हिरुक्

अथाव्यया अस्ति भावेऽथाभावे न हि नो अनञ् ।नकीं माकीं तु माकिं च नकिः पृथगलं हलम् ॥अन्तरेणान्तरान्यत्र हिरुक्पृथगृते विना ।नेदथौ खलु नाना च वारणेऽङ्गीकृतौ पुनः ॥ओमामेवमुरर्यूरी स्यादुरी उररी तथा ।परमं चाथ सत्यं स्यादर्धस्वीकारवाचकम् ॥ ३ ॥

अनुष्टुप्

genderअindecl.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ अव्ययवर्गः Koṣakalpataru 5.1.33 · p. 123

हिरुङ् म[239b]र्या च समया निकषारादुपान्तिके ।आराद्दूरे तिर्यगर्थे उभे साचि तिरोऽपि च ॥ ३३ ॥

metre not recognised

हिरुक्अ मर्याअ समयाअ निकषाअ आरात्अ साचिअ तिरस्अ

genderअindecl.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि अव्ययप्रकरणम् Suśīlanāmamālā 8.2785 · p. 455

वर्जने त्वन्तरेणर्ते नाना विना हिरुक् पृथक् ।सहार्थे स्यात् सह सत्रा साकं सार्द्धमऽमां समम् ॥ २७८५ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 ह (wrong syllable)

अन्तरेणअ ऋतेअ नानाअ विनाअ हिरुक्अ पृथक्अ सहअ सत्राअ साकम्अ सार्द्धम्अ अमाअ समम्अ

genderअindecl.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि अव्ययप्रकरणम् Suśīlanāmamālā 8.2795 · p. 456

तिर्यगर्थे तिरः साचि निष्फले च मुधा वृथा ।मिथ्या स्याच्च मृषाऽसत्येऽभ्यर्णे तु निकषा हिरुक् ॥ २७९५ ॥

अनुष्टुप्

तिरस्अ साचिअ मुधाअ वृथाअ मिथ्याअ मृषाअ निकषाअ हिरुक्अ

genderअindecl.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश एकार्थवर्गः Śabdaratnāvalī 8.2.4 · p. 305

नाना विनाऽन्तरेणार्ते हिरुक् पृथक् च बद्धने ।अन्तरेण च मध्यार्थे हिरुक् सामीप्यमध्ययोः ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पृ (wrong syllable)

नानाअ विनाअ अन्तरेणअ ऋतेअ हिरुक्अ पृथक्अ

genderअindecl.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश एकार्थवर्गः Śabdaratnāvalī 8.2.10 · p. 305

तिरः साचि तिर्यगर्थेऽभीक्ष्यां शश्वन्निरन्तरे ।सामीप्ये चैव मध्यार्थे समया निकषा हि रुक् ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 चि (wrong syllable)

तिरस्अ साचिअ अभीक्ष्णम्अ शश्वत्अ समयाअ निकषाअ हिरुक्अ

genderअindecl.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.93 · p. 257

अधरदेशेऽधोऽधस्ताद्, वर्जने त्वन्तरेणवत् ।अन्तराऽन्तर्द्धा मध्ये हिरुक् कान्तं पृथक् पुनः ॥ ९३ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ध (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 न्त (syllables merged)

अधस्अ अधस्तात्अ अन्तरेणअ अन्तराअ अन्तर्द्धाअ हिरुक्अ पृथक्अ

genderअindecl.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.102 · p. 257

अभ्यर्ण्णेऽपि हिरुक् कान्तमल्पे किञ्चिच्च किञ्चन ।मनाक् कान्तं, वितर्के किं किमूत किमुताऽपि च ॥ १०२ ॥

अनुष्टुप्

हिरुक्अ किञ्चित्अ किञ्चनअ मनाक्अ किम्अ किमूतअ किमुतअ

genderअindecl.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अव्ययाध्यायः Śabdaratnākara 6.2281 · p. 277

निर्भरे सुष्ठु किमुत बलवत्स्वस्त्य(त्य?)तीव च ।वर्जनार्थे पृथङ्नानान्तरेणर्ते हिरुग्वषट् ॥ २२८१ ॥

अनुष्टुप्

सुष्ठुअ किमुतअ बलवत्अ स्वस्तिअ अतीवअ पृथक्अ नानाअ अन्तरेणअ ऋतेअ हिरुक्अ विनाअ

genderअindecl.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अव्ययपर्यायाध्यायः Vaijayantī 8.8.4 · p. 287

किमुतातीव बलवत् स्वति सुष्ठु च साधिके ।पृथग्विना हिरुङ्नानान्तरेणर्ते च वर्जने ॥ ४ ॥

अनुष्टुप्

किमुतअ अतीवअ बलवत्अ स्वतिअ सुष्ठुअ पृथक्अ विनाअ हिरुक्अ नानाअ अन्तरेणअ ऋतेअ

genderअindecl.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अव्ययपर्यायाध्यायः Vaijayantī 8.8.15 · p. 288

मौने तु तूष्णीं तृष्णीकां समया निकषा हिरुक् ।साम्ये व वैवमेवेव प्रेत्यामुत्र भवान्तरे ॥ १५ ॥

अनुष्टुप्

तूष्णीम्अ तूष्णीकाम्अ समयाअ निकषाअ हिरुक्अ वअ वैअ एवम्अ एवअ इवअ प्रेत्यअ अमुत्रअ

genderअindecl.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ अव्ययवर्गः Koṣakalpataru 5.1.83 · p. 129

प्राक् प्रभाते व्यतीतेऽग्रे पूर्वार्थेऽवान्तरेऽपि च ।किं चारम्भे हिरुङ्मध्ये ननु च प्रश्नदुर्गिरोः ॥ ८३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमध्य

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश नानार्थवर्गः Śabdaratnāvalī 8.1.15 · p. 300

धिक् भर्त्सने च निन्दायां मनाक् स्यादल्पमन्दयोः ।हिरुक् विनार्थे मध्यार्थेऽप्यमार्थे च दृश्यते ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ना (syllables merged)

meaningsविना मध्य अमा

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अव्ययद्व्यक्षराध्यायः Śabdaratnākara 5.2.2278 · p. 276

प्रत्यक्षसत्ययोः साक्षात् पृथगर्थेऽन्तिके हिरुक् ।हन्त हर्षेऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः ॥ २२७८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsपृथगर्थ अन्तिक

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.464 · p. 257

नञभावे निषेधे च तद्विरुद्धतदन्ययोः ।सादृश्ये चेषदर्थे च हिरुङ्मध्यविलासयोः ॥ ४६४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमध्य विलास

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अनेकार्थाव्ययाध्यायः Vaijayantī 8.7.30 · p. 286

साक्षात्प्रत्यक्षसदृशोः पृथगर्थेऽन्तिके हिरुक् ।वाक्यारंभेऽनुकंपायां हन्त हर्षविषादयोः ॥ ३० ॥

अनुष्टुप्

meaningsपृथक्अन्तिक