पक्ष

पक्ष as a meaning in nānārtha verses

• नामलिङ्गानुशासनम् पत्रयोग्यभाजनयोः पात्रं पत्रं वाहनपक्षयोः ॥ १७९ ॥ Amarakośa 3.3.179
• धरणिकोश शाखाशाखा भुजे पादपाङ्गे शाखा पक्षान्तरेऽपि च । शाखा वेदपरिच्छेदे ग्रन्थभेदे च दृश्यते ॥ Dharaṇikośa 2.3.1
• धरणिकोश वाजध्वजः शेफसि चिह्ने च पताकायां च शौण्डिके । वाजं पाथे मुनौ वाजो वाजो निस्वनपक्षयोः ॥ Dharaṇikośa 7.2.2
• धरणिकोश छदरदो विलेखने दन्ते छदः स्यात्पक्षपत्रयोः । क्षोदश्च पेषणे धूलौ स्वादुर्मिष्टमनोज्ञयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.1
• धरणिकोश विकल्पप्रतापस्तेजसि स्वेदे विकल्पौ पक्षसंशयौ । आकल्पः कल्पने वेशे उडुपश्चन्द्रभेलयोः । परिकम्पो भये कम्पे वृषाकपी हरीश्वरौ ॥ Dharaṇikośa 20.1.3
• धरणिकोश गृह्यगृह्या शाखान्तरे प्रोक्ता गृह्यमत्ययपक्षयोः । गृह्यान्वदन्ति विद्वांसो गृहासक्तमृगाण्डजान् ॥ Dharaṇikośa 25.3.6
• धरणिकोश पत्रपत्रं स्याद्वाहने पर्णे पक्षे च शरपक्षिणोः । चैत्रं मृतकचैत्यं स्याच्चैत्रो मासान्तरेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.2.18
• कोषकल्पतरु वाजवाजो मुनौ निस्वनपक्षयोर्ना जवे मखान्ने तु घृते च षण्ढे । व्याजोऽपदेशे शठकर्मणि स्या- त्पाणौ सुबाहौ च भुजो द्विलिङ्गः ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.7.24
• कोषकल्पतरु छदनपत्रे च पक्षे छदनं प्रदिष्टं स्यात्तोदनं च व्यथने च तोत्रे । स्याद्रोदनं क्रन्दने बाष्पवाचि गुदे त्वपानं पवनान्तरे ना ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.32
• कोषकल्पतरु विकल्पभ्रान्तौ च पक्षे च विकल्पमाहु- र्मल्लस्य बन्धान्तरके तु कूर्मे । स्यात्कच्छपः स्त्री तु डुलौ च वीणा- भेदे तथा स्यात्पिटिकान्तरेऽपि । कलाप उक्तो हरिभूषणे ना तूणीरसंघातकवत्सरेषु ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.22.16
• कोषकल्पतरु रश्मिभूमिः स्थितौ स्याद्भुवि चाथ वह्नौ वमिः पुमान्स्त्री वमनेऽथ रश्मिः । पक्षे द्युतौ योषिति रज्जुवाची जामिः कुलस्त्रीभगिनीगतः स्त्री ॥ ७१ ॥ Koṣakalpataru 6.25.71
• कोषकल्पतरु पक्षस्महस्तथा तेजसि चोत्सवेऽन्त्ये *दस्तथाङ्कस्तु शरीरचिह्ने । पाथो जलेऽन्नेऽप्यथ पक्ष उक्तं छदे च वर्षार्धकपक्षयोश्च ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.31.10
• नानार्थार्णवसंक्षेप पर्णत्वचो लवङ्गे पर्णस्य पक्षे क्ली किंशुके नरः । रूक्षस्याञ्जनभेदे क्ली पुल्लिँङ्गो नागकेसरे ॥ १२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.12
• नानार्थार्णवसंक्षेप प्लाविन्प्लावी तु पक्षमृगयोर्द्वयोरथ नपुंसकम् । पाथिर्ज्योतिषि नद्यां च स्वर्गे चन्द्रेऽप्यथास्त्रियाम् ॥ ७६६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.766
• परमानन्दीयनाममाला पत्रपत्रं पक्षे दले भूर्जे वाहनेऽपि निगद्यते । पोत्रं शूकररक्त्राग्रे हलाग्राम्बरयोरपि ॥ २९० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.290
• शब्दरत्नावली वाजबहुत्वे पुंसि लाजाः स्युर्व्याजोऽपदेशशाठ्ययोः । ब्रजो गोष्ठे पथिच्छन्दे वाजः पक्षे च निस्वने । मुनौ पुमान् जले क्लीबं यज्ञे चैव घृतान्नयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.16
• शब्दरत्नावली छदअब्दः सम्वत्सरे मेघे युस्तके च पयोनिधौ ॥ अन्दूर्भूषणभेदे स्यान्निगडेऽपि भवेत् स्त्रियाम् । कन्दोऽस्त्री शस्यमूले स्याच्छूरणे जलदे पुमान् ॥ कुन्दो मुकुन्दे निधिभिद्भूमिष्वस्त्री तु माथ्यके । क्षोदः स्यात्पेषणे पुंसि सन्धाने च रजस्यपि ॥ गदो विष्णुभ्रातरि स्याद्व्याधौ ना चायुधे गदा । छदः पक्षे च पत्रे च ग्रन्थिपर्णे तमालके ॥ छन्दोऽभिप्रायवशयोर्वेदकिन्यामनीषयोः(?) । नन्दिर्ना नन्दिकेश्वरद्युताङ्गानन्दयोरपि ॥ नदी स्त्रियान्तु सरिति शोणादौ नदः पुमान् । नन्दाहलिञ्जरगोर्योस्तु तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ॥ पुमान्नरपतौ गोपभेदानन्दनिधिष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.2
• शब्दरत्नावली छदनग्रावा स्यात्पुंसि पाषाणे दृढे पृथ्वीधरेऽपि च । गृञ्जनो ना रसोने स्त्री निषाक्तपशुमांसके ॥ गोस्तनो ना हारभेदे द्राक्षायां स्त्री च गोस्तनी । गोमी पुंसि जम्बुके स्याद्गोमत्युपासके त्रिषु ॥ चलनं भ्रमणे कम्पे क्लीबं कम्पयुते त्रिषु । चलनी वस्त्रविधिन्यां वारीभेदे च कुत्रचित् ॥ चक्री काककुलालाजग्रामजालिकसूचके । सर्पे तैलिकभेदे स्याद्वासुदेवे च पुंस्ययम् ॥ चर्मी भृङ्गरिटौ भूर्जे मोचाफलकहस्तयोः । चर्म क्लीबन्तु फलके कृत्तौ त्वचि तु कुत्रचित् ॥ चेतनो वाच्यवत् प्राणयुक्ते च संविदि स्त्रियाम् । छर्दनं वमने क्लीबं पुंसि निम्बेऽप्यलम्बुषे ॥ छदनं चलने पक्षे पिधानेऽपि नपुंसकम् । छेदनन्तु द्विधा कार्ये कर्त्रनेऽपि च न द्वयोः ॥ जवनस्तु रये वेगिहये वेगवति त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.55
• शब्दरत्नावली पर्वन्तोदनं व्यथने तोत्रे दंशनं वर्मदंशयोः । दर्शनं दर्पणे शास्त्रे नयनस्वप्नबुद्धिषु ॥ दमनः कुसुमे वीरे उपशान्तेऽपि कुत्रचित् । दशनः शिखरे दन्ते कवचे तु नपुंसकम् ॥ दहनो दुष्टचेष्टाग्निभल्लाते चित्रकेऽपि च । दृशानं तेजसि क्लीबं स्यात्पुमांस्तु विरोचने ॥ देवनन्तु जिगीषायां स्यात्क्रीडाव्यवहारयोः । अक्षेषु देवनः पुंसि सेवायामपि देवना ॥ ध्वजी रथे च भूदेवे भये सर्पे धराधरे । धन्वी ककुभवृक्षे स्यादर्जुने च धनुर्धरे ॥ धन्व क्लीबे स्थले चापे धन्वा ना मरुदेशके । धमनो नालभेदे भस्त्राध्मापकक्रूरयोस्त्रिषु ॥ धमनी च शिराहट्टविलासिन्योरपि स्त्रियाम् । धावनन्तु गतौ शुद्धै पृश्नीपर्ण्यान्तु धावनी ॥ धाम गेहे तनौ रश्मौ स्थाने प्रभावजन्मनोः । नन्दनं वासवोद्यानं पुमानात्यजहर्षयोः ॥ नन्दी हरद्वारपाले कन्दवाले वटद्रुमे । नन्दिन्युमाधेनुभेदगङ्गाननान्दृषु स्त्रियाम् ॥ नलिन्याकाशगङ्गायां पद्मिन्यां कमलाकरे । अम्भोरुहे तु न पुमान् नीलिकायां नपुंसकम् ॥ निदानं वत्सदामादिकारणे क्षयकारणे । निधनं नाशकुलयोः प्रधनं युधि दारुणे ॥ पवनं स्यात्कुम्भकारपाकस्थाने नपुंसकम् । स्यात्पुमांस्तु जगत्प्राणे निष्पावे प्रयतेऽपि च ॥ प्रधानं प्रकृतिप्रज्ञामहामात्यपरात्मसु । एकत्वे चोत्तमे क्लीबं वाच्यलिङ्गन्तु कुत्रचित् ॥ पद्मिनी स्त्रीविशेषे स्यात्पद्मसङ्घे सरोऽम्बुजे । प्रसन्ना स्त्री सुरायां स्यात्सन्तुष्टामलयोस्त्रिषु ॥ प्रसूनं पुष्पफलयोः क्लीबं जाते तु वाच्यवत् । पत्री पत्ररथे श्येनेऽत्रिकाण्डे रथिके त्रिषु ॥ पर्व स्यादुत्सवे ग्रन्थौ प्रस्तावचिह्नभेदयोः । स्याद्दर्शप्रतिपत्सन्धौ विषुवत्प्रभृतिष्वपि ॥ पक्ष्मसूत्रांशमुद्रादिकिञ्जल्कनेत्ररोमसु । पाठीनः पाठके मीनभेदे च गुग्गुलुद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.57
• शब्दरत्नावली गृह्यगृहासक्तमृगादौ ना चास्वैरिपक्षयोस्त्रिषु । गेयं गानेन गेयो ना? गातव्ये गायने त्रिषु ॥ गोप्यो ना चेटिकापुत्रे रक्षणीये तु वाच्यवत् । चव्या स्त्री तु वचायां स्याच्चविकेतु नपुंसकम् ॥ चयः समाहृतौ वृन्दे प्राकारमूलबन्धने । चित्या स्मृता चितौ स्त्री तु चित्यं नृतकचित्यके ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.13
• शब्दरत्नावली पत्रपत्रं पर्णे वाहने स्याद्बाणे पक्षे च पक्षिणः । पारी गजाङ्घ्रिरज्वाञ्च कर्करीपूरयोः स्त्रियाम् ॥ पात्रं योग्यस्रुवादौ च पृथिवीपालमन्त्रिणि । तीरयुग्मान्तरे क्लीबलिङ्गं स्याद्भाजने त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.23
• शब्दरत्नाकर छदछदः पक्षे पलाशे च च्छन्दोऽभिप्रायवाञ्छयोः । कान्त्यनातपयोश्छाया प्रतिबिम्बार्कभार्ययोः ॥ १९२२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1922
• त्रिकाण्डशेष पर्णबोले वाते बले प्राणः पूर्णे पुं भूम्नि चासुषु । पर्णं पक्षे च पत्रे च प्रोक्षणं सेचने वधे ॥ १३३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.133
• त्रिकाण्डशेष गृह्यभीष्मे ना हेम्नि गाङ्गेयं गोप्यौ गोप्तव्यचेटकौ । गातव्यगायनौ गेयौ गृह्यमस्वैरिपक्षयोः ॥ ३११ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.311
• वैजयन्ती पर्णमाक्षिके क्ली स्त्रियो लक्ष्म्यां नरः पद्मस्य सारसे । त्वचो लवंगे पर्णस्य पक्षे क्ली किंशुके नरः ॥ १२ ॥ Vaijayantī 8.6.12