कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

अतिक्रम

atikramaपुं · masc.

In 12 kośas: 12 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1504 · p. 56
प्रणतिः प्रणिपातोऽनुनयेऽथ शयने क्रमात् ।विशाय उपशायश्च पर्यायोऽनुक्रमः क्रमे ॥ १५०३ ॥परिपाट्यानुपूर्व्यातृदतिपातस्त्वतिक्रमः ।उपात्ययः पर्ययश्च समौ संबाधसंकटौ ॥ १५०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह सङ्कीर्णवर्गः Amarakośa 3.2.33
पर्ययोऽतिक्रमस्तस्मिन्नतिपात उपात्ययः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.754 · p. 86
अवगाहो जलद्रोणी निर्वेदः खेद उच्यते ।प्रमादोऽनवधानं स्यादत्याधानमतिक्रमः ॥ ७५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सङ्कीर्णकाण्डः Kalpadrukośa 1.10.28 · p. 237
स्याद्वितर्को विकल्पोऽपि ह्यत्याधानमतिक्रमः ।वीप्सा क्रमोऽथ प्लवनं प्लवोऽथाप्यवसन्नता ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.88 · p. 240
आनुपूर्व्यं त्वानुपूर्वी-परिपाट्यावृतः स्त्रियः ।क्रमानुक्रम-पर्याया अतिपातस्त्वतिक्रमः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2739 · p. 445
उपात्ययोऽतिपातः स्यादऽतिक्रमश्च पर्ययः ॥ २७३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सङ्कीर्णवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 6.62 · p. 174
विपर्यये विपर्यासो व्यत्यासो व्यत्ययोऽपि च ।अतिक्रमोऽतिपातश्च स्यात् पर्यय उपात्ययः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सङ्कीर्णवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 6.76 · p. 175
क्रीडायान्तु विनोदः स्यादत्याधानमतिक्रमे ॥
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण संकीर्णाध्यायः Śabdaratnākara 3.7.1724 · p. 208
कोदण्डे तृणता ख्यातौ प्रथा पाण्डुवधूः पृथा ।श्च्योतप्रघारौ तु समाववनायस्त्वतिक्रमः ॥ १७२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण उक्तशेषाध्यायः Śabdaratnākara 3.8.1857 · p. 226
अर्थना तु धनाया स्यादीहनं चेष्टनं समे ।वितर्कस्तु विकल्पः स्यादत्यायानमतिक्रमः ॥ १८५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.114 · p. 92
अनुपात्यय आवृत् स्त्री परिपाट्यानुपूर्व्यपि ।पर्ययस्त्वतिपातः स्यादतिक्रम उपात्ययः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश धर्मकर्माध्यायः Vaijayantī 5.2.16 · p. 193
आक्रमोऽभिक्रमः क्रान्तिर्व्युत्क्रमस्तूत्क्रमो मृतम् ।विक्रमः शौर्यकरणमत्याधानमतिक्रमः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धातुवर्गः Koṣakalpataru 3.5.8 · p. 46
मन्तूयत्यपराधे स्यात्तथा मन्तूयतेऽपि च ।अभियोगेऽड्डति प्रोक्तमट्टतिः स्यादतिक्रमे ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धातुवर्गः Koṣakalpataru 3.5.71 · p. 63
वासव्यतिक्रमे तूदो प्राद्वियोगे वसिर्भवेत् ।प्रतेः पदा…वाङः स्यादाक्रमे वेरतिक्रमे ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 दा (syllables merged)

अतिक्रम as a meaning in nānārtha verses

  • नामलिङ्गानुशासनम् अत्ययअत्ययोऽतिक्रमे कृच्छ्रे दोषे दण्डेऽप्यथापदि ॥ १५० ॥ Amarakośa 3.3.150
  • हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) अत्ययकाले कल्पेऽपि विधिर्घनाघनः शक्रवर्षुकाम्बुदयोः । अत्ययशब्दः प्राज्ञैः कृच्छ्रे चातिक्रमे च निर्दिष्टः ॥ ८२६ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.826
  • धरणिकोश अत्ययप्रणयः प्रेमणि ख्यातो याच्ञाविश्रम्भयोरपि । अत्ययोऽतिक्रमे कृच्छ्रे दोषे च नाशदण्डयोः ॥ Dharaṇikośa 25.2.21
  • कोषकल्पतरु अतिपततिअतिक्रमेऽतेर्व्यतितो महातापापयानयोः । समः समन्ततो यानेऽथाङस्तादात्मजन्मनोः ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 3.5.21
  • कोषकल्पतरु प्रत्यवतिकृच्छ्रदोषातिक्रमेषु दण्डने प्रतितः पुनः । प्रसिद्धौ शपथे ज्ञाने विश्वासस्य च हेतुषु ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.25
  • कोषकल्पतरु उपात्यवतिव्यतेर्विपर्यये स्यातामुपातेस्तावतिक्रमे । यातिर्वितो धृष्टतायामाङोऽभेः सम्मुखागतौ ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 3.5.31
  • कोषकल्पतरु अतिवर्ततेसमाङोऽभ्याङ आभीक्ष्ण्ये समाङो मौञ्ज्यपाकृतौ । अतेरतिक्रमेऽनोः स्यादातुकूल्यार्थवाचकः ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.68
  • कोषकल्पतरु अतिअहो बतामन्त्रणविस्मयेषु कष्टे दयायामपि चाभिमुख्ये । ततो यतः स्तो नियमे विभागेऽ- थातिः प्रशंसापचितिप्रकर्षे । अतिक्रमासंप्रतिवाचकः स्या- दारात्तु दूरान्तिकवाचकश्च ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 5.1.94
  • कोषकल्पतरु अत्ययविश्वासे शपथे प्रसिद्धिविलयो रन्ध्रे त[था] कारणे ज्ञानाचारविधीयमानविषयेऽधीने तथा प्रत्ययः । दण्डोत्पातविनाशदोष उदितः कृच्छ्रे तथातिक्रमे विद्वद्भिर्गदितोऽत्ययोऽथ हृदयाकूताश्रयेष्वाशयः ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.26.61
  • नानार्थार्णवसंक्षेप अत्ययअतिक्रमे च कृच्छ्रे च मृग्यं त्वर्थान्तरं बुधैः । 'नानात्ययानां वृक्षाणां' कामा 'नानात्यया' इति ॥ ३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.3
  • परमानन्दीयनाममाला अत्ययअजिरं दर्दुरे काये विषये प्राङ्गणे तथा । अत्ययोऽतिक्रमे दोषे कृच्छ्रे दण्डविनाशयोः ॥ २४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.24
  • शब्दरत्नावली अत्ययअनयो व्यसने दैवे विपत्त्यशुभयोरपि ॥ अत्ययोऽतिक्रमे दोषे विनाशे दण्डकृच्छ्रयोः । अवध्यमवधार्हे स्यादनर्थकवचस्यपि ॥ अव्ययो ना हरौ शब्दभेदेऽस्त्री निर्व्यये त्रिषु । अहार्यः पुंसि शैले स्यादहर्त्तव्येऽभिधेयवत् ॥ अभिख्यानाम्नि शोभायां यशस्याख्यान इत्यपि । अभया स्त्री हरितक्यां वीरणेऽपि च न द्वयोः ॥ निर्भये वाच्यलिङ्गं स्यात्प्रसादेऽपि च कुत्रचित् । अगस्त्यो वङ्गसेनाख्यतरौ कुम्भोद्भवेऽपि च ॥ आशयः स्यादभिप्रायाधारयोः पनसेऽपि च । आत्रेयो ना मुनौ पुष्पवतीनद्योरपि स्त्रियाम् ॥ आम्नायः पुंसि वेदे स्यादुपदेशे कुलक्रमे । उदयस्तून्नतौ दीप्तौ मङ्गले पूर्वपर्वते ॥ उपायः स्यादुपपन्तौ सामभेदादिके पुमान् । ऊर्णायुः क्षणभङ्गे ना मेषे च मेषकम्बले ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.38
  • शब्दरत्नाकर अत्ययस्त्री कलत्रे केसरिणो मालिन्ये वाच्यलिङ्गकम् । प्रत्ययोऽतिक्रमे दण्डे मरणे कृच्छ्रदोषयोः ॥ २०३४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2034
  • वैजयन्ती अत्ययअविनौ विहगाध्वर्यू अरत्नी हस्तकूर्परौ । अत्ययोऽतिक्रमे कृच्छ्रे मरणे दण्डदोषयोः ॥ १ ॥ Vaijayantī 7.1.1
  • वैजयन्ती अतिअति स्यादधिकार्थोक्तौ प्रशंसायामतिक्रमे । पश्चाद्धेतूनसाम्येषु भागे वीप्साप्रकारयोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 8.7.15