विपर्यास
viparyāsaपुं · masc.In 12 kośas: 12 synonym verses, 4 as a meaning of another word.
व्यत्यासस्तु विपर्यासो वैपरीत्यं विपर्ययः ॥ १५०१ ॥व्यत्ययेऽथ स्फातिर्वृद्धौ प्रीणनेऽवनतर्पणौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्फा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कल्पनं कर्तनं प्रोक्तं वर्धनं छेदनं तथा ।व्यत्ययः स्याद्विपर्यासो वैपरीत्यं विपर्ययः ॥ ७२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यत्यासस्तु विपर्यासो व्यत्ययश्च विपर्ययः ।पर्यायातिक्रमस्तस्मिन्नतिपात उपात्ययः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पर्यायोपात्ययौ चाथ व्यत्ययः स्याद्विपर्ययः ।व्यत्यासश्च विपर्यासो व्युत्क्रमश्चोत्क्रमश्च सः ।प्रायश्चित्तिः स्त्रियां प्रायश्चित्तं पापनिबर्हणम् ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अटाट्या परिसर्पोऽपि तथा प्रोक्तः परिक्रमः ।व्यत्यासे च विपर्यासो व्यत्यये तु विपर्ययः ॥ ३७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्ञातं बुद्धमवसितं विदितावगते अपि ।व्यत्यासस्तु विपर्यासो वैपरीत्यं विपर्ययः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 द्ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विपरीतं विपर्यासो वैपरीत्यं प्रसिद्ध्यति ।सप्त नामानि मन्यन्ते विपरीतार्थबोधने ॥ २७३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विपर्यये विपर्यासो व्यत्यासो व्यत्ययोऽपि च ।अतिक्रमोऽतिपातश्च स्यात् पर्यय उपात्ययः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आस्याऽऽसना, पर्यटनेऽटाट्याऽटाटाऽप्यटाट्यया ।वैपरीत्ये विपर्यासो विपर्यायोऽप्यनुक्रमे ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋतीया च हृणीया च घृणार्थेऽप्यर्तनं त्रयम् ।स्याद्व्यत्यासो विपर्यासो व्यत्ययश्च विपर्यये ॥ १७२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दैर्घ्यमायाम आनाहः परिणाहो विशालता ।वैपरीत्यं विपर्यासो व्यत्ययश्च विपर्ययः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विपर्यास as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् प्रपञ्चविपर्यासे विस्तरे च प्रपञ्चः पावके शुचिः ॥ २८ ॥ मास्यमात्ये चाप्युपधे पुंसि मेध्ये सिते त्रिषु । Amarakośa 3.3.56
- कोषकल्पतरु उद्वर्ततेस मिथ्योपपदो ण्यन्तो द्विस्त्रिरुक्तौ तङि स्मृतः । वर्तते वर्तनेऽथोदो वृत्तिर्मर्दविलेपयोः । अपवृत्तिविपर्यासोत्पतनेष्वथ स प्रतः ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.63
- कोषकल्पतरु अपनिःक्षेपे नियमे निवेशभ(भृ?)शयोर्दानेऽन्तिके दर्शने- न्तर्भावोपरमाश्रयाम्बुषु तयोधा(?)भावविन्यासके । हर्षे चौर्यनिकृष्टवर्जनविपर्यासप्रमोदेष्वप स्याद्विश्लेषविकारयोरुप पुनर्हीनेऽधिके चान्तिके ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 5.1.4
- शब्दरत्नाकर प्रपञ्चप्रमाणं हेतुविश्वासशास्त्रेयत्तासु शासने । मर्यादायां प्रपञ्चस्तु विपर्यासे सुविस्तरे ॥ २१२८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2128