आख्यान
ākhyānaक्ली · neut.In 9 kośas: 6 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
आख्या संज्ञाभिधाह्वानं नामधेयं च नाम च ।आख्यायिका कथाख्यानं प्रह्वलीका प्रहेलिका ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
साधुवादः समख्या स्याच्छ्लोको व्याहरणं जनैः ।कथा त्वाख्यायिकाऽऽख्यानं पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इतिहासः पुरावृत्तमाख्यानं भारतादिकम् ।सर्गबन्धो महाकाव्यं तत्स्यादेभिर्गुणैर्युतम् ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अवान्तरकथापूर्तौ सर्गोऽध्यायः समार्थकौ ।आख्यानसंज्ञकास्ते स्युर्महाकाव्यगता यदि ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रस्तावोपक्रमोद्घातप्रारम्भप्रक्रमाः समाः ।उपोद्घात उदाहार आख्यानं पूर्वसंकथा ॥ ९१५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कथा त्वाख्यायिकाख्यानं पुराणं पंचलक्षणम् ।इतिहासः पुरावृत्तमैतिह्यमितिहाव्ययम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आख्यान as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप कथापार्श्वाद्यङ्गसमुद्भूतरोगभेदेऽङ्गुलावपि । कथाख्यानाह्वयग्रन्थविशेषे कथनेऽपि च ॥ १९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.19
- शब्दरत्नावली अभिख्याअनयो व्यसने दैवे विपत्त्यशुभयोरपि ॥ अत्ययोऽतिक्रमे दोषे विनाशे दण्डकृच्छ्रयोः । अवध्यमवधार्हे स्यादनर्थकवचस्यपि ॥ अव्ययो ना हरौ शब्दभेदेऽस्त्री निर्व्यये त्रिषु । अहार्यः पुंसि शैले स्यादहर्त्तव्येऽभिधेयवत् ॥ अभिख्यानाम्नि शोभायां यशस्याख्यान इत्यपि । अभया स्त्री हरितक्यां वीरणेऽपि च न द्वयोः ॥ निर्भये वाच्यलिङ्गं स्यात्प्रसादेऽपि च कुत्रचित् । अगस्त्यो वङ्गसेनाख्यतरौ कुम्भोद्भवेऽपि च ॥ आशयः स्यादभिप्रायाधारयोः पनसेऽपि च । आत्रेयो ना मुनौ पुष्पवतीनद्योरपि स्त्रियाम् ॥ आम्नायः पुंसि वेदे स्यादुपदेशे कुलक्रमे । उदयस्तून्नतौ दीप्तौ मङ्गले पूर्वपर्वते ॥ उपायः स्यादुपपन्तौ सामभेदादिके पुमान् । ऊर्णायुः क्षणभङ्गे ना मेषे च मेषकम्बले ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.38
- शब्दरत्नावली स्वित्अस्ति सम्भाषणे सत्ये विद्यमानेऽन्तिकेऽपि च । स्वित्पादपूरणे तर्के दूषणाख्यानयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.27
- त्रिकाण्डशेष वसुयोक्त्रे च वसुराख्याने स्वान्ते सरसि मानसम् । माश्चन्द्रमासयोः पुंसि खर्जूरेक्ष्वोर्महारसः ॥ ४४८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.448