मर्कटक
markaṭakaपुं · masc.In 13 kośas: 13 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
ऊर्णनाभस्तन्तुवायो जालिको जालकारकः ।कृमिर्मर्कटको लूता लालास्रावोष्टपाच्च सः ॥ १२१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
बलीमुखो मर्कटको वनौकाः,प्लवङ्गमः स्यात्प्लवगः प्लवङ्गः ।हरिः कपिः कीश इमे च शब्दाः,शाखामृगो वानर इत्यभिन्नाः ॥ २३१ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
मुशली मुषली चाथ तन्तुवायस्तु वायकः ।ऊर्णनाभश्चोर्णनाभिर्लूता मर्कटकः कृमिः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृत्कीरी च दिवान्धा च लूता स्त्री जालकारिका ।जालिका तन्त्रवायोर्णनाभमर्कटका कृमिः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्निरजश्चेन्द्रगोपस्तन्तुवायोर्णनाभकौ ।लूता कृमिर्मर्कटको लालास्रावोऽपि कथ्यते ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ऊर्णनाभो मर्कटकः तन्तुकीटः पटकृमिः ।खर्जूरः शतपात्कर्णजलौकाऽऽज्यमृतिप्रजः ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ऊर्णनाभः क्रिमिः कृमिः मर्कटकस्तथाऽष्टपाद् ।लालास्त्रावश्च लूताच जालिको जालकारकः ॥ २१८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मूली ज्येष्ठी टुट्टुकी स्यात् शकुनज्ञा गृहपालिका ।स्यान्मर्कटो मर्कटकस्तन्तुवायश्च लूतिका ।ऊर्णनाभिरूर्णनाभो लूता शलक इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 भि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तत्न्रवाय ऊर्णनाभ उर्णनाभिश्च मर्कटः ।मर्कटको जालिकश्च जालकारकवत् कृमिः ॥ २८४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 य (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्त्रियां शतपदी कर्णजलौकाः कुण्डलिन्यपि ।लूतामर्कटकस्तन्तुवायः स्यादूर्णनाभकः ॥ ७८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोरक्षतण्डुलश्चाथ शाको मर्कटकः समौ ।माषादयः शमीधान्ये शूकधान्ये यवादयः ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मूषिका लूतिका लूता तन्तुवायश्च जालिकः ।ऊर्णनाभस्तन्तुनाभः कृमिर्मर्कटकोऽपि च ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मर्कटक as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु दुर्मुखतार्क्ष्यात्मजे स्यात्सुमुखोऽहिभेदे विज्ञे च वाचाटफणीन्द्रयोस्तु । स्याद्दुर्मुखो मर्कटकेऽथ वाद्य- भाण्डे ऽनृजौ धाम्न्यनुलेपने च ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.2.82
- कोषकल्पतरु प्लवंगमभेके मर्कटके प्लवंगम इति प्रोक्तो विपश्चिद्गणैः ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.25.92
- नानार्थार्णवसंक्षेप वन्यवंशी वन्यस्तु पुंसि स्याद् धान्ये मर्कटकाह्वये । वेत्रे च स्त्री तु वन्या स्याद् वनवृन्दे लतान्तरे ॥ ११८४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1184