बन्धक

bandhakaपुं · masc.

In 10 kośas: 8 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.882 · p. 35

प्रतिभूर्लग्नकः साक्षी स्थेय आधिस्तु बन्धकः ॥ ८८२ ॥

अनुष्टुप्

प्रतिभूपुं लग्नकपुं साक्षिन्पुं स्थेयपुं आधिपुं बन्धकपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.551 · p. 193

वप्रं नीरः सुवर्णारिः सीरपत्रकमित्यपि ।मृदुकृष्णायसं पक्ष्यं बन्धकं तारशुद्धिकृत् ॥ ५५१ ॥

अनुष्टुप्

वप्रक्ली नीरपुं सुवर्णारिपुं सीरपत्रकक्ली मृदुकृष्णायसक्ली पक्ष्यक्ली बन्धकक्ली तारशुद्धिकृत्क्ली

genderक्लीneut.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव समुद्रादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.14.12 · p. 345

दैव्यं सलं विषं यादः पर्यायेभ्यो गृहार्थकम् ।ऋतमापो बन्धकं षण् न ना वारि कमव्ययम् ॥ १२ ॥

अनुष्टुप्

दैव्यक्ली सलक्ली विषक्ली ऋतक्ली आपस्क्ली बन्धकक्ली वारिक्ली कम्अ

genderक्लीneut.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.10 · p. 272

स्थेयः साक्षी विशेष्यघ्नः पुंस्याधिर्बन्धकः समौ ।निमेयस्तु परावर्तो नैमेयो निमयोऽपि सः ॥ १० ॥

अनुष्टुप्

स्थेयपुं साक्षिन्वि आधिपुं बन्धकपुं निमेयपुं परावर्तपुं नैमेयपुं निमयपुं

genderपुंmasc.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.424 · p. 80

पश्वादिकण्ठरज्जौ तु योक्त्रं चाबन्ध इत्यपि ।योत्रं च बन्धकं चाथ कूटं फालाग्रदारुणि ॥ ४२४ ॥

अनुष्टुप्

योक्त्रक्ली आबन्धपुं योत्रक्ली बन्धकक्ली कूटक्ली

genderक्लीneut.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.582 · p. 101

वीणावादे वैणिकः स्याद् ढक्कावादे तु ढैकितः ।स्याद्बन्धको वागुरिको जालिको मृगबन्धके ॥ ५८२ ॥

अनुष्टुप्

वैणिकपुं ढैकितपुं बन्धकपुं वागुरिकपुं जालिकपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.1480 · p. 235

आधिस्तु बन्धको लोके तत्र स्याद्यत्र रक्ष्यते ॥ १४८० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

आधिपुं बन्धकपुं

genderपुंmasc.

उत्पलिनी Utpalinī · व्याडि Utpalinī 45 · p. 50

स्यादारकूटो रीतिश्च सीसकं त्रपु बन्धकम् ।नागं महाबलश्चैव योगेष्टं वमुनेष्टकम् ॥ ४५ ॥

अनुष्टुप्

आरकूटपुं रीतिस्त्री सीसकक्ली त्रपुक्ली बन्धकक्ली नागक्ली महाबलपुं योगेष्टक्ली वमुनेष्टकक्ली

genderक्लीneut.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास कार्धश्लोकः Dharaṇikośa 1.2.37 · p. 10

बन्धकं स्याद्विनिमये बन्धकी या च पुंश्चली ।कटुकं स्यात्त्रिकटुकं कटुका कटुरोहिणी ॥

अनुष्टुप्

meaningsविनिमय

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ कान्ताः Koṣakalpataru 6.1.91 · p. 148

निघ्नेऽपि गृह्यकः स्या-द्विनिमित्यां बन्धकं निहिते ।परवत्सुगन्धविक्रे-तरि लिपिजीवे च गान्धिको गदितः ॥ ९१ ॥

metre not recognised

meaningsविनिमिति निहित

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1240 · p. 155

निघण्टुकारो रभसो बन्धरि त्वेष भेद्यवत् ।आधौ तु बन्धकं क्लीबे बलूरस्तूपले पुमान् ॥ १२४० ॥

अनुष्टुप्

meaningsबन्धृ आधि

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश कान्ताः Śabdaratnāvalī 7.1.111 · p. 183

बन्धको ना भवेदाधौ पुंश्चलीभ्यश्च बन्धकी ।बहुको जलखाते स्यात् दात्यूहे कर्कटे रवौ ॥

अनुष्टुप्

meaningsआधि

बन्धक as a meaning in nānārtha verses

नामलिङ्गानुशासनम् आधिबन्धकं व्यसनं चेतःपीडाधिष्ठानमाधयः ॥ ९७ ॥ Amarakośa 3.3.97
धरणिकोश आधिआधयः स्युर्मनःपीडाव्यसनाधिष्ठानबन्धकाः । साधु शोभनमाख्यातं साधुर्वार्धुषिकेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 18.2.4
कोषकल्पतरु शुल्कघट्टादिदेये दुहितुश्च पत्युः स्याद्बन्धके शुल्कमपि स्त्रियां न । मुष्कोऽण्डकोशे तुरगादिमाने स्त्रियां न वृन्देऽपि स मोक्षवृक्षे ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.1.10
कोषकल्पतरु आधिप्रत्याशायां बन्धके चित्तरोगे पुंस्याधिः स्यादप्यधिष्ठानके च । रोगे बाष्पे व्याधिरुक्तो विधिस्तु काले दैवे ब्रह्मणि स्याद्विधाने ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.20.59
नानार्थार्णवसंक्षेप आधिव्यसने बन्धके चेति चतुर्ष्वर्थेषु कीर्तितः । आत्मार्कचन्द्रवाताग्निजीवेषु परमात्मनि ॥ १२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.12
शब्दरत्नावली वधनद्धो बद्धे समुद्धृते वधो बन्धकरन्धयोः । बन्धुर्ना बान्धवे मित्रे बन्धूके भ्रातरीत्यपि ॥ बाधा निषेधे दुःखे च बुधः सोमजसूरिणोः । बुद्धो जिने पण्डिते ना बुधितेऽपि च वाच्यवत् ॥ बोधः समाधिभेदे ना तथा पिप्पलभूरुहे । मधु क्लीबं पुष्परसे मर्त्ये क्षौद्रे रसान्तरे ॥ पुंसि मधुद्रुमे चैव वसन्ते द्रैत्यभिद्यपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.8