उपाध्याय
upādhyāyaपुं · masc.In 13 kośas: 12 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अध्यापक उपाध्यायो व्याख्या विवरणं स्मृतम् ।शिष्यान्तेवासिनौ छात्रः शैक्षः प्राथमकल्पिकः ॥ ४०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संस्कारकर्ता स गुरुः श्रोत्रियच्छान्दसौ समौ ।श्रोत्रं क्लीब उपाध्यायोऽध्यापको ब्राह्मणायनः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपाध्यायोऽध्यापकः स्याच्चक्षाश्च कवरः समाः ।व्यापारितः ससत्कारं मासं सद्मालिक(?)स्त्रिषु ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्वस्यास्कन्दिताभिख्यगतौ च त्रि तु तद्वति ।समीपगुणयुक्ते च स्यादुपाध्यायवाक् पुनः ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपाध्यायोऽध्यापनकृत् पाठकोऽध्यापको गुरुः ।शिष्यः छात्रः पार्श्ववासी पवित्रः प्रयतः शुचिः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपाध्यायोऽव्यापकश्चोपदेष्टा पाठको गुरुः ।आचार्यः शिक्षकः शास्तानूचानः साङ्गशास्रवित् ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनुयोगकृदाऽऽचार्य उपाध्यायश्च पाठकः ।अनूचानः प्रवचने साङ्गेऽधीती गणिः स च ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रोत्रियश्च्छान्दसश्चेति वेदाध्येतृजने द्वयम् ।उपाध्यायोऽध्यापकश्च तथाध्यायक इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात् कृताभिषवः सुत्वा श्रोत्रियच्छान्दसौ समौ ।अध्यापक उपाध्याय आचार्यो देशिको गुरुः ॥ ११९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुरुर्दिशानो बोधानः क्षाणी च ब्राह्मिकोऽथ सः ।मन्त्रव्याख्यादिनाचार्य उपाध्यायस्तु पाठनात् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अध्यापके पुमांस्तस्य पत्न्यां रूपद्वयं भवेत् ।उपाध्यायान्युपाध्यायीत्यथ स्यात् स्वयमेव या ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअध्यापक
उपाध्याय as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तीर्थतीर्थः स्यादवतारे च पात्रोपाध्यायमन्त्रिषु । स्त्रीणां रजसि शास्त्रे च क्षेत्रोपायाध्वरेषु च ॥ Dharaṇikośa 16.3.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप तीर्थशास्त्रे निदाने योग्ये च स्त्रीपुष्पे दर्शनेष्वपि । उपाध्यायेऽप्युपाये च प्राहाचार्यकुलेऽपरः ॥ ५४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.543
- नानार्थार्णवसंक्षेप सोम्यउपाध्याये तु ना सोम्यः पुनस्त्रिः सोमदेवते । सुन्दरे च पुमांस्त्वेष वत्परे च बुधग्रहे ॥ १५६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1566
- शब्दरत्नावली तीर्थगन्थः शास्त्रे धने वर्णसंख्याते ग्रथनेऽपि च । ग्रन्थिर्ना पर्वरुग्भेदग्रन्थिपर्णेषु वल्कले ॥ गाथा श्लोकगेपवृत्तसंस्कृतेतरभाषिते । तीर्थं शास्त्रे कृतौ(?) क्षेत्रे पात्रे नारीरजस्यपि ॥ उपाध्यायोपायमन्त्रितटषिजुष्टजलेष्वपि । तुत्थं क्लीबमञ्जने स्यान्नीलीसूक्ष्मैलयोः स्त्रियाम् ॥ दुःस्थो मूर्खे दुर्गते स्यात्पुंसि दुःखस्थिते त्रिषु । प्रस्थोऽस्त्रियां मितद्रव्ये सानुमानभिदोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.3
- शब्दरत्नाकर तीर्थपरिच्छदे तन्तुवाये प्रयोगे क्रतुकर्मणाम् । तीर्थं मन्त्राद्युपाध्यायशास्त्रेष्वम्भसि पावने ॥ १९३१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1931
- वैजयन्ती तीर्थत्रपु सीसे च रंगे च तरसी बलरंहसी । तीर्थं मंत्राद्युपाध्यायशास्त्रेष्वंभसि पावने ॥ १३ ॥ Vaijayantī 6.3.13