All kośas › Anekārthakairavākarakaumudī
अनेकार्थकैरवाकरकौमुदी Anekārthakairavākarakaumudī
3,608 verses · text only, tagging comes next
द्वितीयः काण्डः (1/30)
द्वितीयः काण्डःअथ द्वितीयः काण्डःअर्को द्रु भेदे स्फटिके ताम्रे सूर्ये बिडौजसि ।अकं दुःखाद्ययोरङ्को भूषारूपकलक्ष्मसु ॥१॥
2.1 · p. 13
अनुष्टुप्metre not read in every line
चित्राजौ नाटकाद्य शे स्थाने क्रोडेऽन्तिकागसोः ।एकोऽन्यः केवलः श्रेष्ठः संख्या कल्कोऽद्यविष्ठयोः ॥ २ ॥
2.2 · p. 13
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 द्य (wrong syllable)
दम्भे पापिनि किट्टे च कङ्को ब्राह्मणलिङ्गिनि ।लोहपृष्ठे यमे कर्कः श्वेताश्वे दर्पणे घटे ॥३॥
2.3 · p. 14
अनुष्टुप्
कर्केतनेऽग्नौ राशौ च काकः स्यात् पीठसर्पिणि ।द्वीपमानद्रु भेदेषु शिरोऽवक्षालने द्विके ॥४॥
2.4 · p. 14
अनुष्टुप्
काकं काकसमूहे स्याद् रतबन्धे च योषिताम् ।काका तु काकजङ्घायां काको ती काकनासयोः ॥५॥
2.5 · p. 15
अनुष्टुप्
काकोदुम्बरिका-काकमाचिका रक्तिकास्वपि ।किष्कुः प्रकोष्टे हस्ते च वितस्तौ कुत्सितेऽपि च ॥ ६ ॥कोको वृके चक्रवाके खर्जूरीद्रु मभेकयोः ।छेको विदग्धे विश्वस्त - मृगनीडजयोरपि ॥७॥
2.7 · p. 15
अनुष्टुप्
टङ्को नीलकपित्थेऽसिकोशे कोपेऽश्मदारणे ।मानान्तरे खनित्रे च जङ्घायां टङ्कणेऽपि च ॥ ८ ॥तर्को वितर्के काङ्क्षायामूहकर्मविशेषयोः ।त्रिका कूपस्य नेमौ स्यात् त्रिकं पृष्ठाधरे त्रये ॥ ९ ॥
2.7 · p. 16
अनुष्टुप्
तोकं संतानसुतयोर्द्विकः स्यात् काककोकयोः ।न्यङ्कुर्मृगे मुनौ नाकः स्वः खे नाकुस्तु पर्वते ॥१०॥
2.10 · p. 17
अनुष्टुप्
मुनिवल्मीकयोर्निष्कः कर्षे हेमनि तत्पले ।दीनारे साष्टसुवर्णशते वक्षोविभूषणे ॥ ११ ॥
2.11 · p. 17
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 सु (wrong syllable)
पङ्कोऽघे कर्दमे पाकः पचने शिशुदैत्ययोः ।बको रक्षोभिदि श्रीदे शिवमल्लीबकोटयोः ॥ १२ ॥
2.12 · p. 18
अनुष्टुप्
भूकश्छिद्रेकाले भेको मेघमण्डूकभीषु ।मुष्को मोक्षद्रुमे संघे तस्करे मांसलाण्डयोः॥१३॥
2.13 · p. 18
अनुष्टुप्metre not read in every line
मूको दैन्याऽवाक्दीनेषु रङ्कः [12] कृपणमल्लयोः प्र० कृपणमन्दयोः ।राका कच्छ्वां दृष्टरजः कन्यायां सरिदन्तरे ॥ १४ ॥
2.14 · p. 19
अनुष्टुप्metre not read in every line
पूर्णेन्दुपूर्णिमायां च रेकः शङ्काविरेकय ।हीनेऽपि रोकं क्रयणभेदे नावि बिले चरे ॥ १५ ॥
2.15 · p. 19
अनुष्टुप्
रोकोंऽशौ लङ्का तु शाखा शाकिनी कुलटा पुरी ।लोको विश्वे जने वल्कं शकले त्वचि शल्कवत् ॥१६॥
2.16 · p. 20
अनुष्टुप्
[13]शको मुद्रितमूले-वङ्कः पर्याणभागे स्यान्नदीपात्रे च भडग्गुरे । शको० देशे राजभेदे शङ्का स्यात् संशये भये ।शङ्कुः पत्रशराजाले संख्या कीलकशंभुषु ॥ १७ ॥
2.17 · p. 20
अनुष्टुप्metre not read in every line
यादोऽस्त्रभेदयोर्मेढ्रे शाको द्वीपे नृपे द्रुमे ।शक्तौ हरितके चापि शुको व्यासजकीरयोः ॥१८॥
2.18 · p. 21
अनुष्टुप्
रक्षोऽमात्ये शुकं ग्रन्थिपर्णेऽरलुशिरीषयोः।शुल्कं घट्टादिदातव्ये जामातुश्चापि बन्धके ॥१६॥
2.16 · p. 21
अनुष्टुप्
शूक्रोऽनुक्रोशकिंशार्वोः शोकेऽभिषवशुङ्गयोः ।शूका हृल्लेखे श्लोकस्तु पद्यबन्धे यशस्यपि ॥२०॥
2.20 · p. 22
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 खे (wrong syllable)
शौकं शुकानां समूहे स्त्रीणां च करणान्तरे ।सृका बाणोत्पलवाताः,स्तोकः स्याच्चातकाल्पयोः ॥ २१ ॥
2.21 · p. 22
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 ल (wrong syllable)
नखं पुनर्गन्धद्रव्ये नखः करजषष्ठयोः ।न्युङ्खः सामविशेषस्य षडोङ्कार्यामतिप्रिये ॥२२॥
2.22 · p. 23
अनुष्टुप्
पुङ्खः स्यान्मङ्गलाचारे शराङ्गस्येनयोरपि ।प्रेङ्खा पर्यटने नृत्ये दोलायां वाजिनां गतौ ॥२३॥
2.23 · p. 23
अनुष्टुप्
शङ्खः कम्बौ निधिभेदे स्यान्नख्यामलिकास्थनि ।शाखा द्रमांशे वेदांशे भुजे पक्षान्तरेऽन्तिके ॥ २६॥
2.26 · p. 25
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 धि (wrong syllable)
शिखाग्रमात्रे चूडायां केकिचूडाप्रधानयोः ।ज्वालायांलाङ्गलिकायां शिफाशाखाघृणिष्वपि ॥२७॥
2.27 · p. 25
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 लि (wrong syllable)
सखा सहाये मित्रे च सुखं त्रिदिवशर्मणोः ।सुखो प्रचेतसःपुर्यामगः स्यान्नगवत्तरौ ॥ २८॥
2.28 · p. 26
अनुष्टुप्
शैले सरीसृपे भानावङ्गमन्तिकगात्रयोः ।उपसर्जनभूते स्यादभ्युपायप्रतीकयोः ॥ २६ ॥
2.26 · p. 26
अनुष्टुप्
शिखाः कषन्ति ॥ २७ ॥ सखा सहाये मित्रे च । सनति सनोति वा सखा “सनेर्डखिः” (उ० ६२५) वाच्यलिङ्गः। सहाये यथा तस्या एव प्रतिकृतिसखो यत्क्रतूना जहार । मित्रे यथा-सरो हंसोत्तंसप्रचलदलनीलोत्पलसखे । सुखं त्रिदिवशर्मणोः । सुखयति शोभनानि खान्यत्र वा सुखम् । द्वयोर्यथा-ऋते धर्मात् कुतः सुखम् । सुखा प्रचेतसः पुर्याम् । प्रचेता वरुणः ॥ अथ गान्ताः॥ अगः स्यान्नगवत्तरौ । शैले सरीसृपे भानौ । न गच्छति अगः अगतिवान् । न गच्छति नगः “ नाम्नो गमः” इति डे नखादित्वात् साधुः । तरूशैलयोर्यथा-अगशिखरनिषण्णाः पत्रिणस्ते निपेतुः। नवनगवनलेखाश्याममध्याभिराभिः । अङ्गमन्तिकगात्रयोः। उपसर्जनभूते स्यादभ्युपायप्रतीकयोः । अङ्गति अङ्गम् अगति वा “गम्यमि” इति गः । अन्तिके सामीप्ये क्लीबे । तद्वति वाच्य लिङ्गः । अन्यत्र क्लीबः । अन्तिके यथा-गङ्गाङ्गेषु नगोत्तरङ्गसुभगच्छायाः क्लमं छिन्दते । गाडे शरीरे यथा-अङ्गव्ययप्रार्थितकाय सिद्धिः । उपसर्जनभूते अप्रधाने यथा-अङ्गिनोऽननुसंधानमङ्गस्या प्यर्तिविस्तृतिः । अभ्युपाये यथा-सर्वाङ्गमाराधितशंकरस्य । प्रतीके अवयवे यथा-अङ्गानि त्वमनङ्ग तापविधुराण्येह्येहि निर्वापय ॥ २९ ॥ अङ्गा नीवृद्विशेषे स्युः । नीवृद्विशेषे देशविशेषे पुंसि बहुवचनान्तः यथा-अङ्गेषु विलसन् भूमेर्भर्ताऽभूद्भीमपार्थिवः ।
2.27 · p. 26
अनुष्टुप्metre not read in every line
अङ्गा नीवृद्विशेषे स्युरिङ्गः स्यादिङ्गितेऽद्भुते ।ज्ञानजङ्गमयोश्चापि खगोऽर्कग्रहपक्षिषु ॥३०॥
2.30 · p. 27
अनुष्टुप्metre not read in every line
शरे देवेऽपि खड्गोऽसौ खड्गि श्रृंगे च गण्डके ।टङ्गः खनित्रेजङ्द्यास्योस्त्यागो [13]वर्जनदानयोः मुद्रित मूले अधिकम् -गर्गी मुनिविशेषे स्य्बृषे किञ्चुलुकेपि च ।टङ्कः खनित्रे जङ्घास्योस्त्यागो वर्जनदानयोः ॥ तुङ्गः पुंनागनगयोर्बुधे स्यादुन्नतेऽन्यवत् । तुङ्गी प्रोक्ता हरिद्रायां बर्बरायामपीष्यते ॥ ॥३१॥
2.31 · p. 27
अनुष्टुप्metre not read in every linedoubled daṇḍa: ॥ ॥
[14]दुर्गं प्र० दुर्गो कोटे दुर्गभे० पुनर्दुर्गमे स्याद्दुर्गा तु नीलिकोमयोः ।नागो मतंगजे सर्पे पुंनागे नागकेसरे ॥ ३२ ॥
2.32 · p. 28
अनुष्टुप्metre not read in every line
क्रूराचारे [15]नागदन्ते प्र० नगे दन्ते मुस्तके वारिदेऽपि [16]चप्र० सरसिरुहेऽपि च ।देहानिलविशेषे च श्रेष्ठे स्यादुत्तरस्थितः ॥ ३३ ॥
2.33 · p. 28
अनुष्टुप्metre not read in every line
नागं रङ्गे सीसपत्रे स्त्रीबन्धे करणान्तरे ।पिगीं शम्यां पिगा [16]हिंगुनाल्यां प्र० हिङ्गुनाडयोर्गोरोचनमयोः। गोरोचनोमयोः ॥३४॥
2.34 · p. 29
metre not recognised
पिंगं बालके पिशंगे पूगः क्रमुकसंघयोः ।फल्गुः [17]काकोदुम्बरिकावृक्षे प्र० काकोदुम्बरिका भवेत् ॥निरर्थकेऽपि च ॥३५॥
2.35 · p. 29
metre not recognised
भक्तिवीच्योर्भागो रूपार्द्धके भाग्यैकदेशयोः ।भृंगं त्वक्पत्रं भृंगास्तु षिड्गधूम्याटमार्कवाः ॥३८॥
2.38 · p. 31
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्भा (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 त्रं (wrong syllable)
षट्पदोऽथ भृगुः सानौ जमदग्निप्रपातयोः ।शुक्रे रुद्रे च भोगस्तु राज्ये वेश्याभृतौ सुखे ॥३९॥
2.39 · p. 31
अनुष्टुप्
धनेऽहिकायफणयोः पालनाऽभ्यवहारयोः ।मार्गो मृगमदे मासे सौम्यर्क्षेऽन्वेषणे पथि ॥४०॥
2.40 · p. 32
अनुष्टुप्
मृगः कुरंगे याञ्चायां मृगयायां गजान्तरे ।पशौ नक्षत्रभेदे च मृगी तु वनितान्तरे ॥४१ ॥
2.41 · p. 32
अनुष्टुप्
युगं हरतचतुष्के स्याद्रथाद्यंगे कृतादिके ।वृद्धिनामौषधे युग्मे योगो विश्रब्धघातिनि ॥४२॥
2.42 · p. 32
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
अलब्धलाभे संगत्यां कार्मणध्यानयुक्तिषु ।वपुःस्थैर्यप्रयोगे च संनाहे भेषजे धने ॥ ४३ ॥
2.43 · p. 33
अनुष्टुप्
विष्कम्भादावुपाये च रङ्गः स्यान्नत्तयुद्भवोः।रागे रङ्गं तु त्रपुणि रागः स्याल्लोहितादिषु ॥ ४४ ॥
2.44 · p. 33
अनुष्टुप्
गान्धारादौ क्लेशादिकेऽनुरागे मत्सरे नृपे ।लङ्गः संगे च षिड्गे च लिङ्गं मेहनचिह्नयोः ॥४५॥
2.45 · p. 34
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 शा (wrong syllable)
शिवमूर्तावनुमाने सांख्योक्तविकृतावपि ।वङ्गः कार्पासे वृन्ताके वङ्गा जनपदान्तरे ॥ ४६॥
2.46 · p. 34
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 नु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 से (wrong syllable)
वङ्गं त्रपुणि सीसे च वल्गुश्छागमनोज्ञयोः ।व्यङ्गो भेके हीनाङ्गे च वेगो रयप्रवाहयोः ॥४७॥
2.47 · p. 35
अनुष्टुप्metre not read in every line
रेतः किंपाकयोश्चापि शार्ङ्गं विष्णुधनुर्द्धनुः ।शुङ्ग्याम्राते वटे प्लक्षेशृङ्गं चिह्नविषाणयोः ॥४८॥
2.48 · p. 35
अनुष्टुप्
क्रीडाम्बुयन्त्रे शिखरे प्रभुत्वोत्कर्षसानुषु ।शृंगः कूर्चशीर्षे शृंगी स्वर्णमीनविशेषयोः ॥४८॥
2.48 · p. 36
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शी (wrong syllable)
विषायामृषभौषध्या सर्गस्त्यागस्वभावयोः ।उत्साहे निश्चयेऽध्याये मोहानुमतिसृष्टिषु ॥५०॥
2.50 · p. 36
अनुष्टुप्
अर्घः पूजाविधौ मूल्येऽघं दुःखे व्यसनैनसोः ।उदयो हस्तपुटे वह्नौ श्लाघायां देहजानिले ॥५१॥
2.51 · p. 37
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
ओघः प्रवाहः संघातो द्रुतनृत्तं परंपरा ।उपदेशश्च मेघस्तु मुस्तके जलदेऽपि च ॥५२॥
2.52 · p. 37
अनुष्टुप्
मोघो दीने निष्फले च मोघा स्यात् पाटलातरौ ।लघुः स्पृक्कालघ्वसारं ह्रस्वं चार्वगुरुद्रतम् ॥५३॥
2.53 · p. 38
अनुष्टुप्
श्लाघोपास्तीच्छयोः स्तोत्रेऽर्चापूजाप्रतिमाऽपि च ।कचः शुष्कव्रणे केशे बन्धे पुत्रे च ग्रीष्पतेः ॥५४॥
2.54 · p. 38
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 च (wrong syllable)
कचा करेण्वां काचोऽक्षिरोगे शिक्ये मणौ मृदि ।काञ्ची गुञ्जामेखलयोः पुर्यां कूर्चो विकत्थने ॥५५॥
2.55 · p. 39
अनुष्टुप्
श्मश्रुणि दम्भे भ्रूमध्ये क्रौञ्चो द्वीपे खगे गिरौ।चर्चा स्याच्चर्ममुण्डायां चिन्तास्थासकयोरपि ॥५६॥
2.56 · p. 39
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 श्रु (wrong syllable)
चंचुः पंचांङ्गुले त्रोट्यां, नीचः पामरखर्वयोः ।मोचा शाल्मलिकदल्योर्मोचः शिग्नौ रुचिद्युतौ॥५७॥
2.57 · p. 40
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 क (wrong syllable)
स्पृहाऽभिष्वङ्गशोभासु वचः शुके वचौषधौ ।शारिकायां वीच्याल्यूर्म्योरवकाशे सुखाल्पयोः ॥५८॥
2.58 · p. 40
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 शु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 वी (wrong syllable)
शचीन्द्राणी शतावर्योः शुचिः शुद्धे सितेऽनले ।ग्रीष्माषाढानुपहतेषूपधाशुद्धमन्त्रिणि ॥ ५६ ॥
2.56 · p. 42
अनुष्टुप्
शृङ्गारे सूच्यभिनये व्यधने करणे स्त्रियाः ।अच्छो भल्लके स्फटिकेऽमल्लेच्छाभिमुखेऽव्ययम्॥६०॥
2.60 · p. 42
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल्ल (wrong syllable)
कच्छो द्रुभेदे नौकाङ्गेऽनूपप्राये तटेऽपि च ।कच्छास्तु देशे कच्छा स्यात् परिधानापराञ्चले ॥६१॥
2.61 · p. 43
अनुष्टुप्
चीर्यं वाराह्यां च गुच्छो गुच्छे हारक नापयोः ।पिच्छः पुच्छे पिवछं वाजे पिच्छाशाल्मलिवेष्टके॥६२॥
2.62 · p. 43
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
पङ्कितः पूगच्छटाकोशमण्डेष्वश्वपदामये ।मोचायां पिच्छिले मलेच्छो जातिभेदेऽपभाषणे॥६३॥
2.63 · p. 44
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
अजश्छागे हरे विष्णौ रघुजे वेधसि स्मरे ॥
2.59 · p. 44
अब्जोधन्वन्तरौ चन्द्रे,शङ्खेब्जंपद्मप्तंख्ययोः ॥६४॥
2.64 · p. 44
आजिः क्षणे समक्ष्मायां युध्यूर्जः कार्तिके बले ।कञ्जो वेधसि केशे च कञ्जं पीयूषपद्मयोः ॥६५॥
2.65 · p. 45
अनुष्टुप्
कुञ्जो हनो दन्तिदन्ते निकुञ्जे च कुजो द्रुमे ।आरे नरकदैत्ये च कुब्जो न्युब्जद्रुभेदयोः ॥६६॥
2.66 · p. 45
अनुष्टुप्
खजा दर्वीमथोः खर्जूः खर्जूरी कीटकण्डुषु ।[18]गञ्जोमुद्रितमुले-गजो मतङ्गजे माने स्थानेभेदेपि वास्तुनः । गजो० । भाण्डागारे रीढाखन्योर्गाञ्जा सुरागृहे ॥ ६७ ॥
2.67 · p. 46
अनुष्टुप्metre not read in every line
गुञ्जा तु कृष्णलायां स्यात् पटहे मधुरध्वनौ ।द्विजो विप्रक्षत्रिययोर्वेश्ये दन्ते विहंगमे ॥६८॥
2.68 · p. 46
अनुष्टुप्
द्विजा भार्गीरेणुकयोर्ध्वजः पूर्वदिशो गृहे ॥शिश्नेचिह्नेपताकायांखट्वांगेशौण्डिकेऽपि च ॥६६॥
2.66 · p. 47
निजो नित्ये स्वकीये च न्युजः कुब्जे कुशेस्रु चि ।अधोमुखेऽपि च न्युब्जं कर्मरङ्गेतरोः फले ॥७०॥
2.70 · p. 47
अनुष्टुप्
प्रजा लोके संततौ च पिंजा तूल हरिदयोः ।पिंजो व्यग्रे वधे पिंजं बल्ले बीजं तु रेतसि ॥७१॥
2.71 · p. 48
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 रि (wrong syllable)
स्यादाधाने च तत्त्वे च हेतावङ्कुरकारणे ।भुजो बाहौ करे मर्जू: शुद्धौ च रजकेऽपि च ॥७२॥
2.72 · p. 48
अनुष्टुप्
लाजास्तु भृष्टधान्ये स्युर्लाजं पुनरुशीरके ।व्रजोऽध्वगोष्ठसंघेषु वणिग्वाणिज्यजीविनि ॥७४॥
2.74 · p. 48
अनुष्टुप्
सदा सविधे प्रिया । भङ्गे यथा-भुजां रुजां ते तु मलनं मल्लः । लञ्जः बट्टे व कच्छे च । लञ्जति लञ्जः । पट्टो व्रणादिबन्धनम् । लाज: स्यादार्द्रतण्डुलाः । लाज्यते इति लाजः यथा-चकार सा मत्तचकोरनेत्रा लज्जावती लाजविसर्गमग्नौ ॥ ७३ ॥ लाजास्तु भृष्टधान्ये स्युः । पुंस्त्रीलिङ्गो बहुवचनान्तश्च । यथा लाजस्फोटं स्फुटत्यस्या हृदये हारयष्टयः । लाजं पुनरुशीरके। उशीरं वीरणीमूलं । व्रजोऽध्वगोष्ठसंघेषु । व्रजन्त्यस्मिन् व्रजः “गोचरसंचर" (५। ३। १३१) इति घः पुंक्लीबः । अध्वनि यथा-व्रजेषु सर्वेषु निवृत्तसंचरः। गोष्ठे यथा-निरुद्धवीवधासारप्रासङ्गा इव व्रजम् । संघे यथा-गजव्रजाक्रमणभरावनम्रया । वणिक् वाणिज्यजीविनि वाणिज्ये करणभेदे । पणायति पणनं पण्यते वा वणिक् "भूषणिभ्याम्" (उ० ८७५) इति इज्, पणेर्वणादेशश्र । वाणिज्य जीविनि यथा-कुर्वतां गुञ्जया साम्यं वणिजामेव लाघयवम् ॥७४॥ वाणिज्ये यथा-वणिक्पथप्रस्थित एष वाणिजः। करणभेदो ज्योतिःशास्त्रप्रसिद्धः । वाजं सर्पिषि वारिणि यज्ञान्ते (यज्ञान्ने)। वजन्ति अनेन वाजम् “ व्यञ्जनाद्घञ्" (५।३।१३२) वाहुलकात् क्लीबे । वाजस्तु पक्षे मुनौ निस्वनवेगयोः। पक्षनि-
2.73 · p. 48
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ण (wrong syllable)
वाणिज्ये करणभेदे वाजं सर्पिषि वारिणि ।यज्ञान्ते वाजस्तु पक्षे मुनौ निस्वनवेगयोः ॥७५॥
2.75 · p. 50
अनुष्टुप्metre not read in every line
व्याजः शाठ्येऽपदेशे च सज्जौ संनद्धसंभृतौ ।संजौ ब्रह्मशिवौ प्रज्ञः प्राज्ञ प्रज्ञा तु शेमुषी ॥७६॥
2.76 · p. 50
अनुष्टुप्
यज्ञः स्यादात्मनि मखे नारायणहुताशयोः ।संज्ञा नामनि गायत्र्यां हस्ताद्यैरर्थसूचने ॥७७॥
2.77 · p. 51
अनुष्टुप्
चेतनाऽर्कस्त्रियोरट्टो हट्टाऽट्टालकयोर्भृशे ।चतुष्कभक्तयोरिष्टमीप्सिते क्रतुकर्मणि ॥७८॥
2.78 · p. 51
अनुष्टुप्
पूज्ये प्रेयसि संस्कारे योगेऽथेष्टिर्मखेच्छयोः ।संग्रहश्लोकेऽथ कटो गजमण्डे कटौ भृशे ॥७९॥
2.79 · p. 52
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 केऽ (wrong syllable)
शवे शवरथौषध्योः क्रियाकारश्मशानयोः ।किलिञ्जे समये चापि कष्टं गहनकृच्छ्रयोः ॥८०॥
2.80 · p. 52
अनुष्टुप्
कट्वकार्ये मत्सरे च दूषणे च कटू रसे ।तिक्ते प्रियङ्गुसुरभिकटुकाराजिकास्वपि ॥ ८१ ॥
2.81 · p. 53
अनुष्टुप्
कुटः कोटे शिलाकुट्टे घटे गेहे कुटी [20]मुरा प्र० सुरा ।चित्रगुच्छः कुम्भदासी कूटं पुर्द्वारयन्त्रयोः ॥८२॥
2.82 · p. 53
metre not recognised
माया दम्भाद्रिशृंगेषु सीराङ्गेऽनृततुच्छयोः ।निश्चलेऽयोघने राशौ कृष्टिः कर्षणधीमतोः ॥८३॥
2.83 · p. 54
अनुष्टुप्
टङ्केंऽधकूपे प्रहारे खाटिः शवरथे किणे ॥ ८४ ॥
2.84 · p. 54
एकग्रहेऽथ खेटः स्याद्ग्रामभेदे कफेऽधमे ।[21]स्फरेप्र० स्फारे मृगव्ये गृष्टिस्तु सकृत्सूतगवी भवेत् ॥८५॥
2.85 · p. 55
अनुष्टुप्
वराहक्रान्ता च घटा घटने गजसंहतौ ।गोष्ठ्यां घटस्त्विभशिरःकूटे समाधिकुम्भयोः ॥८६॥
2.86 · p. 55
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स (wrong syllable)
घृष्टिः स्पर्धांघर्षणयोर्विष्णुक्रान्तावराहयोः ।घोण्टा पूगबदरयोश्चटुश्चाटुपिचण्डयोः ॥८७॥
2.87 · p. 56
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ग (wrong syllable)
व्रत्यासने जटाकेशविकारे मांसिमूलयोः ।झाटो व्रणादि समार्ष्टौ कुन्तकान्तारयोरपि ॥८॥
2.8 · p. 56
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 स (wrong syllable)
वष्टाऽर्के विश्वकृत्तक्ष्णोस्त्रुटिः संशयलेशयोः।सूक्ष्मैलायां कालमाने त्रोटिश्चञ्च्वां खगान्तरे ॥८९॥
2.89 · p. 57
अनुष्टुप्
[23] मीनकज्जुलयोर्दिष्टं प्र० कटफलयो० दैवे दिष्टस्त्वनेहसि ।दिष्टिरानन्दे माने च दृष्टिर्ज्ञानेऽक्ष्णि दर्शने ॥९०॥
2.90 · p. 57
metre not recognised
पट्टश्चतुष्पथे पीठे राजादेः शासनान्तरे ।व्रणादिबन्धने पेषाश्मनि पट्टी ललाटिका ॥ ९१ ॥
2.91 · p. 58
अनुष्टुप्
रोध्रऽथे पटु लवणे पटुस्तीक्ष्णपटोलयोः।स्फुटे रोगविहीने च छत्रायां चतुरेऽपि च ॥ ९२॥
2.92 · p. 58
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 प (wrong syllable)
पुष्टिः स्यात् पोषणे वृद्धो फटा तु कैतवे फणे।भटो वीरे म्लेच्छभेदेऽपि च भृष्टिस्तु भर्जने ॥९३॥
2.93 · p. 59
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
शून्यवाद्यामथ म्लिष्टं म्लानमस्पष्टभाषितम् ।यष्टिर्भाग्यां मधुयष्टयां ध्वजदण्डेऽस्त्रहारयोः॥९४॥
2.94 · p. 59
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
…द्वितीयः काण्डःरिष्टं क्षेमेन्शुभे रिष्टोऽसौ लाटो वस्त्रदेशयोः ।वटो गोले गुणे भक्ष्ये वृक्षे साम्यवराटयोः ॥ ९५ ॥
2.95 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
वाटः पथि वृतौ वाट वरण्डेऽङ्गानभेदयोः ।वाटी वास्तो गृहोद्यानेकथ्योर्विटस्तु मुषिके ॥ १६ ॥
2.16 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
क्रटन्मौक्तिकवृष्टिदन्तुरे ॥ ९४ ॥
2.94 · p. 60
रिष्टं क्षेमेऽशुमे ।रेषति हिनस्ति रिष्टम् ।" शीरि” इति बहुवचनात् कित्तः क्षेमे यथा-- मरिष्टनेमे भवरिष्टतातिः ।अशुभं पापम अशुभसूचकंवा यथा भवेन्न कस्यापि हि रिष्टमिष्टकृत् ।रिष्टोऽसौ ।असौ खड्गे यथा-मुष्टौं रिष्टमय बिभर्ति सुभद्रः संस्फोटबद्धोत्सवः ।अभावेऽपि ।लाटो वस्त्रदेशयोः ।लटन्ति अनेन अस्मिन् वा लादः ।द्वयौर्यथा-भ्रमति अगति लाटी लाटशाटीवसाना ।वटो गोले गुणे मस्ये वृक्षे साम्यवराटयोः ।वटति वाटः वनति वा ।" नमितान " इति टो नलुक् च ।वृक्षे गुणे च प्रिलिङ्गः ।पटि पुसि ।अन्यत्र पुंक्लोषः ।बोले यथा-क्षिपन्ति यन्त्रेण भंटों बटानि ।गुणे यथा-त्रुटबटन्यूतसुजीर्णमञ्चके ।मस्ये यथा खुकुमारा मर्मराला(पर्पटा)वटकाश्चेति पेशलाः ।वृक्षे यथा सोकं कः श्याम इति प्रसिद्धः ।साम्ये यथा-वन्मुखस्य मृगा. कोऽपि स्कुर न लभते वटम् ॥ ९ ॥
2.9 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
वाटः पथि वृतौ ।वट्यते बार वृत्तौ विलिङ्गः ।पथि यथा-शिष्टा बाटमटाटयन्ते वृत्तौ यथा यत्र प्ररूढनवशाकविवृद्धलोभगोभग्नवाटघटनोचितपलयो (चम्पकोड) सि ।वाटं वरन्डेऽङ्गानमेवयोः ।वरण्डः इश्वादिसमूहः ।महा मवयवः ।अन्नभेदी यवादिविकारः ।वरण्डाभमेदयोर्यथा-या वारानि च वाटभक्ष्यं समालवः कालवशाद्विशीर्णः ।वाटी वास्तौअनेकार्थसंग्रह-कोषः सटीक.खदिरे लवणे विड्गेद्रो च व्युष्टं फले दिने ।पर्युषिते प्रभाते च व्युष्टिः स्तुतिफलदिषु ॥ १७ ॥
2.17 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
विष्टिः कर्मकरे मूल्ये भद्राजूप्रेपणेषु च ।सटा जटाकेसरयोः स्फुटो व्यक्तप्रफुल्लयोः ॥ ९ ॥
2.9 · p. 60
अनुष्टुप्
गृहोद्यानेकटयोः ।वास्तुगृहभूमिः ।गृहोद्याने यथा-केनात्र चम्पकतरों वत रोपितोसि कुग्रामपामरजनान्तिकवाटिकायाम् ।इत्कटी आपधि विशेषः ।विटस्तु मूषिके खदिरे लवणे पिड्गेद्रौ च ।बेटति शब्दायते विदः ।पिड्गे पुंक्लोबः ।शेषेषु पुंसि ॥ ९६ ॥
2.96 · p. 60
metre not recognised
पिड्गे यथा-मूख प्रबंजितं विटं प्रवयसम् ।दुर्पक्षः ।ब्युष्टं फले दिने ।पर्युषिते प्रभाते च ।व्युच्छनं व्युतिर्वा क्युष्टं पर्युषिते बांच्यलिङ्गः ।फलं प्रवृत्तिसान्यार्थः ।प्रभाते यथा-धुएं प्रयाल च वियोगवेदनाचिदूननारीकमभूत्सम तदा ।ब्युष्टिः स्तुतिमा ब्युछने व्युष्टिः ।फलं नियमादेः ।सर्वेषु यथा-व्युनिवरिश स्.पसा गुणन्ति ॥ ९७ ॥
2.99 · p. 60
metre not recognised
विष्टिः कर्मकरे मूल्ये भद्राजपाका वेपेष्टि वेषणं वा विष्टिः "हमुषि" इति कित् हिः ।बदर वाध्यलिङ्गः ।शेषेषु खियाम् ।मूल्य वेतनम् ।भद्रा करणविशेषआजूनरके हठात् क्षेप्यः ।प्रेषणं कर्मनियोग इति यावत् ।कर्मकरे यथा-विशन्तु विष्टयः सर्वे रुद्रा व महौजसः ।महायां यथा-विष्टिपुच्छे ध्रुवं अयः ।श्रेषणे यथा-वर्णाश्रमवाप्ती धान्य हिरवपशुकुप्यविष्टिप्रदानफला च पृथ्वी ।सा जटाकेसरयोः ।सटति सटा सनति वा ।" नमितनि" इति टोन लुक् च ।श्रीपुंसः ।जटा संश्लिष्टकेशाः ।यथा-सिंहसरसटासु भूभृताम् ।द्वितीयः काण्डःसिते व्याप्ते स्फुटिस्त्वंहिफोटे निर्भिन्नचिर्भटे ।सृष्टिः स्वभावे निर्माणे सृष्टं निश्चितयुक्तयोः ॥ ६६ ॥
2.66 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
प्रचुरे निर्मिते चाथ हृष्टः स्यात् केशरोमसु ।नातहर्षे प्रतिहते विस्मिते हृषिते यथा ॥ १० ॥
2.10 · p. 60
अनुष्टुप्
केसरः सिंहादिस्कन्धकेशाः ।तत्र यथा-सदच्छटाभिन्नघनेन विभ्रता ।स्फुटी व्यक्तप्रफुल्लयोः ।सिते व्याप्ते ।स्फुटति स्फुः! वायलिङ्ग : ( व्यक्ते यथा-स्फुटीकुरु रदन्छदं ब्रजतु विद्रमः श्वेतताम् ।प्रफुले यथा-फुटकुटजप्रसवप्रसाधिता भूः ॥ ९८ ॥
2.98 · p. 60
metre not recognised
सिवण्यातयोर्यथा-सुधांशुरोचिः स्फुटकुट्टिमेषु ।स्फुटिस्वलि स्फोटे लिमिळाविर्षटे ।स्कुटति स्फुटि: " नाभ्युपान्त्व" इति कित्त सियाम् ।अदित्रि)स्फोटे विपादिकायां यथा स्फुटिः स्फुटर्ति हैमने मरुति पाति पान्थस्य च ।निमितविभिटे यथा-स्फूटिभिः स्फोरितक्षुधा सष्टिः स्वभावे निर्माण ।सजे सृष्टिः "लियां क्ति:" स्वभावे यथा-श्रीणां वापिहिचापलम् ।निर्माणे यथा-मणि सृष्धिईि लोकानां रक्षा युष्माववस्थिता ।सृष्ट निश्रितयुक्तयोः ।प्रचुरे निर्मिते ।यथा-सृज्यते सृष्टम् वाच्यलिङ्गः ।निर्मिते यथा-सृष्टा गौरीशी येन भवे विस्तारिभारता ॥ ९९ ॥
2.99 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: मणि सृष्धिईि लोकान
अथ हष्टः स्यात् केशरोमसु ।जातहर्षे प्रतिहते विस्मिते हृषिते यथा ।हृप्यति हृष्टः ।हर्षितः "हथे: केशलोमविस्मयप्रतिधाते ” (१ ।४ ।७६) इति वेद ! वायलिङ्गः ।केशरोमसु इति वैषयिकेऽधिकरणे सप्तमी ।तेन केशरोमविषये-नानयोः पर्यायानता ।बसु शाश्चतः ।जातहर्षे* मुद्रितमूले-रामायुते ।.........अनेकार्थसङ्घह-कोषः सटीकःकठो मुनौ स्वरऋचां भेदे तापाठिवेदिनोः ।कण्ठो ध्वनौ संनिधाने ग्रीवायां मदनद्रमे ॥ १० ॥
2.10 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
काष्ठं दारुणि काष्ठा तु प्रकर्षे स्थानमात्रके ।दिशि दारहरिद्रायां कालमानप्रभिद्यपि ॥ १० ॥
2.10 · p. 60
अनुष्टुप्
प्रतिहते विस्मिते च मनीषिभिः ।रोम्णां तु विषये दृष्टो हृषितश्च प्रयुज्यते ।केशविषये यथा-दाहव्यापच्छमनविषये क्लप्तसीतोप बारैदृष्टाः केशा विरहशिखिनो (धूमता) यान्ति तस्याः ।रोम विषये यथा-हरी रोमभिरेषरक्षिततनुर्धले कदम्बश्रियम् ।जातह "हषू अलीके" "पच तुष्टौ ” इति एकस्यानिटि एकस्य वेटि वयोः प्रयोगः ।यथा-प्रियं दृष्टा इष्टा किम्मय न करोति प्रियतमा ।प्रतिहते यथा-शीतहष्टरवनः सोपथुः ।विस्मितें यथा-इष्टा कष्ट विधिधिलसितं दृष्यादिः स साधुः ।एवं सर्वत्र हषितस्यापि लक्ष्य लक्षणीयम् ।रोमविषये प्रथा-सुखवेदना" दृषितरोमकूपया ॥ १०० ॥
2.100 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अथ ठान्ताः ।कठो भुनौ स्वरा भेदेत्पादिवेदिनोः ।कठति कठ: 1 पञ्चस्वर्थेषु ।कठेन प्रोक्तं वेद वेत्त्यधीते वा कडः "तेन प्रोक्ते" (६ ।३ ।१८१) इयण : तस्य "कठादिभ्यो वेदे लुप्" (६१ ३१९८२) इति लुप् ।ततः "तोत्यधीते " (६ ।२ ।११७ इत्यण् तस्य "प्रोक्कात् " (६ ।२६१२९), इति लु' ।खरे उदात्तादौ ।तत्पाठिवेदिनोरिति है ऋमेद शाखाविशेष पठति वेचि वा तत्पोठी तवदी च ।तयोर्यथा-उदगुः कठकालोपाः ।कण्ठो ध्वनौ संनिधाने ग्रीवायां मदनमें ।कणति कण्ठः “बनिकणि” (उ० १६२) इति ठः कण्ठते. बा.) ध्वनौ यथा-प्रणिजगदुरकाकिश्रावकस्निस्यक ठा: ।सनिधाने'J'.द्वितीयः काण्डःकुण्ठो कर्मण्ये मूर्खे च कुष्ठं भेषजरोगयोः ।कोष्ठो निजे कुसूले च कुक्षेरन्तहस्य च ॥ १०३ ॥
2.103 · p. 60
metre not recognisedLatin letters: Jnearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ण्ये (wrong syllable)
गोष्ठं गोस्थानके गोष्ठी संलापे परिषद्यपि ।ज्येष्ठः स्यादग्रजे श्रेष्ठे मासभेदातिवृद्धयोः ॥ १० ॥
2.10 · p. 60
अनुष्टुप्
यथा त्वदरिनृपतिवण्ठाः कृपकण्ठे लुठन्ति ।ग्रीवायां यथा--- विश्वामित्रोऽपि सोत्कण्ठं कण्ठे जग्राह मेनकाम् ॥ १०१ ॥
2.101 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
काष्ठं " दारुणि ।काशते काष्ठम् " वनिकणि" इति ठः ।यथा-नो हरेत्' तृणकाष्ठानि ।काष्ठा तु प्रकर्षे स्थानमात्रके ।दिशि दारुहरिद्रायां कालमानप्रभिद्यपि ।प्रकर्षे यथा-काष्टागतस्नेहरसानुविद्धम् ।स्थानमा स्थितिमर्यादा इति यावत् ।तत्र यथा-परा हि काष्ठा तपसस्तया पुनः ।दिशि यथा-काष्ठास्तृणीते तमः ।कालमान … प्रभिदि यथा-अष्टादश निमेषाः स्युः काष्ठाः ॥ १०२ ॥
2.102 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कुण्ठोऽकर्मण्ये मूर्खे च ।कुण्ठति कुण्ठः कुणति वा “पीविशि" (उ०१६३) इति कित् ठः ।व व्यलिङ्गः ।कर्मणि साधुः कर्मणः ।न कोड कर्मण्यः क्रियासु मन्दः ।तत्र यथा-कुण्ठः सिद्धपतेः कृपाण इति : रे मा मसत क्षत्रियाः ।मूखें यथा-कुण्ठा गोष्टयां न तिष्ठन्ति" सुप्रतिष्ठामहौजसः ।कुष्ठं भेषजरोगयोः ।कुष्णाते कुष्ठम् "कुषेवी" : इति ठः ।पुक्लीवः ।भेषजे यथा-काकजङ्घा वचा कुष्ठं शुक्र शोणितमिश्रितम् ।रोगे यथा-कुरुते मक्षिका वान्ति कुष्ठरोग ।च कोलिकः ।कोष्ठे निजे कुसूले च कुरन्तहस्य च ।कुष्यते कोष्टः " कुषेो" (उ० १६४) इति ठः ।निजे वाच्यलिङ्गः ।तत्र यथा-राशा कोष्टीकृतो देशः ।कुसूलो धान्याधारः तत्र यथा-: - कोष्ठागारेषु धान्यं निदधति सुधियः ।कुक्षेर्जग्रस्य अन्तः अभ्य…(६६)अनेकार्थसंग्रह-कोषः सटीकःज्येष्ठा भे गृहगोधायां निष्ठोत्कर्षव्यवत्थयोः ।केशे निष्पत्तो नाशेऽन्ते निर्वाहे याचने व्रते ॥ १० ॥
2.10 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every lineimpossible sign sequence: ष्टः " कुषेो" (उ० nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्तो (wrong syllable)
पृष्ठं पश्चिममात्रे स्याच्छरीरावयवान्तरे ।वण्ठः कुन्तायुधे खर्वे भृत्याकृतविवाहयोः ॥ १०६ ॥
2.106 · p. 60
अनुष्टुप्
न्तरम् ।तत्र यथा-मृदुकोष्ठः पुमानयम् ।गृहस्याभ्यन्तरम् अपघरकाख्यम् तत्र यथा-कोष्ठात् कोष्ठं प्रविशति शनैः शीत सरम्भभीतः ॥ १०३ ॥
2.103 · p. 60
metre not recognised
गोष्ठं गोस्थानके ।गावस्ति ठन्त्यस्मिन् गोष्ठम् “स्थादिभ्यः कः” (५३१ ८२) इति “माऽम्बाम्ब" (२ ।३ ।३०) इति षत्वम् ।यथा-गौप्यैव गदित: सलेशमवताद गोष्ठे हरिश्चिरम् ।गोष्ठी संलापे परिषद्यपि ।“गौरादित्वात्" (२१४ ।१९) डीः ।संलापे यथा-विषं गोष्ठी दरिद्रस्य ।परिषदि यथा-मथासजनगोष्ठीषु पतिष्यसि पतिप्यसि ।ज्येष्ठः स्यादनजे श्रेष्ठे मासमेदातिवृद्धयोः ।अतिशयेन वृद्धः प्रशस्यों का ज्येष्ठः "गुणाकाहा" (७ ।३१९) इति इष्ठः “वृद्धस्य च ज्यः” (७ ।४ ।३५) इति ज्यादेशः ।अग्रजे यथा ज्येष्ठभ्राता समः पित्रा ।श्रेष्ठे यथा-लधिष्ठोऽपि गुणज्येष्ठः १. मासमेदे यथा-ज्येष्ठे मासि ततार्क तेजसि कथं पान्थ ब्रजन् जीवसि ।अतिवृद्धे यथा परमेष्ठी सुरज्येष्ठः ॥ १०४ ॥
2.104 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
ज्येष्ठा मे गृहगोधायाम् ।मे नक्षत्रे यथा-अनुराधामघाज्येष्ठा विरुद्धा सर्वकर्मसु ।गृहगोधायां यथा-ज्येष्ठारुतं ब्रमणि ।निष्ठोत्कर्षव्यवस्थयोः क्लेशे निष्पत्तौ माशेऽन्ते निर्वाहे याचने व्रते ।नियूंढ निवृतं नियतं वा स्थानम् निष्ठा " उपसर्गादातः" (५ ।३ ।११०) इति अङ् नवस्वर्थेषु ।*मुद्रित भूले-प्रष्ठः श्रे ठानयोरुक्तः प्रष्ठा चाण्डालिक पधौ ।पृष्ठं०द्वितीयः काण्डः-शठो मध्यस्थपुरुषे धूतें धत्तरकेऽपि च ।श्रेष्ठोऽग्रे धनदे षष्ठी गौरी षण्णां च पूरणी ॥ १०७ ॥
2.107 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
हठोऽम्बुपर्या प्रसभेऽपडं पेशीकोशमुष्कयोः ।इडेलावत् स्वर्गनाडीभूवाग्गोषु बुधस्त्रियाम् ॥ १८ ॥
2.18 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
उत्कर्षे यथा-निष्ठां गतं तस्य तपोऽवलोक्यते ।व्यवस्थायां यथा ईदृशी यतिनां निष्ठा ।क्लेशव्रतयोर्यथा-निष्ठया क्रियते निष्ठा ।निष्पत्तौ यथा-निष्ठां गतं संप्रति काष्ठपीठम् ।नाशासयोर्यथा कृतषिप्रोपसर्गस्य भूतनिष्ठाविधायिनः ।श्रीजयापीडदेवस्य पाणि नेश्च किमन्तरम् ।निर्वाहे यथा-कृमयो भस्माविष्ठा वा निष्ठा यस्येयमीदृशी ।याचने यथा-लधिष्ठः को न निष्ठया ॥ १०५ ॥
2.105 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
'पृष्ठे पश्चिममात्रे स्थाच्छरीरावयवान्तरे ।पृष्यते पृष्ठम् "पीविशि" -- इति कित् ठ ।पश्चिममात्रे यथा-पृष्ठतः सा पुरतः सा ।शरीराषयवान्तरे यया-जात… कूर्मः स एक; पृथुभुवनमायापितं येन पृष्ठम् ।वण्ठः कुन्तायुधे खर्वे भृत्याकृतविवाहयो ।पति बण्ठः "निकणि" इति ठः. वण्ठते वा ।चर्तुष्वयतु ।कुन्तायुधे खर्वे च यथा-वष्ठबातैर्भटो वण्ठः कुण्ठस्तव रणोडणे ।भृत्ये पदाती अकृतविवाहे अनूढे च यथा त्वदरिनृपतिवण्ठाः कूपकण्ठे लुठन्ति ॥ १०६ ॥
2.106 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
शठो मध्यस्थपुरुषे धूर्ते धतूरकेऽपि च ।शठति शठः शाम्यति वा " शमेलुक्च वा" इति ठः ।मध्यस्थ पुरुषे यथा-शठो निर्णयकर्मठः धूतें यथा-दुष्टा भार्या शठं मिनं भृत्याश्चोत्तरदायकाः ।श्रेष्ठोऽन्ये धनदे ।अतिशयेन प्रशस्यः श्रेष्ठः " गुणाक" इति इष्ठे “प्रशस्य" इति श्रादेशः ।अश्यं प्रधानं तत्र यथा-व्यासः क्षमाभृतां श्रेष्ठो वन्द्यः स हिमवानिध ।' (६८)अनेकार्थ-संग्रहकोषः सटीकःकाण्डो नालेऽधमे वर्गे दुस्कन्धेऽवसरे शरे ।" सहः श्लाघाम्बुषु स्तम्बे क्रीडा केल्यामनादरे ॥ १० ॥
2.10 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कुण्डी कमण्डलो कुण्डो जाराज्जीवत्पतेः सुते ।देवतोयाशये स्थाल्यां चेडः कर्णामये ध्वनी ॥ ११० ॥
2.110 · p. 60
अनुष्टुप्