ऊषण
ūṣaṇaक्ली · neut.In 18 kośas: 18 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
आर्द्रकं शृङ्गवेरं स्यादजाजी जीरकः स्मृतः ।वेल्लजं मरिचं प्रोक्तमूषणं च मनीषिभिः ॥ ६१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मरिचञ्च शिलावृत्तामूषणं धर्मपट्टणम् ।कटुत्रयं त्र्यूषणं च पद्मा तु चविकं चवी ॥ २७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उषणं स्यादूषणं च मरीचं मरिचं तथा ।त्र्युषणं त्र्यूषणं चाहुस्त्रैफलां त्रिफलामपि ॥ २३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यवनेष्टं वृत्तफलं शाकाङ्गं धर्मपत्तनम् ।वल्लीजमूषणं वीरं पलितं कटुकं च तत् ॥ १८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
लवणः स्यात्सर्वरसः * * पटुरथास्य मृट् (?) ।कटूषण-कटोलाश्च मुखभेदी तु तिक्तकः ।तीक्ष्णः क्षारश्च सकटु लवणात्मक उच्यते ।तुबरस्तूबरश्चास्त्री कषायस्तद्वति त्रिषु ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
मरिचं यवनेष्टं स्यादुषणं तीक्ष्णमूषणम् ।शिरोवृत्तं सुवृत्तं च कृष्णं कोलं च वेल्लजम् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यवनेष्टं शिरोवृत्तमूषणं कोलकं च तत् ।पिप्पल्यां चपला कृष्णा वैदेही मागधी कणा ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुमूलकं कोलमूलं कटुग्रन्थिकमोषणम् ।चविकायां पुनश्चव्यं चवनं कोलवल्ल्यपि ॥ ३०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्री शुण्ठिरूषणं विश्वभेषजं सिंहलं कटुः ।पिप्पली मागधी शौण्डी ग्रन्थिनी तीक्ष्णतण्डुला ॥ २२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृष्णा सा चासुरी प्रोक्ता मरिचं कोल्लकोषणे ।वेल्लजं यवनेष्टं च कृष्णं स्याद्धार्मपत्तनम् ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चुक्रा(क्रं?) च तिन्तिणीकं चाप्यथ वेल्लजमङ्कनम् ।ऊषणं कोलकं धर्मवत्तनं मरिचे मतम् ॥ ४५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
उषणं स्यादूषणञ्च वल्लिजं कोलकञ्च तत् ।स्याज्जीरो जीरकोऽजाजी जरणः स्त्रीकणापि च ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धनकोऽथ कोलके स्याद् मरीचं मरिचं तथा ।ऊषणं ह्युषणं विश्वा शुण्ठी शुण्ठिश्च, पिप्पली ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 थ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कोलकं मरिचं कृष्णं धनं पत्तनमूषणम् ।शुण्ठिर्महौषधं विश्वं नागरं विश्वभेषजम् ॥ १४५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ओषध्यो जातिमात्रे स्युरजातौ सर्वमौषधम् ।स्त्री शुण्ठिरूषणं विश्वभेषजं सिंहलं कटम् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अम्लस्तु पाचनः शुक्तो लवणस्तु पटुः सरः ।ऊषणस्तु कटुस्तीक्ष्णस्तिक्तस्तु विसरः कटुः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रमणं पटोलमूलं च रमणः कान्त इष्यते ।ऊषणं मरिचे ख्यातमूषणा पिप्पली मता ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsमरिच
याम्यायां दिशि यज्ञदानविधिषु स्त्री तत्प्रतिष्ठास्वथस्निग्धाकर्कशयोस्त्रये च मसृणोऽथ स्यात्क्षुमायां स्त्रियाम् ।पुंसि द्वावुषणोषणौ रसभिदि स्त्रीत्वे कणायामिमौक्लीबे स्तो मरिचेऽथ पुंसि धिषणो वाचस्पतौ स्त्री धियि ।रतपरिभवयोः स्याद्धर्षणं स्त्रीत्वसत्यांनयनरुजि यमे स्याद्धर्षणो योगभेदे ।हरणमपि विवाहस्वे भुजे स्याद्धृतौ चश्रवणमपि हृतस्त्रि श्रोत्रतत्कर्मणोश्च ॥ २६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्two metres in one verse
meanings
क्लीबं तु मरिचे शुण्ठावूषणाख्ये च कर्मणि ।पिप्पल्यां तूषणा स्त्री स्यादूर्णायुस्तु द्वयोः क्रिमौ ॥ २८१ ॥
अनुष्टुप्
ऊषण as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोषाणऊषणे रभसः प्राह तस्य मूलं विचिन्त्यताम् । रोमशस्त्वृषिभेदे ना निम्बवृक्षेऽप्यथ द्वयोः ॥ १५३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1538
- शिवकोष मरिचनिकोचोऽङ्कोटके मुस्ते मरिचं क्लीबमूषणे । पुंसि जम्बीरशाके स्यान्मारीचं तीक्ष्णकोलयोः ॥ १०२ ॥ Śivakoṣa 5.2.102
- वैजयन्ती कटुकटुस्तिक्ताप्रियाकार्यसुरभ्यूषणमत्सरे । क्रूरो भयंकरे क्रुद्धे नृशंसे कठिनोष्णयोः ॥ ४ ॥ Vaijayantī 6.4.4