विपर्यय
viparyayaपुं · masc.In 12 kośas: 13 synonym verses, 5 as a meaning of another word.
व्यत्यासस्तु विपर्यासो वैपरीत्यं विपर्ययः ॥ १५०१ ॥व्यत्ययेऽथ स्फातिर्वृद्धौ प्रीणनेऽवनतर्पणौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्फा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कल्पनं कर्तनं प्रोक्तं वर्धनं छेदनं तथा ।व्यत्ययः स्याद्विपर्यासो वैपरीत्यं विपर्ययः ॥ ७२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यत्यासस्तु विपर्यासो व्यत्ययश्च विपर्ययः ।पर्यायातिक्रमस्तस्मिन्नतिपात उपात्ययः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पर्यायोपात्ययौ चाथ व्यत्ययः स्याद्विपर्ययः ।व्यत्यासश्च विपर्यासो व्युत्क्रमश्चोत्क्रमश्च सः ।प्रायश्चित्तिः स्त्रियां प्रायश्चित्तं पापनिबर्हणम् ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अज्ञानं तु भ्रमे भ्रान्तिर्मिथ्यामतिविपर्ययौ ।अतत्त्वे तत्त्वबुद्धिश्च संदेहः संशयः समौ ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अटाट्या परिसर्पोऽपि तथा प्रोक्तः परिक्रमः ।व्यत्यासे च विपर्यासो व्यत्यये तु विपर्ययः ॥ ३७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्ञातं बुद्धमवसितं विदितावगते अपि ।व्यत्यासस्तु विपर्यासो वैपरीत्यं विपर्ययः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 द्ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
व्यत्यासो व्यत्ययश्चैव विपर्यायो विपर्ययः ॥ २७३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आनुपूर्व्यमानपूर्वी सप्तैते कथिताः क्रमे ।विपर्ययः पर्ययः स्यादतिपात उपात्ययः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्व्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विपर्यये विपर्यासो व्यत्यासो व्यत्ययोऽपि च ।अतिक्रमोऽतिपातश्च स्यात् पर्यय उपात्ययः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋतीया च हृणीया च घृणार्थेऽप्यर्तनं त्रयम् ।स्याद्व्यत्यासो विपर्यासो व्यत्ययश्च विपर्यये ॥ १७२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दैर्घ्यमायाम आनाहः परिणाहो विशालता ।वैपरीत्यं विपर्यासो व्यत्ययश्च विपर्ययः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विपर्यय as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु व्यत्यवतिव्यतेर्विपर्यये स्यातामुपातेस्तावतिक्रमे । यातिर्वितो धृष्टतायामाङोऽभेः सम्मुखागतौ ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 3.5.31
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रपञ्चरक्तस्रुत्यात्मके दीर्णौ प्रपञ्चस्तु विपर्यये । विस्तारे सञ्चये च स्यात् प्रवेष्टस्तु भुजे भवेत् ॥ १३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.137
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्यलीकपीडायां च विलक्षे चाप्यपराधे विपर्यये । केचित् त्वाहुर्भेद्यलिङ्गमप्रिये व्यञ्जनं पुनः ॥ १५९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1594
- शब्दरत्नावली अपअप चौर्ये च निर्देशे विकृतौ च विपर्यये । विनियोगे वर्जनार्थे हर्षापकृष्टयोरपि ॥ अपि सम्भावनाशङ्काप्रश्नगर्हासमुच्चये । कामचारक्रियायुक्तपदार्थे च निगद्यते ॥ उप दाक्षिण्यसामर्थ्यहीवात्मय … । अधिकार्थे समीपे च दाषाख्याननिदर्शने । आश्चर्यकरणे दाने मारणे व्याप्तिलिप्सयोः ॥ उपमारम्भपूजासु भवेदुद्योग इत्यपि । Śabdaratnāvalī 8.1.44
- वैजयन्ती प्रपञ्चवरुणेऽनले प्रचेताः प्रतापमाहात्म्ययोः प्रभावः स्यात् । भेदसमते प्रकारौ विपर्यये विस्तरे प्रपञ्चः स्यात् ॥ ५६ ॥ Vaijayantī 7.1.56