उषण
uṣaṇaक्ली · neut.In 8 kośas: 6 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
उषणं स्यादूषणं च मरीचं मरिचं तथा ।त्र्युषणं त्र्यूषणं चाहुस्त्रैफलां त्रिफलामपि ॥ २३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मरिचं यवनेष्टं स्यादुषणं तीक्ष्णमूषणम् ।शिरोवृत्तं सुवृत्तं च कृष्णं कोलं च वेल्लजम् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मिष्टं स्वादुश्च मधुरः कषायस्तुवरो रसः ।पाचनोऽम्लो दन्तशठः कटुकः कटुरुषणः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
उषणं स्यादूषणञ्च वल्लिजं कोलकञ्च तत् ।स्याज्जीरो जीरकोऽजाजी जरणः स्त्रीकणापि च ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धनकोऽथ कोलके स्याद् मरीचं मरिचं तथा ।ऊषणं ह्युषणं विश्वा शुण्ठी शुण्ठिश्च, पिप्पली ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 थ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मरीचं तु विरावृत्तमुषणं धर्मपत्तनम् ।(मरिचं) पलितं श्यामं वेल्लनं पेलवं कटु ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
याम्यायां दिशि यज्ञदानविधिषु स्त्री तत्प्रतिष्ठास्वथस्निग्धाकर्कशयोस्त्रये च मसृणोऽथ स्यात्क्षुमायां स्त्रियाम् ।पुंसि द्वावुषणोषणौ रसभिदि स्त्रीत्वे कणायामिमौक्लीबे स्तो मरिचेऽथ पुंसि धिषणो वाचस्पतौ स्त्री धियि ।रतपरिभवयोः स्याद्धर्षणं स्त्रीत्वसत्यांनयनरुजि यमे स्याद्धर्षणो योगभेदे ।हरणमपि विवाहस्वे भुजे स्याद्धृतौ चश्रवणमपि हृतस्त्रि श्रोत्रतत्कर्मणोश्च ॥ २६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्two metres in one verse
ईक्षणं नयने दृष्टौ ईरिणं शून्य उषरे ।उषणा स्त्रीकणायां स्यादुषणं मरिचेऽपि च ॥एषणी व्रणमार्गानुसारिण्यां मानभेदके ।करुणा स्त्री कृपायाञ्च करुणो रसवृक्षयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 उ (wrong syllable)
meaningsमरिच
उषण as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नाकर कटुमत्सरे सुरभौ तिक्ते चोषणे च कटुस्त्रिषु । कोक ईहामृगे चक्रे कायो देहे कदैवते ॥ १८९८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1898