पुराण
purāṇaक्ली · neut.In 20 kośas: 31 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।वंशानुवंशचरितं पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ २५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
षडङ्गा वेदाश्चत्वारो मीमांसान्वीक्षिकी तथा ।धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्या एताश्चतुर्दश ॥ २५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नवं नवीनं सद्यस्कं प्रत्यग्रं नूत्ननूतने ।नव्यं चाभिनवे जीर्णे पुरातनं चिरंतनम् ॥ १४४८ ॥पुराणं प्रतनं प्रत्नं जरन्मूर्तं तु मूर्तिमत् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderविadj.
genderक्लीneut.
जीर्णं जरत्पुराणं प्रत्नं प्रतनं पुरातनं प्रोक्तम् ।नव्यं नवं नवीनं स्यान्नूतनमभिनवं नूत्नम् ॥ ७११ ॥
आर्या
genderविadj.
साधुवादः समख्या स्याच्छ्लोको व्याहरणं जनैः ।कथा त्वाख्यायिकाऽऽख्यानं पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मीमांसया पुराणेन गान्धर्वं नीतिशासनम् ।आयुर्वेदो वैद्यशास्त्रं दण्डनीत्यर्थशास्त्रकम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुरातनं पुराणं स्यात् प्रतनं प्रत्नमुच्यते ।नवं नव्यं नवीनं च चिक्कण(णः?) चिक्वणः समौ ॥ २६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ण (wrong syllable)
genderविadj.
सप्तदश संयमाश्चाष्टादश विद्या-पुराणानि ।द्वीपाः स्मृतयो ज्ञाताध्ययनान्येकोनविंशतिगतानि ॥ २६ ॥
उद्गीतिः
genderक्लीneut.
प्रवृद्धं प्रतनं प्रत्नं पुराणं च पुरातनम् ।प्राणं चिरन्तनं चापि स्त्रीपुराणा पुराण्यपि ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आन्वीक्षिकी तर्कविद्या न्यायः स्यादर्थशास्त्रयोः ।पुराणमष्टादशधा तदेवं पञ्चलक्षणम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिङ्गाणतीक्ष्णद्रविणपुराणानामृणस्य च ।घ्राणपर्याणहरिणलवणानां शणस्य च ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शास्त्रे दर्शनमप्यथाधिकरणं न्यायो नयः सम्मतोमीमांसा तु विचारणा विधिरिहाप्राप्तार्थसंप्रापणम् ।आन्वीक्षिक्युदितात्र तार्क्किकनयः सर्गादिभिः पञ्चभिःसंयुक्तं किल पञ्चलक्षणमिति प्रोक्तं पुराणं च तत् ॥ ६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
अयातयामं सद्यस्कं तरुणाभिनवे समे ।पुराणं प्रतनं प्रत्नं जरज्जीर्णं पुरातनम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भाण्डाण्ड-तुण्डानि च चक्रवाडंगूढं च तीक्ष्ण-ग्रहणेरणानि ।द्राणं पुराणं द्रविणं शणेर्णेकल्याण-पल्याण-निरूपणा[228b]नि ॥ ९८ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
genderक्लीneut.
प्रत्यग्रं साम्प्रतं नव्यं नवं नूतनमग्रिमम् ।पुराणं जठरं जीर्णं प्राक्तनं सुचिरन्तनम् ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अङ्गषट्कं तथा वेदा मीमांसान्वीक्षिकी तथा ।पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्याश्चैताश्चतुर्दश ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुराणं हिरणं क्षूणं घोरणोष्णोर्णमित्यपि ।श्रीपर्णघ्राणपर्याणप्रादेशान्तान्यृणं शणम् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्मृतिर्वेदार्थगुटिका मुनिवाक् धर्मसंहिता ।इतिहासः पुरावृत्तं पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ ३६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
षडङ्गा वेदाश्वत्वारो मीमांसान्विक्षिकी तथा ।धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्या एताश्चतुर्दश ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मन्वन्तराणि यत्र स्युः पुराणं पञ्चलक्षणम् ।षडङ्गसहिता वेदाः मीमांसाऽऽन्विक्षिकी तथा ॥ ३६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रयोदशं धर्मशास्त्रं पुराणं च चतुर्दशम् ।चतुर्दशैताः विधाः स्युः लोकशास्त्रे हि उत्तमाः ॥ ३६६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जरत् जीर्णं पुराणञ्च पुरातनं चिरन्तनम् ।प्रत्नञ्च प्रतनमिति नामात्र संप्रयुज्यते ॥ २६३२ ॥
metre not recognised
genderविadj.
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।वंशानुचरितञ्चेति पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विंशतिगण्डकामूल्यताम्रिके कार्षिके पणः ।कार्षापणः पुराणोऽस्त्री कार्षिकास्ते तु षोडशः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ति (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
नव्यवन्नूतनं नूत्नं, जीर्णं जरति जर्णवत् ।प्रणं प्रीणं पुराणं च प्रतनं च पुरातनम् ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
इतिहासः पुरावृत्तं पुराणं पञ्चलक्षणम् ।ब्रह्माण्डपाद्मवैष्णवभागवताग्नेयशैवलैङ्गानि ॥ ९१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
नव्यो नवीनः प्रत्यग्रः पुराणस्तु पुरातनः ।प्राक्तनः प्रतनः प्रत्नः स्याच्चिरंतन इत्यपि ॥ १६२८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
माशब्दिकः प्रतिषेद्धा जडमातृसुखौ समौ ।प्राणं पुराणं भिन्नं तु व्यवच्छिन्नं विशेषितम् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
genderविadj.
कथा त्वाख्यायिकाख्यानं पुराणं पंचलक्षणम् ।इतिहासः पुरावृत्तमैतिह्यमितिहाव्ययम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मीमांसया पुराणेन स्मृत्या न्यायगणेन च ।आयुर्वेदो वैद्यशास्त्रं गांधर्वं गीतिशासनम् ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जीर्णे वाच्यसमं पुराणमयुगे स्यात्पञ्चलक्ष्मण्यपिग्रन्थे भोगिकनायके क्षुरिणि ना ग्रामाधिपे ग्रामणीः ।श्रेष्ठे च त्रितये स्त्रियां तु गदिता नील्यां च वारस्त्रियांग्राम्यायां च घृणौ तु[284a] पुंसि किरणो विक्षेपणे त्वन्तिमे ।द्रुमभित्सेतुशालेषु वरणो नान्तिमे वृतौ ।गुणिन्यृजौ च प्रगुणो रवणः शब्दने खरे ॥ ४८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्two metres in one verse
षड्विंशतेः सर्पजातिभेदानां स्याद्द्वयोरयम् ।एकत्र भेदेऽथ क्लीबं पुराणं पञ्चलक्षणे ॥ ११८६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपञ्चलक्षण
पुराण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश जीर्णजीर्णे पक्कपुराणे [च] भ्रूणोऽप्यर्भकगर्भयोः । स्थूणा स्तम्बे च शूर्म्यां च पर्णाख्या किंशुके छदे ॥ Dharaṇikośa 14.1.3
- धरणिकोश पुरापुरात्यर्थे पुराणे च प्रबन्धातीतभाविषु । उरर्युरुरी चोरी च विस्तारेऽङ्गीकृतौ त्रयम् ॥ Dharaṇikośa 34.16.3
- कोषकल्पतरु पुराप्राधान्यहिंसागतिधर्षणेषु प्रातीप्यवैमुख्यभृशाभिमुख्ये । विमोक्षविक्रान्तिवधे परा स्या- त्पुरा पुराणे निकटेऽप्यतीते ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 5.1.14
- कोषकल्पतरु आहतपलायुतानां द्वितये च शाकटे स्यात्संगृहीतेऽपि हिते तथाचितः । मृषार्थके स्याद्गुणिते च ताडिते माने पुराणे सिचये तथाहतः ॥ ७४ ॥ Koṣakalpataru 6.16.74
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रश्नत्रि पुराणे छन्दसि तु क्लीबं पञ्चाशदक्षरे । पङ्कोऽस्त्री कर्दमे पापे पण्डा स्त्रीपुंसयोर्गतौ ॥ ७१८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.718
- नानार्थार्णवसंक्षेप पूर्वपुराणे पुंबहुत्वे तु पूर्वजेष्वेष वर्तते । पितामहादिष्वथ ना पूज्यः स्याच्छ्वशुरे त्रि तु ॥ ७९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.799
- परमानन्दीयनाममाला भारतभारतं तु पुराणे स्याद् द्वीपभेदेऽपि सम्मतम् । भागधेयं करे भाग्ये भोगवत्यपि सर्पपूः ॥ ३३७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.20.337
- शब्दरत्नावली पुराआलिङ्गने निरसने पूजा सन्तोषभाषणे । परा प्राधान्यमोक्षाभिमुख्यविक्रमहर्षणे ॥ प्रातिलोम्ये भृशार्थे च तथा गतिवधार्थयोः । पुरा पुराणे निकटे प्रबन्धातीतभाविषु ॥ स्वराकाशे शोभने च स्वर्गेऽपि च भावान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.53
- शब्दरत्नाकर पुराप्रबन्धे निकटेऽतीते पुराणानागते पुरा । पुनरप्रथमे पश्ने व्यावृत्ताववधारणे ॥ २२७१ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2271
- वैजयन्ती पुरानाम प्रकाश्यसंभाव्यक्रोधोपगमकुत्सने । प्रबन्धे निकटेऽतीते पुराणेऽनागते पुरा ॥ २३ ॥ Vaijayantī 8.7.23