गृह्य

gṛhyaवि · adj.

In 12 kośas: 9 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पञ्चेन्द्रियाः Abhidhānacintāmaṇi 4.9.176 · p. 51

छेका गृह्याश्च ते गेहासक्ता ये मृगपक्षिणः ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 थु (wrong syllable)

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.389 · p. 45

परीक्षकः कारणिको गृह्यः पक्ष उदाहृतः ।अभिजातः कुलीनः स्यात्कुचरः कुटिलाशयः ॥ ३८९ ॥

अनुष्टुप्

परीक्षकवि कारणिकवि गृह्यवि पक्षपुं अभिजातवि कुलीनवि कुचरवि कुटिलाशयवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.45 · p. 219

आसीन उपविष्टः स्यादूर्ध्वस्थोर्ध्वदमौ समौ ।उत्पश्य उन्मुखे गृह्यः पक्ष्ये न्युब्जस्त्वधोमुखे ॥ ४५ ॥

अनुष्टुप्

आसीनवि उपविष्टवि ऊर्ध्वस्थवि ऊर्ध्वदमवि उत्पश्यवि गृह्यवि न्युब्जवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.40 · p. 235

वैतानिकाः श्रौतयज्ञाः स्मार्ता गृह्याः प्रकीर्तिताः ।स्थालीपाकः पार्वणः स्यादग्निहोमयुताहुताः ॥ ४० ॥

अनुष्टुप्

वैतानिकवि श्रौतयज्ञपुं स्मार्तवि गृह्यवि स्थालीपाकपुं पार्वणपुं हुतपुं

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट पाताललोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 3.22 · p. 125

गृह्याश्च दामिनश्चैव किं च दामोदरा अपि ।राजिलस्तत्र राजा स्याच्छौक्लिकेयस्तु तद्विषे ॥ २२ ॥

अनुष्टुप्

गृह्यपुं दामिन्पुं दामोदरपुं राजिलपुं शौक्लिकेयपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2438 · p. 393

छेका गृह्याश्च ते प्रोक्ताः ये भवन्ति गृहस्थिताः ।पञ्चेन्द्रियाः पक्षिभेदाः सर्वे इमे तु खेचराः ॥ २४३८ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 इ (wrong syllable)

छेकवि गृह्यवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.110 · p. 90

शुकादीनां गुणेष्वेवमूहनीयं प्रयोगतः ।च्छेका गृह्या गृह्यकास्तु गृहपक्षिमृगेष्वपि ॥

अनुष्टुप्

छेकवि गृह्यवि गृह्यकवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.15 · p. 189

वश-वान्तौ गृह्यकश्च गृह्याऽऽगृह्यकसंयुतः ।नायके नेत्र-नेतारावीडीश ईश्वरस्तथा ॥ १५ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 श (wrong syllable)

गृह्यकपुं गृह्यपुं आगृह्यकपुं नेत्रपुं नेतृपुं ईशपुं ईश्वरपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश खगाध्यायः Vaijayantī 2.3.5 · p. 26

गृह्याश्छेकाश्च गेहेषु संसक्ता मृगपक्षिणः ।हंसो मरालो नीलाक्षश्चक्रपक्षः सितच्छदः ॥ ५ ॥

अनुष्टुप्

गृह्यवि छेकवि हंसपुं मरालपुं नीलाक्षपुं चक्रपक्षपुं सितच्छदपुं

genderविadj.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास यश्लोकः Dharaṇikośa 25.3.6 · p. 158

गृह्या शाखान्तरे प्रोक्ता गृह्यमत्ययपक्षयोः ।गृह्यान्वदन्ति विद्वांसो गृहासक्तमृगाण्डजान् ॥

अनुष्टुप्

meaningsशाखान्तर अत्यय पक्ष गृहासक्तमृग गृहासक्ताण्डज

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ यान्ताः Koṣakalpataru 6.26.17 · p. 288

पत्न्यां तु भार्या नरि बाहुजे स्यात्सह्यस्तु शैले त्रिषु सोढुमर्हे ।गृह्यं पुरीषाध्वनि चास्वतन्त्रे-ऽन्यवत्स्वपक्षे च गृहोद्भवे च ॥ १७ ॥

उपजातिः

meaningsपुरीषाध्वन्अस्वतन्त्र स्वपक्ष गृहोद्भव

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ यान्ताः Koṣakalpataru 6.26.18 · p. 289

छेकेषु शाखानगरे पुनः स्त्रीयोग्यः प्रवीणे त्रिषु योगकार्हे ।शक्तेऽथ ऋद्ध्यौषधिवाचकः स्त्रीव्यासार्कदाराभ्यसनेषु तद्वत् ॥ १८ ॥

इन्द्रवज्रा

meaningsछेक शाखानगर

doubtful

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.363 · p. 73

औपासनाग्नौ शैलेयेऽप्यथ गृह्यं नपुंसके ।स्मार्तकर्मविधिग्रन्थभेदे त्रिस्त्वस्वतन्त्रके ॥ ३६३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsस्मार्तकर्मविधिग्रन्थभेद अस्वतन्त्रक

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.364 · p. 74

पक्ष्ये च गृहसक्तेषु मृगपक्षिषु चाथ ना ।औपासनाग्नौ गृह्या तु स्त्रीलिङ्गार्थे बहिर्भवेत् ॥ ३६४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsपक्ष्य गृहसक्तमृगपक्षिन्औपासनाग्नि

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.12 · p. 257

ग्राम्यं क्लीबं स्त्रीकरणे प्राकृताश्लीलयोस्त्रिषु ।गुह्यं रहस्युपस्थे च गुह्यो ना दम्भकूर्मयोः ।गृह्यं क्लीबं ग्रन्थभेदे स्त्री शाखानगरेऽपि च ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

meaningsग्रन्थभेद

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.13 · p. 257

गृहासक्तमृगादौ ना चास्वैरिपक्षयोस्त्रिषु ।गेयं गानेन गेयो ना? गातव्ये गायने त्रिषु ॥गोप्यो ना चेटिकापुत्रे रक्षणीये तु वाच्यवत् ।चव्या स्त्री तु वचायां स्याच्चविकेतु नपुंसकम् ॥चयः समाहृतौ वृन्दे प्राकारमूलबन्धने ।चित्या स्मृता चितौ स्त्री तु चित्यं नृतकचित्यके ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 रि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)

meaningsगृहासक्तमृगादि अस्वैरिन्पक्ष

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.311 · p. 199

भीष्मे ना हेम्नि गाङ्गेयं गोप्यौ गोप्तव्यचेटकौ ।गातव्यगायनौ गेयौ गृह्यमस्वैरिपक्षयोः ॥ ३११ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअस्वैरिन्पक्ष

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.4.5 · p. 228

गौरोऽरुणे सिते पीते गृह्यस्त्वस्वैरिपक्ष्ययोः ।क्लिन्नाक्षे क्लिन्ननेत्रे च चिल्लं चुल्लं च पिल्लवत् ॥ ५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअस्वैरिन्पक्ष्य

गृह्य as a meaning in nānārtha verses

वैजयन्ती छेकछेको विदग्धे गृह्ये च जिह्यं मन्देऽघवक्रयोः । जन्यं रणे जनितरि विगीतजननीययोः ॥ ३२ ॥ Vaijayantī 6.5.32