स्वादु
svāduपुं · masc.In 15 kośas: 19 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
रुचिरं स्यादथ स्वादुः सुधूमो गरुसारकः ।गन्धधूमभवोथास्त्री कृष्णादगरुकाष्ठके ॥ ४०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपि क्षुद्रगुडोथ स्याद्गुडः स्वादुश्च मोदकी ।मधुरो रसपाकोत्थक्वाथोथ क्षुद्रशर्करा ॥ २१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुल्यस्तु मधुरो मिष्टः स्वादुज्येष्ठो मधूलकः ।व्याप्नुवल्लिम्पतीवास्यं सचेक्ष्वादावथाम्लकः ॥ ३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुम्बरुस्वादुयातूनां मालुताल्वोरनन्तरम् ।कसेरोश्च शलालोश्च ललामजगतोरपि ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वादुर्गुल्यो मधुरो मधु(धू)ल-कोमलवद्रसज्येष्ठः ।अम्लोम्ब्लो दन्तशठोऽक्षिभ्रुवकोचीच(?)पाचनाह्वः स्यात् ॥ ४७ ॥
उद्गीतिःmetre not read in every line
genderविadj.
स्वाद्वी स्वादुः[38a] कटुः कट्वी पटुः पट्वीति संग्रहः ।लावण्यं पाटवं क्लीबे पटिमा स्यान्नृलिङ्गकः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
हस्तिपर्णी पाण्डुपत्रा दीपनी कटु-वालुकी (के) ।चिर्भिटं स्वादु गोदुग्धं तथा गोरक्षकर्कटी ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गुल्यस्वादू च मधुरो रसज्येष्ठो मधूलकः ।अम्लो दन्तशठः प्रोक्तः पाचनोऽपि निरीक्ष्यते ॥ २८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शलाल्वालुभसद्रोमललामानि पृषत्तथा ।पुरीतत्सक्थिनी यातु स्वादुतुम्बुरुणी अ[7]पि ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रम्ये तु शुभगं स्वादु चक्षुष्यं मञ्जु मञ्जुलम् ।पालटं(?) साधु रुचिरं सुषमं वल्गु भासुरम् ॥ ६८० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सरसं स्वादु रुचिरं निःशोध्यमनवस्करम् ।असारे फल्गु कलनं निःसारे नीचमङ्कनम् ॥ ६८४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तयोरन्तरभागे तु पात्रं तीव्रं विनिर्मलम् ।निर्बाधं रुचिरं स्वादु जलं सरसमित्यपि ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मिष्टं स्वादुश्च मधुरः कषायस्तुवरो रसः ।पाचनोऽम्लो दन्तशठः कटुकः कटुरुषणः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
लवणक्षीरदध्याज्यसुरेक्षुस्वादुसागराः ।भारताख्यं किंपुरुषं हरिवर्षमिलावृतम् ।रम्यकाख्यं पञ्चमकं खण्डं षष्ठं हिरण्मयम् ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 किं (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मधुरो मधुलः स्वादुः गुलयो मधूलकस्तथा ॥ २५२२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
गण्डोलं स्याद्गुडः स्वादुः पिप्यटा गुडशर्करा ।महाश्वेता तु मधुजा प्रयस्तं स्यात्सुसंस्कृतम् ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृष्णरक्तसितः शारः क्रिमिरः सितलोहितः ।मधुरस्तु रसज्येष्टो गुली स्वादुर्भधूलकः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्नेहं सेव्यं महच्छुद्धं धरुणं सर्वतोमुखम् ।पातालं स्वादु दिव्यं च तानि पंचदशाप्स्वपि ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वादु as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् मधुरस्वादुप्रियौ च मधुरौ क्रूरौ कठिननिर्दयौ । Amarakośa 3.3.359
- धरणिकोश मधुरमधुरो रसभेदे स्यान्म[87]धुरे स्वादुशोभने । मधुरा मधुपूश्च स्याच्छतपुष्पा तथा मिसी ॥ Dharaṇikośa 26.3.27
- कोषकल्पतरु विपाकस्वादौ परिणामे दुर्गतौ विपाकः समुद्दिष्टः । स्वेदे दुष्कर्मफले भवति निपाकस्तथा पाके ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.1.59
- कोषकल्पतरु मधुरस्वादौ प्रिये स्याद्रसभाजि भेषे मेदामधूलीमधुयष्टिकासु । स्त्रियां शताह्वानगरीभिदोश्च मिश्रेयिकायामपि तद्वदेव ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.16
- कोषकल्पतरु वसुवसुर्द्वयोनस्तु धने सुवर्णे रत्ने च वृद्ध्यौषधकेऽन्यवत्तु । स्वादौ च नासा त्विह नासिकायां द्वारोर्ध्वदारुण्यपि संप्रदिष्टा ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 6.31.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप वसुप्रशस्तेऽथाजयः प्राह स्वादौ च द्वे तु मानुषे । स आह शण्डलङ्गं तु सलिले द्रविणे मणौ ॥ १२०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1205
- नानार्थार्णवसंक्षेप अमृतत्रिस्त्वप्र(ती?मी)त एकान्तसुन्दरे स्वादुनित्ययोः । हृद्ये चाथाक्षरः पुंसि विरिञ्चे विष्णुखड्गयोः ॥ ५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.5
- नानार्थार्णवसंक्षेप मधुरस्वादुसंज्ञे तद्वति तु त्रिषु स्याच्छोभने प्रिये । स्त्रियां तु मधुरासंज्ञपुर्यामित्याह यादवः ॥ १३३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1336
- शब्दरत्नाकर अमृतअयाचिते जले मोक्षे त्रिषु स्यात् स्वादुनित्ययोः । अप्पती वरुणाम्भोधी अगस्त्यौ मुनिपादपौ ॥ २०३७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2037
- शब्दरत्नाकर मधुरस्वादौ हृद्ये मयूखस्तु ज्वालायां किरणे त्विषि । मलिनी वृत्तवाहिन्योर्मोदको भक्ष्यहर्षयोः ॥ २१५० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2150
- त्रिकाण्डशेष मधुरविषे स्वादौ च मधुरं मल्लिकायाञ्च माधुरम् । मखाग्नौ च महावीरो मक्षिकायाञ्च मत्सरः ॥ ३६७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.367
- उत्पलिनी मधुरमधुरौ स्वादुशोभनौ ॥ ६२ ॥ Utpalinī 62
- वैजयन्ती मधुरभावितौ लब्धवासितौ भुजिष्यौ स्वैरिकिङ्करौ । मधुरौ स्वादुसुन्दरौ मूर्च्छितौ मूढसोच्छ्रयौ ॥ २२ ॥ Vaijayantī 7.4.22
- वैजयन्ती अमृतक्लीबो ना त्वमरे स्त्री तु गुलूच्यां मद्यभिक्षयोः । आमलक्यां हरीतक्यां त्रिषु तु स्वादुनित्ययोः ॥ ८ ॥ Vaijayantī 7.5.8