वचन
vacanaक्ली · neut.In 19 kośas: 18 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
वाग्ब्राह्मी भारती गौर्गीर्वाणी भाषा सरस्वती ।श्रुतदेवी वचनं तु व्याहारो भाषितं वचः ॥ २४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
व्याहार उक्तिर्लपितं भाषितं वचनं वचः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आक्षेपे निष्ठुरा तु स्याद्वाक्यं तु वचनं वचः ।आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तं गुणितं घोषितं रुतम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
देवादीनां मनुष्याणां वर्णव्यापारकारिका ।व्याहार उक्तिर्लपितं भाषितं वचनं वचः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्याहार उक्तिर्लपितं भाषितं वचनं वचः ।अपभ्रंशोऽपशब्दः स्यान्म्लेच्छभाषा तु भाषितम् ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाचोयुक्तिः स्त्रियां सम्यग्गिरां गुम्फनमीरितम् ।व्याहारो लपितं वचोऽपि वचनं स्यादीरितं भाषितंस्त्री तूक्तिर्गदिताथ साऽऽगम * * सिद्धान्तराद्धान्तकौ ।शब्दस्तु श्रुतिशास्त्रसाधुरितरो म्लेच्छोऽपशब्दो भवेत्सोऽपभ्रंश उदीर्यतेऽयमभिधावृत्त्यार्थसूर्वाचकः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderक्लीneut.
शिरो मूर्धोत्तमाङ्गं कम्प्रारभ्यं प्रेरितेरितम् ।वाग्वचो वचनं वाणी भारती गीः सरस्वती ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सरस्वती श्रुतदेवी ब्राह्मी गौर्गीश्च भारती ।भाषा वाणी तु वाग्वाक्यं व्याहारवचने वचः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वचनं जल्पितं नन्द्यं गदितं ब्रह्ममर्चितम् ।अस्थिरं लपितं शान्तमाहारो व्यवहारकः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुप्तिङन्तं पदं वाक्यं वचनं भाषितं वचः ।प्रणवादिः श्रुतिर्वेद आम्नायः कण्डिका तनुः ॥ ३६१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्याहारो भाषितं चोक्तिर्वाग्वाक्यं वचनं स्मृतम् ।प्रश्नः पृच्छानुयोगश्च प्रतिवाक्यं तदुत्तरम् ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
देवी सरस्वती ब्राह्मी श्रुतदेवी च भारती ।वाग्गीर्वाणी तथा गौश्च भाषा च वचनं तु वै ॥ ३४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वाक् वाचा वचसामीशा वाग्देवी वर्णमातृका ।वचनं भाषितञ्चोक्तिर्व्याहारो लपितं वचः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्याहारो वचो वचनं, कारके कर्म-कार्मणे ।ज्ञाता धर्मकथायां स्यात् तकारो दीर्घसंयुतः ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
उक्तिस्तु व्याहृतिर्वाक्यं भाषितं वचनं वचः ।निगादनिगदालापव्याहाराश्चोत्तरे त्रिषु ॥ ९०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ब्रह्माणी वचनं वाचा जल्पितं गदितं गिरा ॥ ५० ॥
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
निष्ठुरा परुषा क्षेपे त्रिषु स्युस्तुमुलादयः ।अस्त्रियौ वर्णमर्णं च वाक्यं तु वचनं वचः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वचन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश शंसाप्रसूर्मातरि चाश्वायां त्रासो भीमणिदोषयोः । शंसा तु वचनं वाञ्छा हिंसा चौर्यादिकं वधः ॥ Dharaṇikośa 31.1.2
- कोषकल्पतरु वाच्चोचेऽथ नीचनिम्न- कार्त्स्नेषु न्यग्विशेष्यनिघ्नः स्यात् । भारत्यां भाषायां वचने प्रोक्ता स्त्रियां वाक् च ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.5.9
- कोषकल्पतरु इतिकथानृपते रक्षिणि चि[4a]ह्ने भवति तथा वीरमर्दले तद्वत् । स्यादितिकथा विनष्टे धर्मे वचने तथार्योने ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.18.16
- कोषकल्पतरु पौरुषस्यात्पौरुषं च त्रिषु पूरुषस्य भावे क्रियायां वचने च धाम्नि । ऊर्ध्वं तथा विस्तृतबाहुपाणे- र्नरस्य मानेऽपि वदन्ति तद्वत् ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.30.48
- नानार्थार्णवसंक्षेप वाग्योनिआरग्वधद्रुमे कालयोगभेदे च भाषितः । वाग्योनिर्वचने कल्पे व्याघ्रपात् तु विकङ्कते ॥ १९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.190
- नानार्थार्णवसंक्षेप आख्यानआख्यानं स्यात् कथायां च स्यादाराग्रं त्विषोर्भवेत् । अग्रे तथाग्र आरायां इन्द्रियं धनरेतसोः ॥ ११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.11
- नानार्थार्णवसंक्षेप भाषणवचने नबुपालम्भवाचि तु स्त्री हि भाषणी । भालाङ्कस्तु शिवे शाकभेदेऽपि करपत्रके ॥ १२९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1290
- नानार्थार्णवसंक्षेप अभिधानकृताभिषेके तु त्रि स्यादभिधानं तु पुन्नपोः । नाम्नि क्लीबं तु वचने बन्धने च स्त्रियां पुनः ॥ २३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.23
- शब्दरत्नावली तिक्ताजातीफले च मालत्यां छन्दस्यश्मन्तिकासु च । ज्ञातिस्ताते सगोत्रे च पुमानप्रसवेऽपि च ॥ ततं वाद्यव्याप्तयोर्ना मारुते विस्तृते त्रिषु । तातः पितरि पूज्ये स्यादनुकम्प्ये च पुंस्ययम् ॥ तिक्तः सुगन्धरसयोः पर्पटे तु नपुंसकम् । तिक्ता च कटुरोहिण्यां वचनादौ तु वाच्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.14
- शब्दरत्नावली भारतीस्याद्भास्वान् भास्करे सूर्ये भारतं ग्रन्थवर्षयोः । भारती वचने वाण्यां पक्षिवृत्तिप्रभेदयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.123
- तन्त्राभिधान ययमो वरुण-वागीशौ स्वशनो यामुनेयकः । मृगेन्द्रो वायुसंज्ञश्च वचनं या-र्णकः स्मृतः ॥ ४३ ॥ Tantrābhidhāna 6.43