मरिच
maricaक्ली · neut.In 18 kośas: 20 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
आर्द्रकं शृङ्गवेरं स्यादजाजी जीरकः स्मृतः ।वेल्लजं मरिचं प्रोक्तमूषणं च मनीषिभिः ॥ ६१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मरिचञ्च शिलावृत्तामूषणं धर्मपट्टणम् ।कटुत्रयं त्र्यूषणं च पद्मा तु चविकं चवी ॥ २७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उषणं स्यादूषणं च मरीचं मरिचं तथा ।त्र्युषणं त्र्यूषणं चाहुस्त्रैफलां त्रिफलामपि ॥ २३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कङ्कोलकं कृतफलं मरिचं कटुकं फलम् ।कट्फलं स्थूलमरिचं माधवोचितमित्यपि ॥ ३९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सैकतेष्टमनूपोत्थं महीजमथ कोलकम् ।मरीचं मरिचं चापि मिरीचं मिरिचं पुनः ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बहुवीर्यः शीतलकः सुराह्वो मरिचोऽपि च ।जम्बीरः प्रस्थकुसुमो द्विविधोऽयमथार्जके ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शिलाभवान्तिकदृशां सिध्मवल्कलयोरपि ।यकृन्मरिचनलदसौवीराणां तथाऽसृजः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मरिचं यवनेष्टं स्यादुषणं तीक्ष्णमूषणम् ।शिरोवृत्तं सुवृत्तं च कृष्णं कोलं च वेल्लजम् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्र-वस्त्र-घुसृणागरु-हिङ्गु-गूथ-पिच्छ-दल-तालु-हलानाम् ।तुत्थदृङ्मरिचहृन्नलदानांयुद्ध-सिध्म-यकृदस्थि-फलानाम् ॥ ८० ॥
स्वागता
genderक्लीneut.
कालमेषी कालगोष्टी मण्डूकपर्णिकाऽपि च ।मरिचे मलिनं कृष्णं वेल्लजं धार्मपत्तनम् ॥ ३०३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कृष्णा सा चासुरी प्रोक्ता मरिचं कोल्लकोषणे ।वेल्लजं यवनेष्टं च कृष्णं स्याद्धार्मपत्तनम् ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दलतालुबिलाम्भोरुह् मरिचव्यञ्जनाम्भसाम् ।घुसृणागुरुसौवीरक्लोमसिध्मयकृद्युधाम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चुक्रा(क्रं?) च तिन्तिणीकं चाप्यथ वेल्लजमङ्कनम् ।ऊषणं कोलकं धर्मवत्तनं मरिचे मतम् ॥ ४५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कटुकं मरिचं रूक्षं पिप्पली श्यामला कणा ।आमली धात्रिका धात्री सेंविका नखवीजिका ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
तिन्तिडीकञ्च चुक्रञ्च वृक्षाम्ब्लमपि चुक्रकम् ।मरीचं मरिचं कृष्णं वेल्लजं धार्मपत्तनम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धनकोऽथ कोलके स्याद् मरीचं मरिचं तथा ।ऊषणं ह्युषणं विश्वा शुण्ठी शुण्ठिश्च, पिप्पली ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 थ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कोलकं मरिचं कृष्णं धनं पत्तनमूषणम् ।शुण्ठिर्महौषधं विश्वं नागरं विश्वभेषजम् ॥ १४५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रिकटु त्र्यूषणं व्योषं कणामरिचनागरैः ।त्रिफलामलकी पथ्या विभीतकमिति त्रयम् ॥ १४६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मरीचं तु विरावृत्तमुषणं धर्मपत्तनम् ।(मरिचं) पलितं श्यामं वेल्लनं पेलवं कटु ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
मरिच as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश ऊषणरमणं पटोलमूलं च रमणः कान्त इष्यते । ऊषणं मरिचे ख्यातमूषणा पिप्पली मता ॥ Dharaṇikośa 14.2.24
- धरणिकोश कृष्णकृष्णाः स्युः शस्त्रकव्यासविष्णुनीलधनंजयाः । कृष्णं च [म]रिचे कृष्णां पिप्पलीं द्रौपदीं विदुः ॥ Dharaṇikośa 14.3.8
- कोषकल्पतरु वरिष्ठवरे वरीयस्यपि तित्तिरौ च क्लीबे तु ताम्रे मरिचे तथैव । साधिष्ठ आर्येऽतिदृढे कनिष्ठ- स्त्वल्पेऽनुजे यूनि तथाङ्गुलौ स्त्री ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.11.61
- कोषकल्पतरु कृष्णकृष्णो विष्णुपराशरात्मजसुभद्रेशेषु काके पिके स्त्री द्राक्षाद्रुपदात्मजामगधजानीलीषु षण्ढे पुनः । लोहे स्यान्मरिचे च मेचकवति त्रय्यां च जिष्णुः पुनः कृष्णे भास्वति वासवे च विजये जेतर्यसौ वाच्यवत् ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.13
- कोषकल्पतरु उषणयाम्यायां दिशि यज्ञदानविधिषु स्त्री तत्प्रतिष्ठास्वथ स्निग्धाकर्कशयोस्त्रये च मसृणोऽथ स्यात्क्षुमायां स्त्रियाम् । पुंसि द्वावुषणोषणौ रसभिदि स्त्रीत्वे कणायामिमौ क्लीबे स्तो मरिचेऽथ पुंसि धिषणो वाचस्पतौ स्त्री धियि । रतपरिभवयोः स्याद्धर्षणं स्त्रीत्वसत्यां नयनरुजि यमे स्याद्धर्षणो योगभेदे । हरणमपि विवाहस्वे भुजे स्याद्धृतौ च श्रवणमपि हृतस्त्रि श्रोत्रतत्कर्मणोश्च ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.15.26
- नानार्थार्णवसंक्षेप अयस्धूल्यश्वयोरश्वकन्दे पर्पटे मरिचेऽयसः । सर्पस्य सीसके नागकेसरे द्विपसर्पयोः ॥ ७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप कटुपूर्वोक्तगन्धरसयोरेकयुक्ते समत्सरे । अप्रियाकार्यतीक्ष्णेषु क्ली शुण्ठौ मरिचेऽपि च ॥ १६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.166
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृष्णद्वयोर्गजस्य त्वङ्घ्रिस्थप्रदेशे ना नखात् परे । कृष्णं नपुंसकं सीसे मरिचे दुरितेऽयसि ॥ २६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.261
- नानार्थार्णवसंक्षेप लोहलेढा तु मृदुवाते ना लेहके त्रिरथो नृनप् । लोहं तैजसमात्रे च मरिचे हेम्न्ययस्यपि ॥ ११४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1146
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऊषणक्लीबं तु मरिचे शुण्ठावूषणाख्ये च कर्मणि । पिप्पल्यां तूषणा स्त्री स्यादूर्णायुस्तु द्वयोः क्रिमौ ॥ २८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.281
- नानार्थार्णवसंक्षेप कोलककोरकस्त्वस्त्रियां पुष्पकलिकायां त्रिषु त्वयम् । शब्दकारिण्यथ क्लीबं कोलकं मरिचे तथा ॥ ५९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.596
- नानार्थार्णवसंक्षेप पलितकेशादौ जरसा शौक्ल्ये तद्वद्बलवतोस्त्रिषु । नपुंसकं तु शैलेये स्यादङ्के मरिचेऽथ ना ॥ १०६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1062
- नानार्थार्णवसंक्षेप पेलवपेलवं तु त्रिषु मृदौ मरिचे तु नपुंसकम् । प्रेरित्वा तु समुद्रे ना स्त्री तु प्रेरित्वरी पुरि ॥ १२१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1214
- नानार्थार्णवसंक्षेप शतह्रदाविष्णुक्रान्ता तु सुमुखीगिरिकर्णिकयोरपि । शतह्रदा तु तडिति तद्भेदे मरिचे पुनः ॥ ५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.51
- परमानन्दीयनाममाला कृष्णक्रोडः कोले शनावङ्के कृष्णो विष्णौ पिकेऽर्जुने । काके वर्णे तथा व्यासे कृष्णं मरिचलोहयोः ॥ ९० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.90
- शिवकोष यवनेष्टखर्जूर्यां मरिचे चाथो यवनेष्टं च सीसके । विषमुष्टिर्महानिम्बे क्षुद्रमुष्टिः कपीलुनि ॥ १३९ ॥ Śivakoṣa 8.3.139
- शब्दरत्नावली वरिष्ठवरिष्ठो मरिचे ताम्रे तित्तिरौ ना महत्तरे । मकुष्ठो व्रीहिभेदे स्यान्मन्थरे वाच्यलिङ्गकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.13
- शब्दरत्नावली उषणईक्षणं नयने दृष्टौ ईरिणं शून्य उषरे । उषणा स्त्रीकणायां स्यादुषणं मरिचेऽपि च ॥ एषणी व्रणमार्गानुसारिण्यां मानभेदके । करुणा स्त्री कृपायाञ्च करुणो रसवृक्षयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.26
- शब्दरत्नावली श्यामप्रयागस्य वटे पुंसि स्यादयं तद्वति त्रिषु । सैन्धवे मरिचे क्लीबं स्त्रियान्तु सारिवोषधौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.23
- त्रिकाण्डशेष वरिष्ठअम्ललोण्यां दन्तशठा ना जम्बीरकपित्थयोः । प्रकोष्ठौ बाहुगेहांशौ वरिष्ठं मरिचेऽपि च ॥ १०८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.108
- त्रिकाण्डशेष कृष्णकरणं पुसि सङ्कीर्णे कल्याणं काञ्चने शुभे । कृष्णो वर्णे हरौ व्यासे कृष्णं मरिचलोहयोः ॥ १२३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.123
- वैजयन्ती अयस्धूल्यश्वयोरश्वकन्दे पर्पटे मरिचेऽयसः । इत्यादीन्यन्यनामानि बोद्धव्यान्यन्यवस्तुषु ॥ १७ ॥ Vaijayantī 8.6.17