ईश
īśaपुं · masc.In 19 kośas: 30 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
शंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः ।कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ १९५ ॥मृत्युंजयः पञ्चमुखोऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः ।षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ १९६ ॥मृडोऽट्टहासी घनवाहनोऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च ।महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवोऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ १९७ ॥स्याव्द्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ ।सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपर्शवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ १९८ ॥पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः ।पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ १९९ ॥गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् ।
शालिनी
शम्भुपुंशर्वपुंस्थाणुपुंईशानपुंईशपुंरुद्रपुंउड्डीशपुंवामदेवपुंवृषाङ्कपुंकण्ठेकालपुंशंकरपुंनीलकण्ठपुंश्रीकण्ठपुंउग्रपुंधूर्जटिपुंभीमपुंभर्गपुंमृत्युंजयपुंपञ्चमुखपुंअष्टमूर्तिपुंश्मशानवेश्मन्पुंगिरिशपुंगिरीशपुंषण्ढपुंकपर्दिन्पुंईश्वरपुंऊर्ध्वलिङ्गपुंएकदृश्पुंत्रिदृश्पुंभालदृश्पुंएकपादपुंमृडपुंअट्टहासिन्पुंघनवाहनपुंअहिर्बुध्नपुंविरूपाक्षपुंविषान्तकपुंमहाव्रतिन्पुंवह्निरेतस्पुंहिरण्यरेतस्पुंशिवपुंअस्थिधन्वन्पुंपुरुषास्थिमालिन्पुंव्योमकेशपुंशिपिविष्ठपुंभैरवपुंदिग्वासस्पुंकृत्तिवासस्पुंभवपुंनीललोहितपुंसर्वज्ञपुंनाट्यप्रियपुंखण्डपर्शुपुंमहादेवपुंमहानटपुंमहेश्वरपुंहरपुंपशुपतिपुंप्रमथपतिपुंभूतपतिपुंउमापतिपुंपिङ्गजटपुंपिङ्गेक्षणपुंपिनाकभृत्पुंशूलभृत्पुंखट्वाङ्गभृत्पुंगङ्गाभृत्पुंअहिभृत्पुंइन्दुभृत्पुंकपालभृत्पुंगजासुहृद्पुंपूषासुहृद्पुंपुरासुहृद्पुंअनङ्गासुहृद्पुंकालासुहृद्पुंअन्धकासुहृद्पुंमखासुहृद्पुं
genderपुंmasc.
दरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।
अनुष्टुप्
दरिद्रविदुर्विधविदुःस्थविदुर्गतविनिःस्वविकीकटविअकिंचनविअधिपपुंईशपुंनेतृपुंपरिवृढपुंअधिभूपुंपतिपुंइन्द्रपुंस्वामिन्पुंनाथपुंआर्यपुंप्रभुपुंभर्तृपुंईश्वरपुंविभुपुंईशितृपुंइनपुंनायकपुंनियोज्यपुंपरिचारकपुंडिङ्गरपुंकिंकरपुंभृत्यपुंचेटपुंगोप्यपुंपराचितपुंदासपुंप्रेष्यपुंपरिस्कन्दपुंभुजिष्यपुंपरिकर्मिन्पुंपरान्नपुंपरिपिण्डादपुंपरजातपुंपरैधितपुं
genderपुंmasc.
शम्भुरीशः पशुपतिः शिवः शूली महेश्वरः ।ईश्वरः शर्व ईशानः शङ्करश्चन्द्रशेखरः ॥ ३० ॥भूतेशः खण्डपरशुर्गिरीशो गिरिशो मृडः ।मृत्युञ्जयः कृत्तिवासाः पिनाकी प्रमथाधिपः ॥ ३१ ॥उग्रः कपर्दी श्रीकण्ठः शितिकण्ठः कपालभृत् ।वामदेवो महादेवो विरूपाक्षस्त्रिलोचनः ॥ ३२ ॥कृशानुरेताः सर्वज्ञो धूर्जटिर्नीललोहितः ।हरः स्मरहरो भर्गस्त्र्यम्बकस्त्रिपुरान्तकः ॥ ३३ ॥गङ्गाधरोऽन्धकरिपुः क्रतुध्वंसी वृषध्वजः ।व्योमकेशो भवो भीमः स्थाणू रुद्र उमापतिः ।अहिर्बुध्न्योऽष्टमूर्तिश्च गजारिश्च महानटः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
शम्भुपुंईशपुंपशुपतिपुंशिवपुंशूलिन्पुंमहेश्वरपुंईश्वरपुंशर्वपुंईशानपुंशङ्करपुंचन्द्रशेखरपुंभूतेशपुंखण्डपरशुपुंगिरीशपुंगिरिशपुंमृडपुंमृत्युञ्जयपुंकृत्तिवासस्पुंपिनाकिन्पुंप्रमथाधिपपुंउग्रपुंकपर्दिन्पुंश्रीकण्ठपुंशितिकण्ठपुंकपालभृत्पुंवामदेवपुंमहादेवपुंविरूपाक्षपुंत्रिलोचनपुंकृशानुरेतस्पुंसर्वज्ञपुंधूर्जटिपुंनीललोहितपुंहरपुंस्मरहरपुंभर्गपुंत्र्यम्बकपुंत्रिपुरान्तकपुंगङ्गाधरपुंअन्धकरिपुपुंक्रतुध्वंसिन्पुंवृषध्वजपुंव्योमकेशपुंभवपुंभीमपुंस्थाणुपुंरुद्रपुंउमापतिपुंअहिर्बुध्न्यपुंअष्टमूर्तिपुंगजारिपुंमहानटपुं
genderपुंmasc.
दिशस्तु ककुभः काष्ठा आशाश्च हरितश्च ताः ।प्राच्यवाचीप्रतीच्यस्ताः पूर्वदक्षिणपश्चिमाः ॥ १ ॥उत्तरा दिगुदीची स्याद्दिश्यं तु त्रिषु दिग्भवे ।अवाग्भवमवाचीनमुदीचीनमुदग्भवम् ॥प्रत्यग्भवं प्रतीचीनं प्राचीनं प्राग्भवं त्रिषु ।इन्द्रो वह्निः पितृपतिर्नैरृतो वरुणो मरुत् ॥ २ ॥कुबेरः ईशः पतयः पूर्वादीनां दिशां क्रमात् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उदात्तश्च तथोदीर्णो महात्मोदार उच्यते ।आढ्यः समृद्धो धनवानिन ईशो धनीश्वरः ॥ ३५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गौरी गौरा ईश ईट् स्यात् गिरीशगिरिशौ समौ ।शिविपिष्टो विनिर्दिष्टः शिपिविष्टस्तथा समौ ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ईशं च शांकरं शर्वं शंकरं शशिशेखरम् ।पुनर्वसु पुनःप्रोक्तमादित्यं च तथादिति ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिवैकादश रुद्राश्च सर्वेशाभवशंकरा ।यत्रेश्वरस्य नामानि तत्रैकादश कीर्तिताः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आढ्योस्तिमान् धनी स्वामीभ्येश्वरौ पतिरीशिता ।भर्त्तेशेनेन्द्रनाथार्या नायकस्त्वधिभूः प्रभुः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ईशः शम्भुः पशुपतिरट्टहासो बकः शिवः ।अजो मः प्रहसः शूली भोगः संजश्च शङ्करः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ओमव्ययं तथाथ स्यान्मायाऽजा प्रकृतिः प्रसूः ।प्रधानं बीजमव्यक्तमीशोऽसौ मायया वृतः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
[10b] शंभुः शूली भगाली गिरिश-पशुपति-स्थाणु-सर्वज्ञ-सर्व-श्रीकण्ठ-श्यामकण्ठ-स्मरहर-मखभिद्-भर्ग-भालेक्षणेशाः ।कण्ठेकालः कपर्द्दि-त्रिपुरहर-हरेशान-शर्वाम्बिकेशाभूतेश-व्योमकेशान्धकरिपु-शमिर-त्र्यक्ष-गङ्गाधराह्वः ॥ ६४ ॥
स्रग्धरा
genderपुंmasc.
तथा प्रतीतस्तादृक्तु गुणैराहतलक्षणः ।ईशस्तु ***** पतिरीश्वर ईशिता ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
भूतपतिः पशुपतिः खण्डपर्शुः पिनाकभृत् ।अट्टहासी त्रिनेत्रोऽपि श्रीकण्ठेशौ पुरासुहृत् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विभुः स्वामी पतिर्नाथो नेता भर्तेश्वरः पुनः ।इन्द्रेनावीशितेशश्च आर्यः परिवृढः समः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषाङ्को नीलकण्ठेशौ भगाली त्रिपुरान्तकृत् ।पिनाकः शम्भुकोदण्डो जटाजूटः कपर्द्दकः ॥ ३९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुद्रस्त्रिलोचनः शर्वः स्थाणुर्गङ्गाधरो हरः ।ईशान ईशो गिरिशो गिरीशः प्रमथाधिपः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रीकण्ठो नीलकण्ठश्च गिरीशो गिरिशो हरः ।ईश ईश्वर ईशानः भीमो भर्गश्च धूर्जटिः ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
शिवः पशुपतिः शम्भुरीश ईशान ईश्वरः ।शूली च ईश्वरः शर्वः शितिकण्ठस्त्रिलोचनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धनेश ईशः पूर्वादिक्रमादष्टौ दिगीश्वराः ।ऐरावत-पुण्डरीक-वामन-कुमुदाञ्जनाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अहर्पतिर्ग्रहपतिः पद्मबन्धुर्विरोचनः ।ज्योतिष्मानव्यथेशस्तु तपनस्तापनोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हीर ईशान ईशश्च वामदेवश्च वामयुक् ।अहिर्बुध्नो बुध्नकाही महाकालः सकालकः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वश-वान्तौ गृह्यकश्च गृह्याऽऽगृह्यकसंयुतः ।नायके नेत्र-नेतारावीडीश ईश्वरस्तथा ॥ १५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दृगस्त्रः प्रमथाधीश ईश उग्रोऽसमेक्षणः ।व्योमकेशो दशभुजः सर्वज्ञोऽन्धकसूदनः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शर्वभवेशकपालिस्थाणुभगाजैकपादहिर्बुध्न्याः ।कृत्तिवसनः पिनाकी मृगलुब्धक इत्यमी रुद्राः ॥ ५० ॥
आर्या
genderपुंmasc.
इभ्यस्त्वाढ्यो धनी स्यात् परिवृढ इन ईशोऽधिभूः स्वास्यधीशो ।नेता नाथोऽधिपोऽपि प्रभुरथ बहुदः स्थूललक्षो वदान्यः ॥ १५९२ ॥
स्रग्धरा
genderविadj.
कामघ्नः कामना चेशो मोहिनी विघ्नहृन्मही ।उटसूः कुटिला श्रोत्रं पारद्वीपो वृषो हरः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपर्दी धूर्जटिः शर्वः कपाली नीललोहितः ।ईश ईश्वर ईशानो भर्गो मृत्युञ्जयो मृडः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधिभूरधिपोऽधीश ईशिताधिपतिः पतिः ।ईशः परिबृढः स्वामी स्थूललक्षो बहुव्यये ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कर्पूरे क्ली तु सलिले ना त्वीडो देवतान्तरे ।स्तुतौ तु नृस्त्रि स्त्री भूम्यामीशस्तु गिरिशे पुमान् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
meaningsगिरिश
ईश as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अव्यक्तआयस्तः क्लिशितो जितः प्रतिहतः क्षुब्ध[श्च] कोपान्वितः अव्यक्तास्त्वपरिस्फुटा इव वचाश्चाव्यक्त ईशः स्मृतः । जीमूतो जलदे गिरौ धृतिकरे स्याद्देवताडद्रुमे आनर्तोऽपि च नृत्यसारिणि ? जले देशप्रभेदे स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 15.1.26
- धरणिकोश अअ स्वल्पार्थेऽप्यभावे च विष्णावीशे त्वनव्ययम् । आङितीषदभिव्याप्तिसीमार्थे धातुयोगजे ॥ Dharaṇikośa 34.1.1
- कोषकल्पतरु भालाङ्कभालाङ्क ईशेऽपि च शाकभेदे कूर्मे तथा रोहितनाम्नि मत्स्ये । सल्लक्षणे स्यात्पुरुषे वृषाङ्क- स्त्वीशे च साधावपि वल्लिवृक्षे ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.6
- कोषकल्पतरु अध्यूढप्ररूढं कठोरे तथोद्बद्धमूले समूढं पुनः पुञ्जिते तत्क्षणोत्थे । विलूने तथोपप्लवे नापि पीने- ऽप्युदूढं सुगुप्ते प्रमीढं पुनः स्यात् । घने मू[278a]त्रितेऽथ प्रगाढं सुकृच्छ्रे दृढेऽध्यूढ ईशे ससापत्न्यनार्याम् ॥ ९९ ॥ Koṣakalpataru 6.14.99
- कोषकल्पतरु कपर्दतोयेऽन्तिमे स्याद्गणके तु पुंसि कपर्द ईशे च वराटके च । ना खण्डपर्शोश्च जटानिबन्धे प्रतिष्ठितौ त्वास्पदमत्र कृत्ये ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.19.32
- कोषकल्पतरु उपाधिहरिवालुके सुगन्धिर्विशेष्यवत्त्विष्टगन्धे स्यात् । सुबहुकुटुम्ब उपाधिर्धर्मविचारे विशेष ईशे च ॥ ७४ ॥ Koṣakalpataru 6.20.74
- कोषकल्पतरु केदारकेदार ईशे च धरालवाल- क्षेत्रप्रभेदेषु बुधैः प्रदिष्टः ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.42
- कोषकल्पतरु सर्ववित्तेऽपि सान्त्वं त्विह दक्षिणत्वे स्यात्साम्न्यथेशे नरि सर्व उक्तः । समस्तवाची परवत्प्रदिष्टः [77a]कर्वस्तु कामे नरि मूषके च ॥ ५०० ॥ Koṣakalpataru 6.29.500
- शब्दरत्नाकर उउ तापेऽव्ययमीशे ना मा निषेधे श्रियां स्त्रियाम् । अ निषेधे पुमान्विष्णौ वि विचित्रे स्मरे पुमान् ॥ २२५८ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2258
- वैजयन्ती ध्रुवध्रुवो धात्रीशकीलर्क्षनित्येषु स्त्री तु भूस्त्रुचोः । क्ली तर्के निश्चिते व्योम्नि धीरोऽब्धौ मंथरे बुधे ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 6.5.44
- वैजयन्ती अपराजितवर्णमात्रेऽभिनिष्ठानो हरीशावपराजितौ । आशुशुक्षणिरर्केऽग्नौ यज्वन्यप्यासुतीवलः ॥ ५० ॥ Vaijayantī 8.1.50
- वैजयन्ती कण्ठपञ्चपूर्वास्तु वक्त्रस्य व्याघ्रे सिंहे हरे नरः । कण्ठस्य नीलनामभ्यो ग्रीवायाश्चेशकेकिनोः ॥ २२ ॥ Vaijayantī 8.6.22
- वैजयन्ती उउ तापेऽव्ययमीशे ना मा निषेधे श्रियां स्त्रियाम् । अ निषेधे पुमान्विष्णावि विचित्रे स्मरे पुमान् ॥ १० ॥ Vaijayantī 8.7.10