All kośas › Anekārthakairavākarakaumudī
अनेकार्थकैरवाकरकौमुदी Anekārthakairavākarakaumudī
3,608 verses · text only, tagging comes next
द्वितीयः काण्डः (25/30)
पुष्पं विना फलवति द्रुमे यथा-फली वनस्पतिज्ञेयः ।विनिपातस्तु देवतः ।व्यसने चावपाते च ।विनिपतनं विनिपातः ।दैवाचद्व्यसनं तत्र यथा-विनिपातोऽपि समः समुन्नतेः ।पतनमात्रमवपातः ।वैजयन्तो गुहे ध्वजे ।इन्द्रालये ।वैजयन्ती अत्रास्ति वैजयन्तः ।अनादिस्वादः ॥ १२७ ॥
2.127 · p. 60
metre not recognised
वैजयन्ती त्वग्निमन्थपताकयोः ।जयन्न्यां च ।विजयन्ते विजयन्तः ।क जि भू इत्यन्तः ।तस्येयं वैजयन्ती ।पताकायां यथा-इत्यस्यतेऽनेकदलीमधुश्रीः प्रभावनीकेतनवैजयन्तीः ।अग्निमन्थो ऽरणिः ।जयन्ती ओषधिः ।समाघातस्त्वाहवे घातनेऽपि च ।समा हन्यन्तेचतुर्थः काण्डः(३५३) समाहितः समाधिस्थे संश्रुतेऽथ समुद्धतः ।अविनी ते समुद्गीणे समुद्रान्ता दुरालभा ॥ १२९ ॥
2.129 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कार्यासिका च सका च सदागतिः सदीश्वरे ।निर्वाणे परमाने च सरस्वती सरिद्भिदि ॥ १३० ॥
2.130 · p. 60
metre not recognised
बाच्यायागायां स्त्रीरत्ने, गोवाग्देवतयोरपि ।सूर्यभक्तो बन्धुजीवे, भास्करस्य च पूजके ॥ १३१ ॥
2.131 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 यां (wrong syllable)
यो द्वारोऽत्रात समाघातनम्वा समाघातः ॥ १२८ ॥
2.128 · p. 60
समाहितः समाधिस्थे संश्रुते ।समादधाति समाधियते वा समाहितः ।वाच्यलिङ्गः ।समाधिस्थे यथा समाहितैरप्यनुरूपितस्ततः पदं दृशः स्याः कथमोश मादृशाम् ।संश्रुतः प्रति ज्ञातः ।दत्तोत्तरेऽपि यथा--समाहितो मन्मथपूर्वपक्षः ।अथ समुद्धतः ।अविनीते समुदगीर्ण ।समुद्धन्यते स्म समुद्धतः ।वालिङ्गः ।अविनीते यथा-सहज चापलदोष समुद्धतः ।समुद्गीण समुदीरितम् ।समुद्रान्ता दुरालभा ।काप्यासिका स्पृक्का च ।समुद्रोऽन्तो यस्याः सा समुद्रान्ता ।स्पृक्कादुरालभे ओषधे ॥ १२९ ॥
2.129 · p. 60
वंशस्थम्metre not read in every line
कार्पासिका मनी ।भूमावपि यथा-समुद्रान्तां स्थिरां शुद्धाम् ।सदागतिः सदीश्वरे ।निर्वाणे परमाने च ।सदागतिर्यस्य स सदागतिः ।पवमाने यथा महिपक्षता गरुतमालनदलसुरभिः सदागतिः ।सरस्वती सरिद्भिदि ।वा च्यापगायां स्त्रोरत्ने गोवाग्देवतयोरपि ।सरः प्रसरणमस्त्यस्याः ।सरस्वती ।सरिद्भिदि यथा-नदोमिवाऽन्तः सलिलां सरस्वतीम् ॥ १३० ॥
2.130 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
वाचि यथा-रतिमाकाशभवा सरस्वती ।आपगा मात्रे यथा-कूलंकषा शैवलिनी सरस्वती ।वाग्देवतायां यथा-वाचालासि सरस्वती व्रज गृहान् कः सूक्तिगोष्ठीक्रमः ।सूर्यभक्तो बन्धुजीवे भास्करस्य च पूजके ।सूर्यस्य भक्तः सूर्यभक्तः ।बंधुजीवो बंधुकः ।भास्करपूजके वायलिङ्गः ॥ १३ ॥
2.13 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
हैमवत्यद्रिजा स्वर्णक्षीरी शुक्लबचाऽभया ।हिमवतः इयं हैमवती ।अद्रिजा गौरी गंगा च तयोर्यथा-चुकोप सा हैमवतीति नाम्ना ।स्वर्णक्षीरी अभया शुक्लवचा चौषधयः ।हिमवति जातादावपि तत्र तु वायलिनः ।यथा(३५४) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःहैमवत्यद्रिना' स्वर्णशोरी शुक्लवचाऽभया ।अनीकस्थो रक्षिवर्ग, युत्खले वीरमर्दले ॥ १३२ ॥
2.132 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
चिहने गजशिक्षके चेतिकथा व्यर्थभाषणे ।अश्रद्धये नष्टधर्मेऽप्युदरथिर्वियन्मणौ ॥ १३३ ॥
2.133 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 र (wrong syllable)
अन्धो चित्ररथो विद्याधरे गन्धर्ववर्ययोः ।चतुष्पथश्चतुर्मार्ग-सङ्गमे ब्राह्मणेऽपि च ॥ १३४ ॥
2.134 · p. 60
अनुष्टुप्
दशमीस्थः स्थविरे प्यात, क्षीणरागे मृताशने ।वानप्रस्थो मधुकद्रो, किंशुकाश्रमभेदयोः ॥ १३५' ।
2.2892 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 धु (wrong syllable)
स्थाण्वाश्रमं हैमवतं जगाम ।अथ थान्ताः ।अनोकस्थो रक्षिवर्गे युत्खले वीरमर्दले ।चिहूने गजशिक्षके च ।अनीके तिष्ठति अनीकं तिष्ठत्योति वा अनीकस्थः ।रक्षिवर्गगजशिक्षकयोर्यथा-अनीकस्थैः स्वस्थैः स्थितिरिह कथं शत्रुनिकरे ।युधः स्वलंः रणभूमिः ॥ १३२ ॥
2.132 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: युधः स्वलंः रणभूम
इतिकथा व्यर्थभाषणे अश्रद्धये नष्टधर्मेऽपि ।इतिकथा इतिकथा अव्ययं प्रवृद्धादिभिरितिसमासः ।उदरथिर्वियन्मणौ ।अन्धौ ।उदू मियत्ति उदरथिः ।उदर्तेणिवेत्यथिः ।पुंसि ।विषमणिरादित्यः ॥ १३३ ॥
2.133 · p. 60
metre not recognised
चित्ररथो विद्याधरे गन्धर्वपर्ययोः ।चित्रोरथोऽस्य चित्ररथः ।चतुष्पथश्चतुर्मार्गसङ्गमे ब्रामणेऽपि च ।चत्वारः पन्थानोऽत्र चतुष्पथः ।चतुर्णा पथां समाहारश्चतुष्पथः चतुष्पथमिति क्लीबेऽपि ।चतुर्गिसंगमे यथा-किं यातोऽसि चतुष्पथे ॥ १३४ ॥दशमीस्थः स्थविरे स्यात् क्षीणरागे मृताशने ।
2.134 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ह (syllables merged); pāda 3, syllable 6 धु (wrong syllable)
दशम्या अवस्थागां तिष्ठति दशमीस्थः ।वाच्यलिङ्गः ।स्थविरक्षीणरागयोर्यथा-चक्रिणो दशमीस्थस्य रोगिणो भारिणस्त्रियः ।स्नातकस्य च राज्ञश्च पंथा देयोवरस्य च ।मृतस्य हस्तेनाशनं यस्य स मृताशनः ।वानप्रस्थो मधुकद्रौ किंशुकाश्रमभेदयो ।प्रतिष्ठन्तेऽत्र प्रस्थः ।वनस्य प्रस्थे भवो वानप्रस्थः ।आश्रमभेदे यथा-वानप्रस्थमुनिस्थलीषु विद्वतं बद्घोटनासु (बद्धो जटासु) त्वया ॥ १३५ ॥
2.135 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अथदान्ताः ।अष्टापदश्चन्द्र माल्ल्यां लूतायां शरमे गिरौ ।कनके शारिफलके ।अष्टौ पदान्यस्य १ सेनापतिगुहेऽध्यक्षे हिमारातिः खगेऽनले ।हैम. ।चतुर्थ काण्डः अष्टापदश्चन्द्रमल्ल्यां, लूतायां शरभे गिरौ ।कनके शारिफलकेऽभिमदों मन्धयुद्धयोः ॥ १३६ ॥
2.136 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
स्यादभिस्यन्द आस्रवनेत्ररोगातिवृद्धिषु ।। अववादस्तु निदेशे निन्दाविश्रम्भयोरपि ॥ १३७ ॥
2.137 · p. 60
metre not recognised
उपनिषत्तु वेदान्ते रहस्यधर्मयोरपि ।एकपदं तदात्वे स्यादेक पदी तु वर्मनि ॥ १३८ ॥
2.138 · p. 60
metre not recognised
कटुकन्दः शृङ्गबेरे शोभांजनरसोनयोः ।कुरुविन्दः पद्मरागे मुकुरब्रीहि भेदयोः ॥ १३९ ॥
2.139 · p. 60
अनुष्टुप्
अष्टसु लोहेषु पदं प्रतिष्ठाऽस्येति वा अष्टापदः ।नाम्नीति दीर्घः ।कनके शारिफलके च पुंक्लीवः ।शेषेषु पुंसि ।चन्द्रमल्ली वनस्पति मेद: लता ऊर्णनाभः ।गिरौ यथा-अष्टापदान्दोलनस्वर्गाधीशसहस्रबाहुविजयप्रायाणि सत्यापय ।कनके यथा-आवर्जिताष्टापदकुम्भतोयैः ।शारिफलके यथा-- अन्धकारितललाटाष्टापदम् ।अभिमद्दों मंथयुद्धयोः ।अभिमईनमभिमः ।मन्ये यथा-तीवाभिमईपरिहारनिविष्टबुद्धेः ।युद्धे यथा-युक्तं न माईवमराव-- भिमभाजि ॥ १३६ ॥
2.136 · p. 60
metre not recognised
स्यादभिस्यन्द आस्रवनेत्ररोगातिवृद्धिषु ।अभिस्यन्दनमभिस्यन्दः ।भानवे यथा--केनाभिस्यन्दतोहयः ।अववादस्तु निर्देशे निन्दाविश्रम्भयोरपि ।अववदनमववादः ।निदेश आज्ञा तत्र यथा-मधुकररववादकवि ।निन्दायां यथा-दृष्टोऽयमववादस्ते ।विश्रम्भो विश्वासः ॥ १३७ ॥
2.137 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
उपनिषत्तु वेदान्ते रहस्यधर्मयोरपि ।उपसमीपे ब्रह्मणो निषीदन्त्यनयेति उपनिषत् ।त्रिष्वपि यथा-यद्वेदाध्ययन तथोपनिषदां सांख्यस्य ।एकपदं तदात्वे स्यात् ।एकं पदमेकपदम् ।तदात्वन्तत्कालः ।एकपदी तु वर्मनि ।एकः पादोऽस्या एकपदी ।कुम्भपयादित्वात्साधुः ॥ १३८ ॥
2.138 · p. 60
metre not recognised
कटुकन्दः शृङ्गबेरे शोभांजनरसोनयो ।कटुः कन्दः कटुकन्दः ।शृङ्गबेरमादकम् ।शोमांजनः शिग्रुः ।रसोनो लशुनम् ।कुरुविन्दः पद्मरागे मुकुरबीहिभेदयोः कुल्मा हिडले मुस्ते ।कुरुं विन्दति कुरुविन्दः ।निगवा(३५६) अनेकार्थसंग्रहः सटीका : द्वितीयो विभागःकुस्माषे हिङ्गुले मुस्ते कोकनदन्तु रक्तयोः ।अम्भोजन्मकुमुदयोश्चतुपदो गवादिषु ॥ १४० ॥
2.140 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ङ्ग (wrong syllable)
स्त्रीणां करणभेदे च रक्तपादो मतगजे ।स्यन्दने च जनपदः स्यात्पुनर्जनदेशयोः ॥ १४१ ॥
2.141 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 त (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 च (wrong syllable)
परिवादस्तु निन्दायां वीणावादनवस्तुनि ।प्रियम्बदः प्रियवादिनभश्चरविशेषयोः ॥ १४२ ॥
2.142 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 य (wrong syllable)
पीठमद्दोऽतिवियाते नादयोक्त्या नायकप्रिये ।पुटभेदस्तु नगरातोद्ययोस्तटिनीमुखे ॥ १४३ ॥
2.143 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
महानादो वर्षकाब्दे महाध्वाने शयानके ।गजे च मुचुकुन्दस्तु दृभेदे मुनिदैत्ययोः ॥ १४ ॥
2.14 · p. 60
अनुष्टुप्
देर्नाम्नीति शः ।पद्मरागहिंगुलयो यथा-सावित्राः कुरुविन्दः कन्दलरुचः प्राचोमलं कुर्वते मुकुशे दर्पणः ॥ १३९ ॥
2.139 · p. 60
metre not recognised
कोकनदन्तु रक्तयोः ।अम्भोजन्मकुमुदयो ।कोकैश्चक्रवाकैर्नदति कोकनदी द्वयोर्यथा-फुल्लकोकनदकान्तितस्करी ।चतुष्पदो गवादिषु ।स्त्रीणां करण भेदे च ।चत्वारि पदानि यस्य स चतुष्पदः ।गवादिषु यथा-द्विपदचतुष्पदभागी ॥ १४० ॥
2.2910 · p. 60
metre not recognised
करणभेदो वात्स्यायनप्रसिद्धः ।रक्तपादो मतगजे स्यन्दने च ।रक्तः पादा अस्य रक्तपादः ।स्यन्दनो रथः जनपदः स्यात्पुनर्जनदेशयोः ।जनैः पद्यते जनपदः ।पदणिगत वित्यस्याल ।जनानां पदमिति वा ।प्रतिपदपाठात्पुरत्वं ।द्वयोर्यथा-प्रीतिस्निग्धै जनपदः वधूलोचनैः पीयमानः ॥ १११ ॥
2.111 · p. 60
metre not recognised
परिवाद स्तु निन्दायां वीणा वादनवस्तुनि ।परिवदनं पर्युद्यतेऽनेन वा परिवादः ।निन्दायां यथा प्रसरति परिवादः सर्वतोऽयं न यावत् ।वीणावादनवस्तुनि यथा-कल तया वचसः परिवादिनी स्वरजितारजितावशमाययुः ।अत्र हि परिवादोऽस्या मस्तीति परिवादिनी ।प्रियम्बदः प्रियवादिनभश्चरविशेषयोः ।प्रियम्बदतीति प्रियंवद इति स्वः ।प्रियवादिनि वायलिङ्गः ।तत्र यथा-प्रियम्वदः प्रत्यवदत्सुरेश्वरम् ।नभश्चरविशेषे यथा-अवेहि गन्धर्वपतेस्तनूज प्रियंवदं मां प्रियदर्शनस्य ॥ १४२ ॥
2.142 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 हि (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 य (wrong syllable)
पीठमर्दोऽतिवियाते नायोक्त्या नायकप्रिये ।चतुर्थः काण्डः(३५७) मेघनादो मेघशब्दे वरुणे रावणात्मजे ।विशारदो बुधे धृष्टे विष्णुपदं नभोब्जयोः ॥ १४५ ॥
2.145 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 प (wrong syllable)
विष्णुपदस्तु क्षीरोदे विष्णुपदी मुरापगा ।संक्रान्तिद्वारका वापि समर्याद' तु सन्निधौ ॥ १४ ॥
2.14 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
मर्यादया सहितेऽप्यनुबन्धोऽप्रयोगिणि ।मुख्यानुयायिनि शिशौ प्रकृतस्यानुवत्तने ॥ १४७ ॥
2.147 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
पोठं मृनाति पीठमईः ।अतिवियातो अतिधृष्टः ।तत्र यथा-यौवनो न्मादल लागोष्ठीनां पीठमईः ।नाट्योक्त्या नायकप्रियो विदूषकप्रभृतिः पुटभेदस्तु नगरातोययोस्तटिनीमुखे ।पुटं भिनत्ति पुटभेदः ॥ १४३ ॥
2.143 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
महानादो वषुकाब्दे महाध्वाने शयानके ।गजे च ।महान्नादोऽस्य महानाद इति वा महानादः ।शयानकोऽजगरः ।मुचुकुन्दस्तु दुभेदे मुनि दैत्ययोः ।मुंचति मुचुकन्दः मुचिद्रुकुन्द कुकुन्दाविति किदि दु कुन्दः ।द्वभेदे यथा-द्वित्रमुचुकुन्दकलिकास्त्रिचतुरमुकुलः क्रमेण लवलीषु ।पंचषफलिनो कुसुमो जयति हिमनवावतारः ॥ १४४ ॥
2.144 · p. 60
metre not recognised
मेघनादो मेघशन्दे वरूणे रावणा त्मजे ।मेघस्य नादो मेघस्येव नादोऽस्येति वा मेघनादः ।रावणात्मजे यथा-सौमित्रे तिष्ठ पात्रं त्वमपि नहि रुषां न त्वहं मेघनादः ।विशारदो बचे धष्टे ।विशेषेण शारदस्य विशारदः ।वाच्यलिङ्गः ।द्वयोर्यथा-तां भवानी भवानीतां चिलेशनाशविशारदां ।विष्णुपदं नभोजयोः ।विष्णोः पद पदमिव वा विष्णुपद ॥ १४५ ॥
2.145 · p. 60
metre not recognised
नभसि यथा-क्रान्स्वा विष्णुपदं प्रयाति शनकैरस्ताचलं भास्करः ।विष्णुपदस्तु क्षीरोदे ।विष्णोः पदं यत्र विष्णुपदः ।विष्णुपदी मुरापगा ।संक्रान्ति द्वारकावापि ।विष्णोः पादौ हेतुरस्या विष्णुपदी ।कुम्भपद्यादिरिति साधुः ।सुरापगायां यथा-किम्बाकृष्टांत्रिपतिद्युतिभिररुणिता विष्णुपदयाःपदव्यः ।समर्याद त सन्निधौ ॥ १४६ ॥
2.146 · p. 60
metre not recognised
मर्यादया सहितेऽपि ।मर्यादया सह वर्तते समर्यादं ।सन्निधिन्नकट्यं ।तत्र- क्लीबो तद्वति मर्यादया सहित च १ शतहदा तु विधुति वज्रेऽपि च समर्यादा र प्रकृलक्यानुक्ते च दोषस्यापादनेडपि च ।(३५८) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः :: द्वितीयो विभागःदोषोत्पादेऽनुबन्धी तु हिक्कायां तृष्यति काचित् ।अवरोधस्तु शुद्धान्ते निरोधाने नृपौकसि ॥ १४८ ॥
2.148 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अवष्टब्धर्मावरे समाक्रान्तेऽवलम्बिते ।अनिरुद्धश्चरे पुष्पचापसूनावनर्गले ॥ १९ ॥
2.19 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्मा (syllables merged)
आशाबन्धः समाश्वासे मर्कटस्य च वासके ।इष्टगन्धः मुगन्धिः स्यादिष्टगन्धं तु वालुके ॥ १५० ॥
2.150 · p. 60
अनुष्टुप्
वायलिङ्गः मर्यादया सहिते यथा-आर्याः समर्यादमुदाहरन्तु ।अथ धान्ताः ।अनुबन्धोऽप्रयोगिणि मुख्यानुयायिनि शिशौ प्रकृतस्यानु वर्तने ।दोषोत्पादे अनुबध्यते इति अनुबन्धः ।अप्रयोगिणि यथा-तिवा शवानुबन्धेन ।प्रकृतस्यानुवर्तने यथा-सानुबन्धाः कथं न स्युः सम्पदो मे निगपदः (मयः) ॥ १४७ ॥
2.147 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
दोषोत्पादे यथा-महतां नास्ति कदाचनानु बन्धः ।मुख्यानुयायी प्रधानानुगामी ।अनुबन्धी तु हिक्कायां तृष्यति क्वचित् ।गौरादित्वाङ्गीः अवरोधस्तु शुद्धान्ते तिरोधाने नृपौकसि ।अवरुध्यते अवरोधः ।शुद्धान्तनृपौकसोयेथा-यावच्चलासनविलोलनितम्बबि म्बविनस्तवस्त्रमवरोधवधः पपात ॥ १४८ ॥
2.148 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अवष्टब्धमविदरे समाकान्तेऽव धम्बिते ।अवष्टभ्यते स्म भवष्टब्धम् ।अवाच्चाश्रयोर्जा विदूरे २-३-४२ इति षत्वं ।वाच्यलिङ्गः ।त्रिष्वपि यथा-अवष्टब्धक्लेशैः शमसुखविमूढः शठमतिः ।अनिरुद्धश्चरे पुष्पचाप सुनावनर्गले ।न निरुद्ध यते अनिरुद्धः ।अनर्गले वाच्यलिङ्गः ।पुष्पचापसूनौ (पुष्पचापस्तनौ) यथा-अनिरुद्धसमतिः ॥ ३४९ ॥
2.349 · p. 60
metre not recognised
आशाबन्धः समाश्वासे मर्कटस्य च वासके (जालके) ।आशाया बन्धः आशाबन्धः ।समाश्वासे यथा-आशाबन्धः कुसुमसदृशं प्रायशो ह्यङ्गनानाम् ।मर्कटवासको लतापुटम् ।इष्टगन्धः सुगन्धिः स्यात ।इष्टो गन्धोऽस्य इष्टगन्धः ।बाध्यलिङ्गः ।इष्टगन्धन्तु चालुके ।वालुकं भेषजभेदः ॥ १५० ॥
2.150 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
इक्षुगन्धा काशक्रोष्ट्री कोकिलाचतुर्थः काण्डः इक्षुगन्धा काशक्रोष्ट्रीकोकिलाक्षेषु गोक्षुरे ।उपगन्धा वचाक्षेत्रयवान्योश्छिविकोषधौ ॥ १५ ॥
2.15 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
उपलब्धिमतौ प्राप्तौ, कालस्कन्धस्तु तिन्दुके ।तमाले जीवकद्रौ च, तीक्ष्णगन्धावचौषधे ॥ १५२ ॥
2.152 · p. 60
अनुष्टुप्
शोभाजने राजिकायां परिव्याधो हुमोत्पछे ।वेतसे महौषधं तु विषाशुण्ठ्यो रसोनके ॥ १५३ ॥
2.153 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 त्प (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 म (wrong syllable)
ब्रह्मबन्धुनिन्दयविभे, बान्धवे ब्राह्मणस्य च ।समुन्नद्धस्तूर्दू बढे पण्डितम्मन्यहप्तयोः ॥ १५ ॥
2.15 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 र्दू (wrong syllable)
क्षेषु गोक्षुरे ।इक्षोरिव गन्धोऽस्या इक्षुगन्धा ।क्रोष्ट्रो शृगाली ।शेषा ओषधिभेदाः ।उग्रगन्धा वचाक्षेत्रयवान्योश्छिविकोषधौ ।उग्रो गन्धोऽस्या उपगन्धा ।सर्वा ओषधयः ॥ १५३ ॥
2.153 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
उपलब्धिर्मती प्राप्तौ ।उपलम्भनमुपलन्धिः चादित्वात् ।स्त्रियां क्तिः ।(५-३-९२) मतिनिं ।योर्यथा-सम्यक् पुत्रि विमृश्य पूर्वपरयोस्र्थोपलब्धौ पदं कर्त्तव्यं सुभगे यतोऽर्थरुचिता घयिमस्मद्गृहे ।कालस्कन्धस्तु तिन्दुके ।तमाले जीवकद्रौ च ।कालः स्कन्धोऽस्य कालस्कन्धः ।जीवकद्रुः श्यामखदिरः ।तीक्ष्णगन्धा वचौषधे ।शोभाञ्जने राजिकायां ।तीक्ष्णो गन्धोऽस्याः तीक्ष्णगन्धा ॥ १५२ ॥
2.152 · p. 60
metre not recognised
शोभाञ्जनः शिमः ।राजिका राज. सर्षपः ।परिग्याधो मोत्पले ।वेतसे ।परिविध्यति परिव्याधः ।"तन् व्यधीणिति णः" (५-१-६४) मोस्पतः कर्णिकारः ।महौषधं तु विषाशुण्ठ्यो रसोनके ।महदौषधं महौषधं ।“जातीयैकार्थे च्चेरिति डा" (३-२-७०) 1 ॥ १५३ ॥
2.153 · p. 60
metre not recognised
ब्रह्मबन्धुनिन्दद्यविप्रे बान्धवे ब्राह्मणस्य च ।ब्रह्मा बन्धुरस्य ब्रह्मबन्धुः ।द्वयोर्यथा-ब्रह्मबन्धुरयमागतोऽतिथिः ।समुन्नद्धस्तूईवे बढे पण्डितम्मन्यदृप्तयोः ।समुन्नह्यते समुन्नद्धः ।वायलिगः ॥ १५४ ॥
2.154 · p. 60
metre not recognised
अथ नान्ताः ।अपाचीन विपर्यस्तेऽपागर्थे ।अपागेव अपाचीनं ।"अदिक स्त्रियां वाच इतीनः ।(७-१-१०७) विपर्यस्ते वाध्यलिङ्गः ।तत्र(३६०) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः : द्वितीयो विभागःअपाचीनं विपर्यस्तेऽपागर्थेऽभिजनः कुछे ।कुलध्वजे जन्मभूम्यामभिमानस्त्वहंकृतौ ॥ १५५ ॥
2.155 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 कु (wrong syllable)
हिंसायां प्रणये ज्ञानेऽवळग्नो मध्यलग्नयोः ।अवदानमितिवृत्ते खण्डने शुद्धकर्मणि ॥ १५६ ॥
2.156 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
अधिष्ठान प्रभावेऽध्यासने नगरचक्रयोः ।अनूचानः साङ्गवेदकोविदे विनयान्विते ॥ १५७ ॥
2.157 · p. 60
अनुष्टुप्
यथा-सोपाचीनानि पश्यति ।अपाक् पश्चादित्यस्यार्थोऽपागर्थः ।तत्र यथा अपाचीन चोनांशुकयुगलसंवोतवपुषा ।अभिजनः कुले कुलध्वजे जन्म भूम्यां ।अभिजायते अभिजनः ।कुळे यथा-तां पार्वतीत्यभिजनेन नाम्ना बन्धुप्रियां बन्धुजनो जुहाव ।कुलध्वजे यथा-वैदर्भिदभदलपूजनयाऽपि यस्य गर्ने जनः पुनरुदेति न जातु मातुः ।तस्यार्चनां रचय तत्र मृगांक मौलेस्तन्मात्रदैवतजनाऽभिजनः संदेशः ।जन्मभूमौ यथा-यः कन्यकुब्जा भिजनः स राजा ।अभिमानस्त्वहंकृतौ ।हिंसायां प्रणये ज्ञाने ।अभिमाननमभिमानः ।अहंकृतो यथा-अभिमानवतो मनस्विनः प्रियमुच्चैः पद मारुरुक्षतः ॥ १५५ ॥
2.155 · p. 60
metre not recognised
हिंसायां यथा-यः शत्रुष्वभिमानवान् स जयति स्फोतं मही मण्डलम् ।प्रेमपूर्वको वशीकारः प्रणयस्तत्र यथा-प्रियाभिमानेन विना न तन्वी चित्तस्य कोपाकुलता जहाति ।ज्ञाने यथा-तत्त्वाभिमानेन विना न मोक्षः ।अवलग्नो मध्यलग्नयोः ।अवलगति स्म अवलानः ।"क्षुब्धविरम्धेति साधुः ।" मध्ये पुंक्लीबः ।तत्र यथा--कृशावलानां सुदती ससर्ज ।लाने वाच्यलिङ्गः ।तत्र यथा-क्षिप्तो हस्ताक्लानः प्रसभमभिड्तो व्याददानोऽशुकान्तम् ।अवदानमितिवृत्ते खण्डने शुद्धकर्मणि ।अवदीयते अवदायते वाऽनेनाऽवदानं ।त्रिवपि यथा विश्वावसुप्राग्रहरैः सदेवैः संगीयमानत्रिपुरावदानः ॥ १५६ ॥
2.156 · p. 60
metre not recognised
अधि ष्ठानं प्रभावेऽध्यासने नगरचक्रयोः ।अधिष्ठीयते अधिष्ठानं ।चक्र स्थाङ्गं ।तत्र प्रभावे च यथा-उच्चैस्तेरुस्तूर्णमस्त्राफ्गायाः ।साधिष्ठानास्ते किमाश्चर्यमत्र ।नगराध्यासनयोर्यथा-- अधिष्ठानं राज्ञो जगति जयति प्राप्तचतुर्थः काण्डः … (३६१) अन्वासनं स्नेहवस्तौ सेवायामनुशोचने ।अग्रजन्माऽग्रजे विप्रेऽन्तेबासी पुनरन्त्यजे ॥ १५८ ॥
2.158 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
शिष्यप्रान्तगयोश्चाप्यायोधनं समरे वधे ।आराधनं पाकप्राप्त्योः साधने तोषणेऽपि च ॥ १५९ ॥
2.159 · p. 60
अनुष्टुप्
आच्छादनं तु वसने सम्पिधानेऽपवारणे ।आकलनं परिसंख्याकांक्षयोबन्धनेऽपि च ॥ १६० ॥
2.160 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
विभवम् ।अनूचानः साङ्गवेदकोविदे विनयान्विते ।अनूवाच अनूचान: "वेयिवदनेति (५-२-३) साधुः ।" विनयान्विते वाच्यलिङ्गः ।द्वयोर्यथा-इदमूचु रनूचानाः प्रीतिकंटकितत्त्वचः ॥ १५७ ॥
2.157 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
अन्वासनं स्नेहवस्तौ सेवायामनु शोचने ।अन्वास्यते अन्वासनं ।स्नेहवस्तिः स्नेहोपकरणम् ।अग्रजन्माऽग्रजे विग्रे ।अग्रे जन्म अस्य अग्रजन्मा पुंसि ।अग्रजे यथा-अग्रजन्मा यदा तिष्ठेत्तदा-दध्यानुजः कथम् ।विप्रे यथा-द्रष्टुभाइ वनमप्रजन्मना ।अन्तेवासी पुनरन्त्यजे शिष्यप्रान्तगयाश्चापि ।अन्ते वसत्यन्तेवासी ॥ १५८ ॥
2.158 · p. 60
metre not recognised
शय वासीत्यला (३-२-२५) प्रान्तगे वाध्यलिश: शिष्ये यथा-रुतानि शण्वन् वयसांगणोऽन्तेवासित्वमाप स्फुटमङ्गनानाम् ।आयोधनं समरे वधे ।आयुध्यन्तेऽस्मिन्नित्यायोधनं ।समरे यथा--आयोधने कृष्णगति सहायमवाप्य यः क्षत्रियकालरात्रि ।वधे यथा-शस्त्रायोधनविधुरो रणभुर्वि वीरोपि मुह्यति प्रायः ।आराधन पाकप्राप्त्योः साधने तोषणेऽपि च ।माराध्यते आराधनं ।साधने यथा-न्यस्याङ्गानि ततः कुर्याद्विद्याराधनमुत्तमम् ।तोषणे यथा-शंकराराधनं धनं ॥ १५९ ॥
2.159 · p. 60
metre not recognised
आच्छादनं तु वसने सम्पिधानेऽ पवारणे ।आच्छाद्यतेऽनेन आच्छादनं ।वसने यथा-भोजनाच्छादने सद्भिरुभेक सिपु कथ्यते ।सम्बिधानाऽपवारणयोर्यथा-आच्छादनमकार्यस्य कार्यमार्यैः ।प्रयत्नतः ।आकलनं परिसंख्याकांक्षयोर्बन्धनेऽपि च ।भाकल्यते आकलन बन्धने यथा-सेव्याऽपि सानुनयमाकलनाय यन्त्रा ।शेषयो यथा--जलधिजला(३५) अनेकार्यसंग्रहः सटोकः ॐ द्वितीयो विभागःआतश्चनं स्याज्जवने प्रीणनप्रतिवापपोः ।आदेशनं भूतावेशे प्रवेशे शिल्पिवेश्मनि ॥ १६१ ॥
2.161 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
आस्कन्दनं तिरस्कारे संशोषमसमीकयोः ।आत्माधीनः सुते मामाधारे श्याले विदूषके ॥ १६२ ॥
2.162 · p. 60
अनुष्टुप्
आत्मयोनिः स्मरे वेधस्युड्वर्तनं विलेपने ।अपावृत्ताबुस्पचने स्यादुपासनमासने ॥ १६ ॥
2.16 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्त (wrong syllable)
कलनार्चितेषु तेषु ॥ १६० ॥
2.160 · p. 60
आतश्चनं स्याज्जवने प्रीणनप्रतिवापयोः ।तंच गतौ ।मातश्चति भातच्यते वा मातंचनम् ।जवने वेगवति वाच्यलिङ्गः ।तर यथा-आतश्चनं पंचशरस्य वाणं, सम्प्राप्य शीघ्रं भुवनं जयन्ति ।प्रतिवापो द्रबद्रव्यस्य माण्डात् भाण्डान्तरक्षेपः ।तत्र प्रीणने च यथा-सुधारमातंचन चंचदुश्चचंद्रांशुशुभ्रीकृतगण्डलेखाः ।आवेशनं भूतावेशे प्रवेशे शिल्पिवेश्मनि ।माविश्यते भावेश्यते अस्मिन्वा आवेशनं ।भूतावेशे यथा-दावेशनदुःस्थितस्य परमो मन्त्रस्त्वदीयं वचः ।शिल्पश्मनि यथा-आवेशनानि विविशुः सहसैव सिंहाः ॥ १६१ ॥
2.161 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
आस्कन्दनं तिरस्कारे संशोषणसमीकयोः ।आस्कंद्यते आस्कयतेऽस्मिन्वा आस्कन्दनं ।तिरस्कारे यथा-एते हठास्कन्दनमन्तरेण, रणेषु योग्या न वहन्ति वाहाः ।प्रापणेऽपि ।तत्र संशोषणे च यथा ग्रीष्मास्कन्दननर्जरीकृततृणप्लोषाय दावानलः ।समो के संग्रामे च यथा-- आस्कन्दने स्कन्दसमानसारः ।शररीणां विजयं विधाय ।आत्माधीनः सुते प्राणाधारे श्याले विदूषके ।भात्मनोऽधीनः मात्माधीनः ॥ १६२ ॥
2.162 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
मात्मयोनिः स्मरे वेषसि ।आत्मा योनिरस्य आत्मयोनिः ।पुंसि ।स्मरे यथा--प्रहर्तुमभ्युदयतमामयोनिम् ।वेघसि यथा-संदर्शनं लोकगुरोरमोध तवात्मयोनेरिव किं न पत्ते ।उद्वर्तनं विलेपने ।अपावृत्तावुत्पतने स्यात् ।उद्वय॑ते उद्वर्यतेऽनेन वा उर्सनं विलेपनभिति भावे करणे वा अनद ।तत्र भावपक्षे यथा – उहत्तनं कारय कुंकुमेन ।… चतुथः काण्डः … (३६३] शुश्रूषायां शराऽभ्यासेऽप्युपाधानं तु गण्डके ।…, व्रते विशेष प्रणये स्यादुत्पनमुत्प्लुतौ ॥ १६४ ॥
2.2952 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष (syllables merged)
उत्पत्तावुदयनस्तु वत्सराजे घटोद्भवे ।उत्सादनं समुल्लेखो वनोद्वाहनेष्वपि ॥ १६५ ॥
2.2953 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 य (wrong syllable)
उदाइन द्विसीत्ये स्यादुद्वाहनी वटारके ।कपीतनः गर्दभाण्डशिरीषाम्रापिप्पलाः ॥ १६६ ॥
2.166 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ह (wrong syllable)
तत्र करणपक्षे यथा-उद्वर्तनं भर्तुरथाप्यन्ती ।अपावृत्तौ यथा-मोधी कर्तुं चटुन (बहुल) शफोद्वर्तनप्रेक्षितानि ।उपासनमासने शुश्रषायां शराऽभ्यासेऽपि ।उपास्यते उपासनं ।त्रिध्वपि यथा-उपासनं तत्र दृढं किमुद्भुतं ॥ १६३ ॥
2.163 · p. 60
metre not recognised
उपधानं तु गण्डके ।व्रते विशेष प्रणये ।उपाधी उपाधोयते उपाधानं ।गण्डके उच्छीर्षके यथा-नागांके मोतमिच्छोः शयनमुरुफणा चक्रवालोषधानं ।व्रते यथा-अताराधनमाधेयमुपधानविधानतः ।विशेषो विशेषणं ।स्यादुत्पतनमुत्प्लुतौ उत्पत्तौ ।उत्पत्यते उत्पतनं ।उत्प्लुतो यथा-परभृत शिशो मौनं, ।तावद्विधेहि नभस्तलोल्पत नविषये पक्षौ स्यातां न यावदिमौ क्षमौ ॥ १६४ ॥
2.164 · p. 60
metre not recognised
उदयनस्तु वत्सराजे घटोद्भवे ।उदयते उदयनः ।नन्द्यादि भ्योऽनः ।वत्सराजे यथा-प्राप्यावन्तीमुदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान् ।घटोडवोs गस्तिः ।उत्सादनं समुल्लेखोद्वर्त्तनोद्वाहनेष्वथ ।उत्सादयते उत्सादनं ।॥ १६५ ॥
2.165 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every lineLatin letters: s
उद्वाहनं द्विसीत्ये स्यात् ।उद्बाह्यते उद्वाहनं ।द्वाभ्यां सीताभ्यां संगतं द्विसीत्य-द्विकृष्टं ।उद्वाहनी वटारके } वटारको रज्जुः ।कपीतनः (नो) गर्दभाण्डशिरोषाम्रातपिप्पलाः ।कपी तनोति कपीतनः ।लिहायच् ।कम्पते वा "विदनग-गनेति साधुः" चत्वारोऽपि वृक्षाः ॥ १६३ ॥
2.163 · p. 60
metre not recognised
कलध्वनिः परभृते पारापतकलापिनोः ।कलो ध्वनिरस्य कलध्वनिः ।त्रिष्वपि यथा-कलध्वनौ कूजति पान्थसार्थाः प्रियां स्मरंति स्मरतापतप्ताः ।कात्यायनो वररुचौ ।कतस्याफ्त्यं वृद्धं कात्यः ।"गर्गादेर्यज" ।(६--१(३६४ अनेकार्थसंग्रहः सटीक ।द्वितीयो विभागःकळध्वनिः परभृते पारापतकलापिनोः ।कात्यायनो वररुची, कात्यायनी तु पार्वती ॥ १६ ॥
2.16 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 य (wrong syllable)
कषायवस्त्रं विधवाऽर्द्धवृद्धा महिलाऽपि च ।कामचारी कलम्बिके, स्वेच्छाचारिणि कामुके ॥ १६८ ॥
2.168 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 म्बि (wrong syllable)
कारन्धमी धातुवादनिरते कांस्यकारिणि ।किष्कुपा पोटगले स्यादिक्षुत्वचिसारयोः ॥ १६९ ॥
2.169 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
कुचन्दनं वृक्षभेदे पत्राङ्के रक्तचन्दने ।कुम्भयोनिद्रोंणेऽगस्तौ कृष्णवां विधुन्तुदे ॥ १७ ॥ ४२) तस्यापत्यं युवा कात्यायनः ।
2.17 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 नि (syllables merged); pāda 4, syllable 3 ष्ण (wrong syllable)
“यजिन (६-१-५४) इत्यायनण्" ।यथा-कात्यायनेन ते (मते) सृष्टा विबुद्धि प्रतिबुद्धये ।कात्यायनी तु पार्वती ।कषायवस्त्रं विधवाऽर्द्धवृद्धामहिलाऽपि च ।कात्यशब्दात् "योडायं न्नवेति डोः ।" (२-१-६७) कात्यायनी पार्वत्यां ।यथा-प्रसाधयतु वः कृत्यानि कात्यायनी ॥ १६७ ॥
2.167 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
कषाय(काषाय)वस्त्रं विधवा अर्धवृद्धा महि लापि ।कषायवस्त्रा चासौ विधवा च सा चासौ अर्धवृद्धामहिला च सा तथा ।तस्यां कात्यायनी च ।कात्यायनी यथा-कात्यायनी नीतिविशारदा चेत् ।कामचारी कलम्बिके स्वेच्छाचारिणि कामुके ।कामेन चरति काम चारी ।स्वेच्छाचारिणि कामुके च वाध्यलिङ्गः ।कलम्बिकरचटकः ।स्वेच्छाचारिणि यथा-न त्वं दृष्ट्वा न पुनरलका ज्ञास्यसे कामचारिन् ॥ १६८ ॥
2.168 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 म्बि (wrong syllable)
कारन्धमी धातुवादनिरते कांस्यकारिणि ।करं धमति, पाणिकरादिति खशि करन्धमः ।स्वार्थे प्रज्ञाधणि कारंघमः ।सोऽस्यास्तीति कारन्धमी ।वाच्य लिङ्गः ।किष्कुपा पोटगले स्यादिक्षुत्वचिसारयोः ।किकुप्रमाणानि पण्यिस्य किष्कुपा ।पोटगलो नडः ।इक्षुः रसालः ।त्वचिसारो वंशः ॥ १६९ ॥
2.169 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 7 णि (wrong syllable); pāda 4, syllable 2 दिति (syllable split)
कुचन्दनं वृक्षभेदे पत्राङ्गे रक्तचन्दने ।कौ कुत्सितं वा चन्दनं कुचन्दनं ।पत्राङ्गं पट्टरंजनं -यन्निघंटुः ।कुचन्दने तु पत्राङ्गं पत्तगं पट्टरंजनम् ।रक्तचन्दनं भास्करप्रियम् ।कुम्भयोनिद्रोणेऽगस्तौ ।कुम्भयोनिरस्य कुम्भयोनिः ।-चतुर्थः काण्डः … (६५) दुराचारे हुताशे च गवादिनीन्द्रवारुणो ।घासस्थानं गवादीनां गदयित्नुः शरासमे ॥ १७ ॥
2.17 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
जल्पाके पुष्पगपे च धनाधनो निरन्तरे ।वासवे घातुके मत्तगजे वर्षकवारिदे ॥ १७२ ॥
2.172 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
घोषयित्नुः पिके विग्रे चिरजीवी तु वायसे ।अजे च चित्रभानुस्तु हुताशनदिनेशयोः ॥ १७३ ॥
2.173 · p. 60
अनुष्टुप्
जलाटनः कङ्कखगे जलाटनी जलौकसि ।तपोधना तु मुण्डीर्या तपोधनस्तपस्विनि ॥ १७४ ॥
2.174 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ट (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ध (wrong syllable)
द्रोणो अश्वत्थामपिता ।अगस्तो यथा-प्रससादोदयादंभः कुम्भयोनेर्महौजसः ।कृष्णवर्मा विधुन्तुदे ।दुराचारे हुताशे च ।कृष्णं वाऽस्य कृष्णवर्मा ॥ १७० ॥
2.170 · p. 60
metre not recognised
दुराचारे वायलिङ्गः ।हुताशे यथा-दाहशक्तिमिव कृष्णवर्मनि ।पापेऽपि ।गवादिनीन्द्रवारुणी घासस्थानं गवादीनां ।गावोऽदन्त्यस्यां गवा दिनी ।अनटि स्वरे वा नक्ष इत्यवादेशः ।गदयित्नुः शरासने जल्पाके पुष्पचापे च ।गदयति गदयित्नुः ।दृषि पुषीति इत्नुः ॥ १७१ ॥
2.171 · p. 60
metre not recognised
जल्पाके चाच्यलिङ्गः ।शेषयोः पुंसिः ।शरासनं धनुः ।पुष्पचापः स्मरः ।घनाघनो निरन्तरे ।वासवे घातुके मत्तगजे वधू कवारिदे ।हन्ति धनाधनः ।“अचि" चराचरेति साधुः ।धातुके वायलिङ्गः ।तत्र वासवे च यथा-परमदानव लोकधनाधना ।मत्तगजवर्षकवारिदयोर्यथा-घनाघनानीलघनाघनप्रियाम् ॥ १७२ ॥
2.172 · p. 60
metre not recognised
घोषयित्नुः पिके विप्रे ।घोषयति घोषयित्नुः ।हृषि पुषीति (उ० - ७९७) इत्नुः ।पुंसि ।चिरजीवी तु वायसे अजे च ।चिरं जीवति चिर जीवी ।णिन् ।मजो ब्रह्मा ।चित्रभानुस्तु हुताशनदिनेशयोः ।चित्रा भानवोऽस्य चित्रभानुः ।पुंसि ।द्वयोर्यथा-साध्यकर्मणि समाप्तिमागते चित्रभानुमृषयोऽभ्युपासते ॥ १७३ ॥
2.173 · p. 60
metre not recognised
जलाटनः कंकखगे ।जलेऽटनमस्य जलाटनः ।जलाटनी जलौकसि ।गौरादित्वाडीः ।तपोधना तु मुण्डीयों ।तपः सन्तापो धनमस्यास्तपोधना ।मुण्डीरी ओषधिभेदः ।तपोधनस्तपस्विनि ।तपो वतं धनमस्य तपोधनः ।यथा-तपोधनाकारधरा सरस्वती ॥ १७ ॥
2.17 · p. 60
metre not recognised
तपस्विनीत(३६६) अनेकार्थसंग्रहः सटीक :: द्वितीयो विभागःतपस्विनी पुनमा सी कटुरोहिणिकाऽपि च ।तिक्तपर्वा हिलमोचीगुडूचीमधुयष्टिषु ॥ १७ ॥
2.17 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ल (wrong syllable)
देवसेनेन्द्रकन्यायां सैन्ये दिविषदामपि ।नागांचना नागपष्टौ द्विरदस्य च मुदगरे ॥ १७ ॥
2.17 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 मुद (syllable split)
निर्यातनं वैरभुद्धौ दाने न्याससमर्पणे ।निधुवनं रते कम्पे निर्वासनन्तु मारणे ॥ १७७ ॥
2.177 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 व (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 स (wrong syllable)
पुरादेश्च बहिष्कारे निरसनं निषूदने ।निष्ठीचने निरासे च निशमनं निशामनम् ॥ १७८ ॥
2.178 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 म (wrong syllable)
पुनमासी कटुरोहिणिकाऽपि च ।तपोऽस्त्यस्यास्तपस्विनी ।“अस्तपो मायेति" विनि डीः ।देऽप्योषध्यौ ।तिक्तपर्वा हिलमोचीगुडूचीमधुयष्टिषु ।तिक्त पर्व अस्यास्तिकपर्छ ।योऽपि ओषधिभेदाः ॥ १७५ ॥
2.175 · p. 60
metre not recognised
देव सेनेन्द्र न्यायां सैन्ये दिविषदामपि ।देवान् सिनोति देवसेना ।सर्वेति नः ।देवस्य सेना वा ।दिविषदां सैन्ये यथा-या देवसेनेव परैरलंध्या ।नागांचना नागयष्टौ द्विरदस्य च मुदगरे ॥ १७६ ॥
2.176 · p. 60
metre not recognised
नागानामंचनमनया नागांचना ।नागष्टि गदमनी ।निर्यातनं वैरशुद्धौ दाने न्याससमर्पणे ।निर्यात्यते निर्यातनं ।वैरशुद्धौ यथा--निर्यातनं यातनया रिपूणां ।दाने यथा-निर्याय निर्यातनमाततान ।न्यासो निक्षेपस्तस्य समर्पणं तत्र यथा ज्ञात्वा प्रमाणलिंगादि कुान्निर्यातनं ततः ।निधुवनं रते कम्पे ।निधू यन्ते अङ्गान्यत्र निधूयते वा निधुवनं ।रते यथा-नवनिधुवनलीलां कौतुकेना भिवीक्ष्य ।निर्वासनन्तु मारणे पुरादेश्च बहिष्कारे ।निर्वास्यते निर्वासनं ।मारणे यथा-मोक्षे चित्तमिव व्यधात्स बहुशो, निर्वासनं विद्विषां ॥ १७७ ॥पुरादे - बहिष्कारे यथा-तस्य निर्वासनं कार्य सर्वस्य द्विजकर्मणः निरसनं निषूदने ।
2.177 · p. 60
metre not recognisedimpossible sign sequence: णलिंगादि कुान्निर्
निष्ठीवने निरासे च ।निरस्यते निरसनम् ।निशमनं निशामनं ।निरीक्षण श्रवणयोः ।निशम्यते निशमनं निशामनं वा ।शमोऽदर्शने ।मतभेदेन वा इस्वः ।द्वावपि द्वयर्थो ।निशमनमपि पामिना निषिद्धं ॥ १७८ ॥
2.178 · p. 60
metre not recognised
निर्भर्सनचतुर्थः काण्डः … निरीक्षणश्रवणयोनिर्भर्त्सनमलक्तके ।खलीकारे प्रजननं प्रगमे योनिजन्मनोः ॥ १७९ ॥
2.179 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
प्रणिधानमभियोगे समाधानप्रवेशयोः ।प्रयोजनं कार्यहेत्वोः स्वात्प्रवचनमागमे ॥ १८० ॥
2.180 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 भि (wrong syllable); pāda 4, syllable 2 त्प्र (wrong syllable)
मकृष्टवचने प्रस्फोटनं सप्पे प्रकाशने साडने ।प्रतिपन्नस्तु विज्ञातेऽङ्गीकृतेऽपि च ॥ १८ ॥
2.18 · p. 60
metre not recognised
प्रतियत्नः संस्कारे स्यादुपग्रहणलिप्सयोः ।प्रहसनन्तु प्रहासाक्षेपयो रूपकान्तरे ॥ १८ ॥
2.18 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सं (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 स (wrong syllable)
मलतके ।खलीकारे ।निर्भयतेऽनेन वा निर्भर्त्सनं ॥अलक्त के यथा-हर्षचरिते सरस्वतीवर्णके निर्भर्सनताउनजातरागाभ्यामिव स्वभावारुणाभ्यां पादपल्लवा भ्यामुद्भासमाना ।
2.2987 · p. 60
metre not recognised
अत्र हि-अलक्तकमर्दनेन जातगगाभ्यामिवेत्यर्थः ।प्रजननं प्रगमे योनिजन्मनोः ।प्रजन्यतेऽस्मिन्या प्रजननम् ।प्रगमो मार्गः ॥ १७९ ॥
2.179 · p. 60
metre not recognised
प्रणिधानमभियोगे समाधानप्रवेशयोः ।प्रणिधीयते प्रणिधानं ।समाधाने यथा-सो पश्यत्मणिधानेन सन्ततेः स्तम्भकारणम् ।प्रयोजनं कार्यहेत्वोः ।प्रयुक्त प्रयोजनं ।कार्ये यथा-प्रयोजनापेक्षितया प्रभूणां, प्रायश्चलं गौरवमाश्रितेषु ।हेतो यथा-गतस्पृहोऽध्यागमनप्रयोजनं वदेति वक्तुं व्यव सीयते यया ।स्यात्प्रवचनमागमे प्रकृष्टवचने ।प्रोच्यते प्रकृष्टं वचनमस्य वा प्रवचनम् ।भागमे यथा-अनूचान: प्रवचने सांगेऽधीती ॥ १८ ॥
2.18 · p. 60
metre not recognised
प्रकृष्टवचन इति तत्पुरुषो बहुब्रीहिर्वा, बहुव्रीहिपक्षे वाध्यलिङ्गः ।द्वयोरपि पक्षयोर्यथा--प्रवचने कचनापि न विद्विषः ।प्रस्फोटनं सूर्य प्रकाशने ताडने ।प्रस्फोट्यतेऽनेन प्रस्फोट्यते वा प्रस्फोटनं ।सूर्षे पुंक्लीवः ।प्रतिपन्नस्तु विज्ञातेऽङ्गीकृतेऽपि च ।प्रतिपद्यते स्म प्रतिपन्नः ।वाच्यलिङ्गः ।द्वयोर्यथा प्रमदाः पतिवर्मगा इति प्रतिपन्नं हि विचेतनैरपि ॥ १८१ ॥
2.181 · p. 60
वियोगिनीmetre not read in every line
प्रतिमा संस्कारे स्यादुपग्रहणसियोः ।प्रतियतनं प्रतियत्नः ।यजिस्वपीति(३६८) अनेकार्थसंग्रहः सटीकः : द्वितीयो विभागःप्रतिमानं प्रतिबिम्बे गजदन्तद्वयान्तरे ।प्रसाधनी कंकतिकासिद्ध्योः प्रसाधनं पुनः ॥ १८३ ॥
2.183 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 प्र (wrong syllable)
वेषे प्रचालकी सपे मयूरेऽथ पस्विनी ।विभावयाँ गोधेन्वां च पुण्यजनस्तु सज्जने : ॥ १८४ ॥
2.184 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ज (wrong syllable)
गुह्यके यातुधाने च पृथग्जनोऽधमे जडे ।पृष्ठशङ्गी भीमसेने खण्डसरिभयोरपि ॥ १८५ ॥
2.185 · p. 60
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग्ज (wrong syllable); pāda 4, syllable 2 ण्ड (wrong syllable)
नः ।सतो गुणान्तराधानं संस्कारः ।तत्र यथा-प्रतियत्नमपेक्ष्यते नहि प्रतिभातत्वसहोदरी सताम् ।उपग्रहणमादानम् ।लिप्सायां यथा-मिथ्यैव कुर्वते मूढाः प्रतियत्नं धनम्प्रति ।प्रहसनन्तु प्रहासाक्षेपयो रूपकान्तरे ।प्रहस्यते प्रहसनम् ।रूपान्तरं दशरूपकप्रसिद्ध ।तत्र प्रहासे च यथा--गात्रैर्गिरा च विकलश्चटुमीश्वराणां कुर्वन्नयं प्रहसनस्य नटः कृतोऽस्मि ॥ १८२ ॥
2.182 · p. 60
metre not recognised
प्रति मानं प्रतिबिम्बे गजदन्तद्वयान्तरे ।प्रतिमीयते प्रतिमानं ।प्रतिबिम्बे यथा कि तस्याप्रतिमानमानमसहः सिंहस्य गम्यो गजः ।गजदन्तद्वयान्तरे यथा अम्भोधिरोषसि पृथुपतिमानमागरुद्वोरुदन्तमुसलप्रसरं निपेते ।प्रसाधनी कंकतिकासियोः ।प्रसादयतेऽनया प्रसाधनी ।ककतिकायां यथा प्रसाधनी हस्तसखोजनान्विता ।सिद्धिनिष्पत्तिः ।प्रसाधनं पुनः ॥ १८३ ॥
2.183 · p. 60
metre not recognised
वेषे ।वेषो मण्डनं ।यथा-प्रियते कुसुमप्रधानं तव तच्चारु वपुर्न दृश्यते ।आराधनेऽपि मंखः ।समुद्दीपितकन्दर्पा कृतगौरीप्रसाधना ।प्रचलाकी सर्षे मयूरे ।प्रचउमति णिनि प्रचलाकी प्रचलाकः कलापो (प्रचापो) ऽस्त्यस्य वा ।मयूरे यथा-कलरवैः प्रचलत्प्रचलाकिनां ।अथ पयस्विनो विभावयाँ गोधेन्वां च ।पयोऽस्त्यस्याः पयस्विनी ।अस्त प इति विन् ।गोधेन्वां यथा कथं नु शक्योऽनुनयो महर्षेविंश्राणनादन्यपयस्विनीनाम् ।पुण्यजनस्तु सज्जने ।गुडके यातुधाने च ।पुण्यो जनः पुण्यजनः ।सज्जनगुह्यकयोर्यथा-अलकेव पुण्यजनालङ्कृता ॥ १८ ॥
2.18 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
पृथग्जनोऽधमे जडे ।पृथग्जनेभ्यः पृथगजनः ।द्वयोर्यथा-दिविनक्कि न बुद्धिदुर्विधः ।स्वयमेव स्वहितं पृथगजनः ।पृष्ठशङ्गीचतुर्थः काण्डः … (३६९) महाधनं महामूल्ये सिल्हके चारुवाससि ।महासेनो महासैन्ये स्कन्देऽप्यथ महामुनिः ॥ १८६ ॥
2.186 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every line
अगस्ति कुस्तुम्बुरुणोर्मालधानी लताभिदि ।मालुधानो मातुलाही मातुलानी पुनः शणे ॥ १८७ ॥
2.187 · p. 60
अनुष्टुप्
कलापे मातुलपत्न्या रसायनो विहङ्गमे ।पक्षीन्द्रे रसायनन्तु जराव्याधिजिदौषधे ॥ १८८ ॥
2.188 · p. 60
metre not recognised
राजादनः पियालद्रौ क्षोरिकायां त्रिपत्रके ।वैर्द्धमानो वीरजिने स्वस्तिकैरण्डविष्णुषु ॥ १८९ ॥
2.189 · p. 60
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वी (wrong syllable)