जीर
jīraपुं · masc.In 10 kośas: 8 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
कडम्बश्च कलम्बोऽपि जीरो जीरक उच्यते ।ग्रन्थीकं ग्रन्थिकं च स्यात् शुल्बी शुल्विरुभे समे ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीरपञ्जरमञ्जीरजठराणां ततः परम् ।युगन्धरनूपुरयोर्दुरोदरकुटीरयोः ॥ १८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
हिञ्जीरमञ्जीरशरीरजीराःकर्पूरवन्नूपुरकर्णपूराः ।शृङ्गारकान्तारकरीरकूरा-न्धकारवत्कूबरबेरमेढ्राः ॥ ६० ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
तिमिराङ्गारराष्ट्राणि जीरमञ्जीरवासराः ।विहारवारकान्तारकासाराणि च नूपुरम् ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
जीरके जीरणो जीर अ(आ?)जाजी वाथ कृष्णके ।सुषवी कारवी पृथ्वी पृथुः कालोपकुञ्चिके ॥ ४५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीरश्च जोरकोऽजाजी जरणो जीरणः कणा ॥ ६३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
उषणं स्यादूषणञ्च वल्लिजं कोलकञ्च तत् ।स्याज्जीरो जीरकोऽजाजी जरणः स्त्रीकणापि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रन्थकं शिरोऽनादन्तः क्ली सान्तं चटकाशिरः ।व्योषे त्रेः कटु-कटुके, अजाजी जीर-जीरकौ ॥ ५९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 रोऽ (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
जीर as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु जरणक्षेत्रे साधन इन्द्रियेऽङ्गहरणे क्षेत्रे च गीते तथा क्लीबे स्याद्बवबालवप्रभृतिषु स्यात्त्वन्तिमे हिङ्गुनि । जी[281a]रे स्याल्लवणान्तरेऽपि जरणं मानान्तरे धारणे क्षोण्यां स्त्री धरणं प्रिये तु रमणः पाटोलमूलेऽन्तिमे ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.15.20
- कोषकल्पतरु सुखवीदीप्ये तथा स्यादपि बाष्पिकायां * * * * * * स्यात्कारवेल्ले सुखवी च जीरे । स्यात्कृष्णजीरे Koṣakalpataru 6.29.49
- शिवकोष कणकणो ना सूक्ष्मधान्यांशे पिप्पलीजीरयोर्द्वयोः । कृष्णं मरीचे लोहे स्त्री नीलीद्राक्षाकणासु च ॥ १५३ ॥ Śivakoṣa 11.1.153
- शिवकोष जरणजरणो रुचके कृष्णे जीरे क्लीबं तु हिङ्गुनि । तरुणं च स्त्रियां कुब्जपुष्पे पञ्चाङ्गुले पुमान् ॥ १५९ ॥ Śivakoṣa 11.2.159