ऋत
ṛtaक्ली · neut.In 16 kośas: 24 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
सत्यं सम्यक्समीचीनमृतं तथ्यं यथातथम् ॥ २६४ ॥यथास्थितं च सद्भूतेऽलीके तु वितथानृते ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
स्त्रियां कृषिः पाशुपाल्यं वाणिज्यं चेति वृत्तयः ।सेवा श्ववृत्तिरनृतं कृषिरुञ्छशिलं त्वृतम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋतं सत्यं समीचीनं सम्यक् तथ्यं यथातथम् ।अलीकं वितथं मिथ्या मृषा स्यादनृतं तथा ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शौनामृते मृतं तद्वदृतं चाप्यमृतं क्रमात् ।सेवाकृषिर्याचितं चायाचितं तु शिलोञ्छके ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दैव्यं सलं विषं यादः पर्यायेभ्यो गृहार्थकम् ।ऋतमापो बन्धकं षण् न ना वारि कमव्ययम् ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तताभिख्यः प्रतिसकृन्मितश्च सम्मितोऽमितः ।ऋतजित्सत्यजिन्मित्रः श्येनजित्पुरुजिदृतः ॥ १३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable); pāda 4, syllable 6 जि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चटु चाटु प्रियप्रायं प्रियसत्यं तु सूनृतम् ।सत्यं तथ्यं समीचीनमृतं सत्यं यथातथम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सत्यं तथ्यं भूतं सम्यगृतं स्यात्समीचीनम् ।सदथाव्ययं यथार्थं यथातथं स्याद्यथास्थितं च मतम् ॥ ५५ ॥
उद्गीतिः
genderविadj.
ऋतं द्वे अमृतं तु स्यादयाचितमथो मृतम् ।याचितं स्याद्वणिज्या तु न ना वाणि[125b]ज्यमन्तिमे ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
चारोऽवसर्पः प्रणिधिर्निगूढपुरुषश्चरः ।तद्वानुक्तः सहस्राक्षः सत्यार्थे सूनृतं ऋतम् ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समीचीनमृतं सम्यक् प्रियतथ्यं च सूनृतम् ।क्लिष्टं तु संकुलं वाक्यं यदन्योन्यपराहतम् ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पाशुपाल्ये तु वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवने ।अनृतं कृषिवृत्तौ स्यादुञ्छवृत्तौ ऋतं शिलम् ॥ ४०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
असत्यं वितथं कूटं मिथ्यालीकं मृषानृतम् ।सत्यं तथ्यमृतं सम्यक् सूनृतं च यथास्थितम् ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यथातथमृतं तथ्यं सद्भूतं स्यान् मृषाऽनृतम् ।अलीकं वितथं मिथ्याऽसत्यं सत्येतरत् तथा ॥ ३८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
अविस्पष्टं भवेन्म्लिष्टं वितथं चानृतं मृषा ।अथ सत्यमृतं सम्यक् तथ्यावितथमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
इरा कमन्धं नारोदं जडपीथ-घृत-क्षरम् ।ऋतमूर्जं काण्ड-सरं कोमलं सोम इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्यात् शिलोञ्च्छमुञ्च्छशिलं शिलमुञ्च्छमृतं शिलम् ।सत्यानृतं वणिग्भावः तृष्णाधनपिशाचिका ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
ग्रस्तं सत्यमृतं तथ्यमसत्यं वितथानृते ।अलीकं सान्त्वमुख्यानि पदानि त्रिषु तद्वति ॥ ९३५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ऋतं तदुभयं लब्धममृतं स्यादयाचनात् ।मृतं तु याचितं कृष्यामनृतप्रमृते उभे ॥ १३९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋतं तदुभयं स्त्री तु कृषिः क्ली प्रमृतानृते ।सत्यानृतं तु वाणिज्यं वणिज्या वणिजा स्त्रियौ ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सत्यं तथ्यमृतं सम्यक् समीचीनं तथार्थवाक् ।कर्कशे परुषो रूक्षो मठरः खोरणः खरः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रतं घृतं त्वाज्यपयःसु न स्त्रीदीप्तेऽन्यवत्स्यादृतमुञ्छवृत्तौ ।सत्ये च तोये परवत्प्रदीप्त-सपूज्ययोश्चाथ कृतं युगे स्यात् ॥ ३ ॥
उपजातिः
ऋत as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् भूतयुक्ते क्ष्मादावृते भूतं प्राण्यतीते समे त्रिषु । Amarakośa 3.3.152