छेदन
chedanaक्ली · neut.In 10 kośas: 6 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
कल्पनं कर्तनं प्रोक्तं वर्धनं छेदनं तथा ।व्यत्ययः स्याद्विपर्यासो वैपरीत्यं विपर्ययः ॥ ७२९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भावः पदार्थो धर्मः स्यात्सत्त्वं तत्त्वं च वस्तु च ।वर्धनं छेदनं व्युष्टिः फलमाम्नाय इत्यपि ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विदारणं भेदनं च विदरः स्फुटनं भिदा ।लवोऽभिलावो लवनं लूनिः स्त्री स्यादुपस्कृतिः ।प्रतिकीर्णमुपस्कीर्णं हिंसायां विषये मते ।उपस्कारं लुनन्तीति विक्षिप्य लवने[178b] भवेत् ।छेदनं वर्धनं तुल्ये कर्तनं कल्पनं छिदा ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
आहताच्छोटिताविद्धताडितास्फालितास्त्रिषु ।छेदनकुट्टनलवनत्रुटनं छेदो जयो विजयः ॥ १३८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
छेदनः छिदुरः पीनो मेदुरो विदुरो बुधः ।उन्नोत्तस्तिमितक्लिन्नतिमितार्द्राः समार्थकाः ॥ १६२० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वित्तवृद्धौ कला द्वे तु वर्धनच्छेदने समे ।संक्षेपणं समसनं विकृतिर्विक्रिया समे ॥ १७१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
साधने तु त्रिषुच्छित्तेरना तु च्छेदना भवेत् ।धातोश्छेदयतेरर्थे नृलिङ्गस्तु परस्मृतः ॥ ७६७ ॥
अनुष्टुप्
ग्रावा स्यात्पुंसि पाषाणे दृढे पृथ्वीधरेऽपि च ।गृञ्जनो ना रसोने स्त्री निषाक्तपशुमांसके ॥गोस्तनो ना हारभेदे द्राक्षायां स्त्री च गोस्तनी ।गोमी पुंसि जम्बुके स्याद्गोमत्युपासके त्रिषु ॥चलनं भ्रमणे कम्पे क्लीबं कम्पयुते त्रिषु ।चलनी वस्त्रविधिन्यां वारीभेदे च कुत्रचित् ॥चक्री काककुलालाजग्रामजालिकसूचके ।सर्पे तैलिकभेदे स्याद्वासुदेवे च पुंस्ययम् ॥चर्मी भृङ्गरिटौ भूर्जे मोचाफलकहस्तयोः ।चर्म क्लीबन्तु फलके कृत्तौ त्वचि तु कुत्रचित् ॥चेतनो वाच्यवत् प्राणयुक्ते च संविदि स्त्रियाम् ।छर्दनं वमने क्लीबं पुंसि निम्बेऽप्यलम्बुषे ॥छदनं चलने पक्षे पिधानेऽपि नपुंसकम् ।छेदनन्तु द्विधा कार्ये कर्त्रनेऽपि च न द्वयोः ॥जवनस्तु रये वेगिहये वेगवति त्रिषु ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 सि (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 त्यु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 वि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
छेदन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कर्तनकर्तनं छेदनं प्रोक्तं स्त्रीणां च सूत्रकर्शने । दर्शनं लोचने स्वप्ने बुद्धिशास्त्रोपलब्धिषु । रञ्जनं रागजननं रञ्जनं रक्तचन्दनम् ॥ Dharaṇikośa 19.2.53
- धरणिकोश वर्धनवर्धनं छेदने वृद्धौ वारिधानी तु वर्धनी । चन्दनं तरुभेदः स्याच्चन्दनं वानरान्तरम् ॥ Dharaṇikośa 19.2.56
- धरणिकोश लववशब्दो वरुणं प्राह इवार्थं च तदव्ययम् । लवो रामसुते प्रोक्तो लवश्छेदनलेशयोः ॥ Dharaṇikośa 28.2.1
- कोषकल्पतरु दानसंशोधनच्छेदनपालनेषु त्यागे तथा हस्तिमदे च दानम् । मानो ग्रहे चित्तसमुन्नतौ च न स्त्री प्रमाणे कुडवादिके च ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.87
- कोषकल्पतरु वर्धनरथेऽस्त्रियां स्यन्दनमादिमे द्रौ स्यात्क्रन्दनं रोदनं सम्मदार्थम् । स्याद्वर्धनं छेदनवृद्धिवाचि वार्धानिकायां पुनरङ्गना स्यात् ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.54
- कोषकल्पतरु लूलो वासवे स्याल्लवणेऽथ लूः स्या- ल्लावे तथा छेदनयोश्च * * । श्लेषे तनोर्लीर्- Koṣakalpataru 6.28.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप छिद्अथ चित् स्यात् स्त्रियां ज्ञाने ज्ञातरि त्वेष भेद्यवत् । अथच्छिच्छेदने स्त्री स्याच्छेत्तरि त्वेष भेद्यवत् ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.5.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप कल्पछेदने कारणौपम्याधिवासेष्वथ कर्ववाक् । अपाठि निष्पत्तिक्षेत्रे कन्दर्पे चेति कैश्चन ॥ २४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.24
- नानार्थार्णवसंक्षेप कल्पनकम्बली स्त्री तु विज्ञेया सज्जनायां च हस्तिनः । कल्पना क्ली तु क्लृप्तौ स्याच्छेदने चाथ नप्स्त्रियोः ॥ ३८८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.388
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्तनउष्ट्रस्य च शिशौ पाणेर्मणिबन्धकनिष्ठयोः । मध्ये स्यात् कर्तनं तु क्ली छेदने सूत्रसर्जने ॥ ४०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.409
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुट्टनाछेदने कुत्सने चापि न ना स्यात् कुनटी पुनः । स्त्रियां मनःशिलायां स्यात् कुत्सिते तु नटे द्वयोः ॥ ५४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.546
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्धनवर्धनं छेदने वृद्धिक्रियायां भेद्यवत् पुनः । स्याद्वृद्धिसाधने चापि वर्धिष्णौ च स्त्रियां पुनः ॥ १६१२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1612
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्रश्चनमार्गे काले च दम्भे च द्वे तु कारौ च कोकिले । व्रश्चनं छेदने क्लीबं ना पत्रपरशौ त्रि तु ॥ १६१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1619
- शब्दरत्नावली लवलवः श्रीरामतनये लेशच्छेदनयोरपि । लट्वा वाद्ये करञ्जे च तुलिकाविहगेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.18
- तन्त्राभिधान छनिर्मलं छं समाख्यातं तरणी छः प्रकीर्त्तितः । छेदने छः समाख्यातो विद्वद्भिः शब्दकोविदैः ॥ १३ ॥ Tantrābhidhāna 3.13
- त्रिकाण्डशेष लवमाधवौ हरिवैशाखौ राजीवो मृगमीनयोः । रौरवो घोरनरकौ लवश्छेदनलेशयोः ॥ ४२१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.421