विलास
vilāsaपुं · masc.In 16 kośas: 16 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 20 as a meaning of another word.
स्वगुणेनोपमानेन मनोज्ञादिपदेन च ॥ ५०५ ॥विशेषिताङ्गकर्मा स्त्री यथा तरललोचना ।अलसेक्षणा मृगाक्षी मत्तेभगमनापि च ॥ ५०६ ॥वामाक्षी सुस्मितास्याः स्वं मानलीलास्मरादयः ।लीला विलासो विच्छित्तिर्विव्वोकः किलकिञ्चितम् ॥ ५०७ ॥मोट्टायितं कुट्टमितं ललितं विहृतं तथा ।विभ्रमश्चेत्यलंकाराः स्त्रीणां स्वाभाविका दश ॥ ५०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क्ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्त्रीणां विलासबिब्बोकविभ्रमा ललितं तथा ॥ ३१ ॥हेला लीलेत्यमी हावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हेलाविलासविब्बोकलीलाललितविभ्रमाः ।स्त्रीणां शृङ्गारचेष्टाः स्युर्हावपर्यायवाचकाः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चातुरं स्वल्पभृकुटीः रेचिकं त्वेकया भ्रुवा ।चेष्टा भृङ्गारजा स्त्रीणां भावा लीलादयोऽपि च ।वल्लभानुगतिर्लीलाविलासाशिष्टवत्क्रिया ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वामाक्षी सुस्मितास्याः स्वं मानलीलास्मितादयः ।लीला विलासो विच्छित्तिर्विव्वोकः किलकिञ्चितम् ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालाकुचोत्सेधदत्तनखे पुंसि वराटकः ।स्त्रीणां विलासविव्वोकविभ्रमा ललितं तथा ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लीला विलासो विच्छित्तिर्बिब्बोकः किलकिञ्चितम् ।मोट्टायितं कुट्टमितं विभ्रमो ललितं मदः ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परिहासः परीहासो द्रवश्च सदृशार्थकाः ।विलासो वल्लभालोके सात्त्विकानां समुद्भवः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुस्मितास्या धनं लीलामानादिः स्यादनेकधा ।विच्छित्तिश्च विलासोऽपि विव्वोको लीलया सह ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रीडा लीला विलासश्च केलिर्नर्म रतिर्द्रवः ।स्नेहः प्रीतिः प्रेमरागौ मैत्री सख्यं च सौहृदम् ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विलासः सहजो ज्ञेयो विभ्रमो भ्रूसमुद्भवः ।तुष्टिः प्रीती रतिः स्वास्थ्यं संतोषो निर्वृतिर्धृतिः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विलासो ललितो लोला विभ्रमो विहृतं तथा ।विव्वोकश्चापि विब्बोको विच्छित्तिः किलिकिञ्चितम् ॥ ७९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कौतुकं कुतूकं चित्रं कौतूहलः कुतूहलम् ।अथ विभ्रम-विव्वोक-विलासाललितं तथा ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रेयसः संगसमये दृष्टिभ्रूवक्त्रकर्मणाम् ।विशेषो यो विलासः स्याद्विच्छित्तिस्तु स्वमण्डने ॥ १०२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लीला केलिर्विलासश्च शृङ्गारभावजा क्रिया ॥ ७० ॥
genderपुंmasc.
वल्लभानुकृतिर्लीला विलासः श्लिष्टविक्रिया ।विच्छित्तिर्वस्त्रमाल्यादेर्न्यासोऽनास्थोपशोभितः ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वङ्कतिः स्याच्च चलने समो भ्राम्यतिरादरे ।संवेगे च भये व्युद्भ्यां पुनर्मोह-विलासयोः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
meanings
लीलायां भावभेदे च स च स्याच्छ्लिष्टविक्रिया ।विकुस्रस्तु समुद्रे च चन्द्रे चाथ विकारवाक् ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
विलास as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् लीलालीला विलासक्रिययोरुपला शर्करापि च । Amarakośa 3.3.375
- धरणिकोश लीलालीला विलासक्रिययोर्हेलावज्ञाविलासयोः । आलिः सेतुः सखी पङ्क्तिः पल्ली ग्रामकुटी तथा ॥ Dharaṇikośa 27.1.4
- कोषकल्पतरु लयतथा विलासेऽद्भुतगर्वयोस्तु स्मयोऽपि गेयोऽपि[35a]च गायनेऽपि । क्षयो निवासेऽपि च राजरोगे कल्पान्तकालेऽपचये, प्रियस्तु ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.5
- कोषकल्पतरु बभ्रुव्याघ्रोऽपि र[49b]क्ते उरुबौ स्त्रियां तु निदिग्धिकायां मृगराजजातौ । हरौ हरेऽग्नौ नकुले च वज्रे मुनौ विलासे नरि बभ्रुरुक्तः ॥ ६१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.61
- कोषकल्पतरु विहारतथा विलासे भ्रमणे गुहे ना कुथे कुठारः सुरते तु षण्ढे । कोट्टार उक्तस्त्रिषु नागरेऽन्धौ स्यात्पुष्करिण्या अपि पाटके च ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.49
- कोषकल्पतरु लीलालोला प्रदिष्टा रसनाश्रियोः स्त्री चले सतृष्णे च विशेष्यलिङ्गा । शृङ्गारभावप्रभवक्रियाया लीला विलासेऽपि च खेलकेल्योः ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.28.85
- कोषकल्पतरु हेलाहेला विलासेऽवमतौ च हाला मद्ये नृपे ना मणिके तु गोला । सख्यां च गोदासरिति प्रदिष्टा न ना कुनट्यामपि मण्डले च ॥ ८६ ॥ Koṣakalpataru 6.28.86
- कोषकल्पतरु लवधूर्ते नरे स्यादपि वृक्षभेदे जवो रये वेगिनि वाच्यलिङ्गः । स्त्री त्वोड्रपुष्पेऽथ लवो विलासे लेशे छिदायामपि रामपुत्रे ॥ ९० ॥ Koṣakalpataru 6.29.90
- नानार्थार्णवसंक्षेप लीलालवङ्गे चाथ लीला स्याद् विलासक्रीडयोरपि । लूता पिपीलिकायां स्यादूर्णनाभेऽप्यथो वपा ॥ ९३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.93
- नानार्थार्णवसंक्षेप हेलाहिंसा चौर्यादिके घातेऽथो प्रस्तावविलासयोः । अवज्ञायां च हेलाथ होरा लग्नार्धलग्नयोः ॥ १२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.126
- नानार्थार्णवसंक्षेप लालविलासे तु पुमाल्लाँलः स्यादुपच्छन्दने तु नप् । लातशब्दस्तु पुल्लिँङ्गो वृत्तिकादानभाजने ॥ ११३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1139
- नानार्थार्णवसंक्षेप ललनएष्वेवार्थेषु विज्ञेयं ललनं तु नपुंसकम् । विलासे ललना तु स्त्री कामिन्यां रभसः पुनः ॥ १५४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1548
- नानार्थार्णवसंक्षेप लडहज्योतिष्मतीसंज्ञके तु स्थावरे रभसोऽपठीत् । त्रि तु लक्ष्मवति ज्ञेयं लडहस्तु पुमानयम् ॥ १५५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1554
- शब्दरत्नावली लीलामौलिः किरीटे चूडायां धम्मिल्लाशोकवृक्षयोः । लीलाशृङ्गारचेष्टायां स्त्रियां केलिविलासयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.33
- शब्दरत्नावली परिप्लवपरिप्लवस्तिरस्कारे विलासाकुलयोरपि । पारशवः शस्त्रभेदे द्विजाच्छुद्रासुतेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.39
- शब्दरत्नाकर लीलाअसार इष्टे क्षिप्रार्थेऽप्यगुरौ क्षुल्लकेऽपि च । लीला क्रीडा विलासश्च लक्ष्म चिह्नवरिष्ठयोः ॥ १९९१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1991
- शब्दरत्नाकर विभ्रमविहारः सौगतावासे क्रीडायां च परिक्रभे । भ्रान्तिसंदेहशोभासु विलासेऽपि च विभ्रमः ॥ २१६१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2161
- त्रिकाण्डशेष हेलाऋजौ वृक्षे च सरलः सालो वरणसर्जयोः । हस्तिमल्लो गजास्ये च हेलाऽवज्ञाविलासयोः ॥ ४११ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.411
- त्रिकाण्डशेष हिरुक्नञभावे निषेधे च तद्विरुद्धतदन्ययोः । सादृश्ये चेषदर्थे च हिरुङ्मध्यविलासयोः ॥ ४६४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.464
- वैजयन्ती लीलालीला क्रिया विलासश्च वपा गोण्डो विलं तथा । वलिर्मध्यगरेखोर्मिजीर्णत्वग्गृहदारु च ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 6.2.33