syllable 17 द्ध (wrong syllable)
परिपूर्णा चेयमनेकार्थसंग्रहटीका अनेकार्थकै खाकरकौमुदीत्यभिधानेति ।
2.3577 · p. 60