पवित्र
pavitraक्ली · neut.In 24 kośas: 52 synonym verses, 13 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
दर्भः कुशः कुथो बर्हिः पवित्रमथ तेजनः ।गुन्द्रो मुञ्जः शरो दूर्वा त्वनन्ता शतपर्विका ॥ ११९२ ॥हरिताली रुहा पोटगलस्तु धमनो नडः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पवित्रं पावनं पूतं पुण्यं मेध्यमथोज्ज्वलम् ॥ १४३५ ॥विमलं विशदं वीध्रमवदातमनाविलम् ।विशुद्धं शुचि चोक्षं तु निःशोध्यमनवस्करम् ॥ १४३६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ताम्रे पवित्रं कांस्यं च सीसके तु महाबलम् ।चीनपिष्टं समेलूकं कृष्णं च त्रपुबन्धकम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पवित्रं गोमये छागे शुभोऽथ भषकः शुनिः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
genderविadj.
शुचिर्मेध्यं पवित्रं च पुण्यं पावनमुच्यते ।विमलं विशदं वीध्रमुज्ज्वलं स्यादनाविलम् ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वैणवो वेणुसम्भूतः शमनो दार्विकः स्मृतः ।पवित्रं च कराग्निः स्यात्पैतृकः कव्यवाहनः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथैतेषां प्रभेदाः स्युस्तत्र वल्कलजान्यपि ।क्षौमाण्यस्त्री पवित्राणि शाणान्यावपनानि तु ॥ २७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नयनं नायनं नाय उपादथ द्विजायनम् ।स्यात्सूत्रं ब्रह्मयज्ञाभ्यां पवित्रमुपवीतकम् ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderक्लीneut.
यवो मेध्यान्नपर्यायो हविष्यः शितशूककः ।दिव्योक्षतस्तीक्ष्णशूकः पवित्रस्त्यक्तुरित्यपि ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काकाण्डोथ तिलो हव्यो देवर्षिपितृवल्लभः ।होमधान्यं पवित्रं स्यात् पापघ्नः पितृतर्पणः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्पिरायुस्तैजसं स्यात् म्रक्षणं स्नेहनं पुनः ।अमृताह्वं जीवनीयं पवित्रं नवनीतजम् ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इत्यादीन्युपरत्नानि प्रवदन्ति मनीषिणः ।मधूली स्त्री मधु क्लीबे पवित्रं पितृदैवतम् ॥ ६१२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अश्वत्थो विष्णुसद्मार्थः पवित्रं गुह्यपत्रकः ।मङ्गल्यः श्यामलो विप्रः सत्यः सेव्यः शुभप्रदः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
साधुवृक्षः पवित्रस्तु गर्भदः सिद्धिदः पुनः ।कुठजीवश्चाथ पुनः करहाटः क्षुरः शरः ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्चा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दीर्घपत्रः सूक्ष्मपत्रः पवित्रं चाथ वल्वजा ।अस्त्रियां हठपत्री स्यात्तृणेक्षुश्च तृणत्वचः ॥ ३४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वनं पवित्रममृतं कंवलं कं कुलीनसम् ।पानीयं पिप्पलं पीथं पातालं सर्वतोमुखम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दासेरकोऽथ जालं स्यादानायः पुंसि कोटिका ।शणसूत्रं पवित्रं स्यात् क्लीबे मत्स्यादिबन्धनम् ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मयूरकेतुः स्वाहेयो भूतेशो महिषार्दनः ।षष्ठीप्रियो रेवतीजः पवित्रो मातृवत्सलः ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
केदारान्तरपद्राणां कर्णपूरपवित्रयोः ।सीरान्धकारसमरवप्राणां विशरस्य च ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वार्जीवनं जीवनीयं दगर्णे(?) सर्वतोमुखम् ।गवं(?)सरः कर्बुरं च पवित्रं पूतमङ्कुरः ।कम्बलं तामरं कृत्स्नं क्षणदं स्यन्दनं मधु ।क्षरं कंत्वलिगं * * न स्त्री कोडं(?)रसं विषम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
कृष्णसंज्ञो विषघ्नश्च पवित्रो गिरिसिन्दुकः ।भूपदी श्वेतसुरसा सुगन्धा तत(?)वेशिका ॥तिलकश्छत्रकुसुमः क्षुरकः खुरकोऽपि सः ।मुचिलिन्दो विचित्रश्च स्त्रीनिरीक्षणदोहदः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नेपालाद्या इक्षुभेदा अथ बर्हिः कुशोऽस्त्रियौ ।कुथो दर्भो यज्ञियः स्यात्पवित्रं यज्ञभूषणम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
योगाय यौ प्रभवतस्त्रिष्विमौ योग्य-यौगिकौ ।पवितः प्रयतः पूतः पवित्रः पावनः शुचिः ।मेध्यः पुण्योऽथ वाल्मीकि - वाल्मीक - कुशिनः कविः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अवार-पार-कुञ्जराः पवित्र-मन्त्र-पञ्जराः ।अलिञ्जरो युगंधरो दुरोदरः स तोमरः ॥ ५९ ॥
पञ्चचामरम्
genderपुंक्लीm. n.
यावानिति समुच्चयो कश्चिद्यस्त्रान्तः शब्दः स नपुंसके बोद्धव्यः । पुत्रमन्त्रश्वित्रशब्दान् वर्जयित्वेत्यर्थः । यथा । सूत्रं शस्त्रं शास्त्रं मित्रं पत्रं पवित्रं च । गात्रं पोत्रं पात्रं दात्रं सत्रं परित्रं चेत्यादि । अयं पुत्रः सुतः । अयं मन्त्रो होमवाच्यो वेदश्च । हि शब्दोऽनुक्तसमुच्चयार्थः ।तेन छत्रछात्रविष्णुमित्रादीनां पुंस्त्वप्राप्तेः सिद्धिः । अयं छत्रो नर्त्तकः आतपवारणवाचकस्य छत्रशब्दस्य नपुंसकतैव । इदं छत्रं वर्षातपवारणम् । अयं छत्रोऽध्येता । अयं विष्णुमित्रः कश्चित्पुरुषः ।यात्रामात्राभस्त्रादंष्ट्रा विद्यात् स्त्रियां वरत्रा च ।इदूदन्तं यच्चैकाच् शरद्दरद्दृषत्प्रावृषश्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
दर्भे दभ्रः खरो बर्हिर्वीरः सूची कुथः कुशः ।सीरी वानीरजो गुन्द्रः पवित्रकुतुकावपि ॥ ३७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्विजायिनी ब्रह्मसूत्रं सूत्रं यज्ञोपवीतिकम् ।पवित्रं चोपवीतं तूपोद्धृते दक्षिणे भुजे ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सेकिमं हरिपर्णं तु मूलकं हस्तिदन्तकम् ।कुशो बर्हिः पवित्रं च कुथदर्भावुभौ समौ ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कश्मलं मलिनं म्लानं कच्चरं च मलीमसम् ।पवित्रं मेध्यपूते च पावनं पुण्यनाम च ॥ ३२४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पवित्रातिखरावारपारबेराणि कोटरम् ।पत्रमेढ्रसहस्राणि क्षीरोशीरयुगंधराः ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
नारायणो भृङ्गराजः पवित्रः कट इत्यपि ।शिपिविष्टो विराड्भानुश्चन्द्रापीडो विरोचनः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपाध्यायोऽध्यापनकृत् पाठकोऽध्यापको गुरुः ।शिष्यः छात्रः पार्श्ववासी पवित्रः प्रयतः शुचिः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पूतं पवित्रं मेध्यं च मलिनं च मलीमसम् ।निर्णिक्तं क्षालितं धौतमुज्ज्वलं निर्मलं शुचि ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उपवीतं पवित्रं च यज्ञसूत्रं तथैव च ।ब्रह्मसूत्रं पुनश्चैव प्रख्यातं व्यवहारतः ॥ १४१० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ताम्रं रक्तं पवित्रञ्च द्व्यष्टं द्विष्टमुदुम्बरम् ॥ १७९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दर्भः कुथः कुशो बर्हिः पवित्रं नाम पञ्चमम् ।तेजनस्तु शरो गुन्द्रो मुञ्जो नाम चतुर्थकम् ॥ २१५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderविadj.
पवित्रः प्रयतः पूतः शुचिः शुद्धः पवित्रिनः ।पाषण्डः कौलिकः सर्वलिङ्गी पाषण्डिकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उपवीतं पवित्रं स्याद् ब्रह्मसूत्रं द्विजायनी ।यज्ञोपवीतं सावित्रं सावित्रीसूत्रमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पूतं मेध्यं पवित्रं स्याद् वीध्र प्रयतनिर्मलम् ।निःशोध्यं शोधितं मृष्टं निर्णिक्तमनवस्करम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कष्मलं, मेध्ये पावनं पवित्रं च पविस्तथा ।पूतं च प्रकृष्टे मुख्यं प्रमुखं मुखमित्यपि ॥ ३९ ॥
metre not recognised
genderविadj.
पौलिन्दास्तु जलाजीवा जालिको दासधीवरौ ।कैवर्तो जालमानायः पवित्रं शणसूत्रकम् ॥ ३३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुट्टाकरछेदकश्छेत्ता शरारुर्हिंस्रघातुकौ ।पूतः पवित्रः प्रयतः पुण्यो मेध्यश्च शुद्धवत् ॥ १६५८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
स्याद्गायत्री तु सावित्री ब्रह्मारण्यं तु पाठभूः ।पवित्रं यज्ञोपवीतं ब्रह्मसूत्रं द्विजायनी ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रसविद्धं तु देवार्हं पवित्रं वज्रधारणम् ।अलंकारसुवर्णं तु शृंगीकनकमाशु च ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्विजायनी ब्रह्मसूत्रं सूत्रं यज्ञोपवीतकम् ।पवित्रञ्चोपवीतन्तु प्रोद्धृते दक्षिणे भुजे ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आरूढश्च पवित्रश्च याज्ञिकोऽश्वप्रियोऽपि च ।महायवे प्ररूढोऽल्पे वनाशोऽतियवोऽपि च ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चारुनालं कोकनदं श्वेते तु शुचिकर्णिकम् ।पुण्डरीकं महापद्मं पवित्रं पुण्यगन्धिकम् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 को (wrong syllable)
genderक्लीneut.
तत्तु स्यादासेचनकं न तृप्तिर्यस्य दर्शनात् ।पवित्रं प्रयतं पूतं मेध्यं शुद्धं शुचीति च ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पत्न्यामपि द्वितीया दर्भेऽपि पवित्रमवधिरवटेऽपि ।प्रकृतावपि प्रधानं विवक्षितं शोभनेऽपि स्यात् ॥ ८०२ ॥
आर्या
meaningsदर्भ
पावके पवने सोमे घृणौ यवविवस्वतोः ।त्रि तु पूते क्ली तु ताम्रे गोमये सलिले कुशे ॥ १०५२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
मन्त्रे दध्नि ब्रह्मसूत्रे हेम्न्यर्थे कलशेऽम्बुजे ।क्षीरे दर्भाङ्गुलीये तु पुन्नपुंसकयोरथ ॥ १०५३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
धने हेम्नि ब्रह्मसूत्रे मन्त्रे च प्रयते त्रिषु ।आशुव्रीहौ पाटलो ना पाटली कुसुमे न ना ॥ २१३५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
मन्त्रे दघ्नि ब्रह्मसूत्रे हेम्न्यर्थे कलशे कुशे ।पुलस्त्यवंश्ये पुरुषे पौलस्त्यः क्ली तु संयुगे ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पवित्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश विविक्तविविक्तं रहसि ख्यातमसंपृक्तपवित्रयोः । विवेकसहि[45]ते पुंसि विविक्तः सद्भिरिष्यते ॥ Dharaṇikośa 15.3.24
- कोषकल्पतरु पूतफले च पर्याप्तगतं च षण्ढे त्रिषु प्रणीतेऽपि च हिंसिते च । धुतं भवे******* धूतं तथा भर्त्सितकम्पितार्थम् । पूतं पवित्रे बहुलीकृते च तोयेऽथ शास्त्रेऽवधृते श्रुतं स्यात् ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.5
- शब्दरत्नावली पूर्तप्लुतस्त्रिमात्रके पुंसि क्लीबे हयगतौ भवेत् । पूर्तं त्रिषु पवित्रे स्याच् शटिते (?) बहुलीकृते ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.27
- शब्दरत्नावली शुद्धस्यात्समृद्धावभ्युदये हर्षे कलेऽपि च स्त्रियाम् । श्रद्धा स्यादरे शुद्धौ आकाङ्क्षायामपि स्त्रियाम् । श्राद्धं हव्यकव्यविधौ क्लीबं श्रद्धान्विते त्रिषु । शुद्धं पवित्रे निर्दोषे केवले निर्मले त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.15
- त्रिकाण्डशेष पूतपङ्क्तौ मार्गेऽपि पूतं तु पवित्रे बहुलीकृते । श्रेणिर्दश च पङ्क्तिः स्यात्प्रसूतिर्जन्मतोकयोः ॥ १६५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.165