शाक
śākaपुं · masc.In 19 kośas: 26 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 19 as a meaning of another word.
मूलपत्त्रकरीराग्रफलकाण्डाविरूढकाः ॥ ११८३ ॥त्वक्पुष्पं कबकं शाकं दशधा शिग्रुकं च तत् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderपुंक्लीm. n.
स्याच्छाटककुन्दुकयोर्नाकमञ्चकयोरपि ।विटङ्कशाकयोः सत्रा मेचकेन ततोऽपि च ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
भूमीसहो द्वारदारु वरदारु खरच्छदः ।स्थिरकच्छो महापत्रः शाकः सुरभिसारकः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मूले पत्रे करीराग्रफलकाण्डे विरूढकाः ।त्वक्पुष्पं कवकं चेति शाकं शिग्रु च न स्त्रियाम् ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शकटारो नन्दमन्त्री शाकश्चेति नृपाः परे ।सर्वे रामप्रभृतयो मता मौखरजा नृपाः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विटङ्क-टङ्क-शाटकाः सकण्टकः करण्डकः ।तटाककन्दुकान्दुकास्तडाक-शाक-रोचकाः ॥ ३४ ॥
पञ्चचामरम्
genderपुंक्लीm. n.
शाके कोलफलो द्वारदारुर्योगी हलीमकः ।गन्धसारः स्थिरसारः स्थिरको ध्रुवको ध्रुवः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
निम्बे पार्वतकैडर्यद्वेषिच्छर्दनमाथिकाः ।हलिः पृथुच्छदः शाकः पुत्रजीव्यक्षकः फलः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेचकः कण्टकश्चैव बालको वर्णकः पुनः ।पिनाकमालकौ शाकस्तम्बकौ यावकोऽपि च ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शाकमात्रे तु शिग्रुः स्याच्छाकं हरितकं तथा ।कडम्बश्च कलम्बश्च कपोतक्यादिनालके ॥ ४५२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पैष्टिका काञ्जिका काञ्जी पर्पटो माषमण्डकः ।तैलं तिलद्रवः स्नेहः शाकस्तेमनतैमलौ ॥ २७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूपः स्यात्प्रहितं सूदोऽन्धः कूरं भक्तमोदनम् ।व्यञ्जनं तेमनं शाकः पूपः पूपा च पोलिका ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
जम्बुप्लक्षकुशक्रौञ्चशाकशाल्मलिपुष्करैः ।सप्त द्वीपा निगदिताः क्रमादेते मनीषिभिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ओषधिर्जातिमात्रे स्यादजातौ सर्वमौषधम् ।पत्रपुष्पादिकं शाकं लोकशास्त्रानुसारतः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्री शाकन्तु शिग्रुर्ना क्लीबे हरितकं भवेत् ।वास्तूकादिशाके तु त्रयमस्य तु नाडिका ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 वा (syllables merged)
genderपुंक्लीm. n.
शाकं साकं हरितके करम्भो दधिसक्तुषु ।करम्बोऽपि घार्तिके तु पूरः स्याद्घृत-पिष्टतः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
जम्बूप्लक्षकुशक्रौञ्चशाकशाल्मलिपुष्कराः ।द्वीपवृक्षा इमे सप्त द्वीपास्तन्नामपूर्वकाः ।नीवृज्जनपदौ देशविषयौ राष्ट्रमण्डले ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुक्कुराः शूरसेनीयाः कैकेया उपमोचकाः ।शाका उत्तरमाद्रेया आवर्तप्रभवा हयाः ॥ ७२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
साजाजीडाडिमव्योषं पटे घट्टं (घृष्टं?) च सट्टकम् ।शाकोऽस्त्रियां हरितकं शिग्रुः पुंस्यस्य नालिका ॥ १४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
केतुमालममूनि स्युर्भुवो वर्षाणि वै नव ।जम्बूप्लक्षकुशक्रौञ्चशाकशाल्मलिपुष्करैः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पिचुले झावुकः शाके पृथुच्छदहलीमकौ ।उन्मत्ते धूर्तधुत्तूरधुस्तूरकितवाः शठः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोरक्षतण्डुलश्चाथ शाको मर्कटकः समौ ।माषादयः शमीधान्ये शूकधान्ये यवादयः ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शाकोऽस्त्री हरितं शिग्रुः स्त्री तन्नाले कडंबकः ।कन्दमस्त्री मूलसस्यं वेशवार उपस्करः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पाकः क्लेदननिष्ठयोर्जरसिजे स्थाल्यादिके शावकेशाको द्वीपविशेषके निगदितः शक्तौ च वृक्षान्तरे ।किष्कुः स्याद्विततप्रकोष्ठमहितो हस्तो वितस्तिस्तथारोकस्तु क्रयणान्तरे च विवरे रोकस्तु दीप्तौ स्मृतः ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
शाको हरितके पत्रपुष्पादिदशके तरोः ।मूलपत्त्रकरीराग्रफलकाण्डाधिरूढकम् ॥ १३४१ ॥
अनुष्टुप्
त्वक् पुष्पं कवकं चेति शाकं दशविधं स्मृतम् ।इत्युक्ते वृक्षभेदे तु ना पृथुच्छदसंज्ञके ॥ १३४२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपृथुच्छद
शूकोऽस्त्री शृङ्गदययोः शङ्का त्रासवितर्कयोः ।शाको द्वीपान्तरे शक्तौ द्रुमे ना हरितकेऽस्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
शिरीषपादपे पुंसि ग्रन्थिपर्णे नपुंसकम् ।शुकः कीरे व्याससुने तथा रावणमन्त्रिणि ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शाक as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वर्वरामन्दुरा वाजि[82]शालायां शयनार्थे च वस्तुनि । वर्वरा कुसुमे शाके वर्वराः प्राकृता जनाः ॥ Dharaṇikośa 26.2.47
- कोषकल्पतरु पालङ्कसस्ये तथोत्तमाङ्गे- ऽथाक्षेपेऽङ्के मलेऽप्ययसः । प्रथमे कलङ्क उक्तः पालङ्कः शाकशल्लक्योः ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.5
- कोषकल्पतरु बर्बरीकशाके महाकालगणेऽप्यथान्त्ये स्यात्तर्तरीकं च वहित्रवाचि । पारीणवाची तु विशेष्यवत्स्या- त्सूर्ये सुधावाच्यपि पर्परीकः ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.57
- कोषकल्पतरु पाण्डुषण्ढे पुंसि मतौ तु योषिति भवेत्पण्डोऽथ पाण्डुः सिते कुन्तीभर्तरि चास्त्रियां तु गदितः शाके च मस्तुन्यपि । एरण्डेऽपि च मण्डनेऽग्रगजले सारे च मण्डोऽथ स स्त्री धात्र्यां ना तु विधुंतुदे च दनुजे मुण्डोऽस्त्रियां मूर्धनि ॥ ७८ ॥ Koṣakalpataru 6.12.78
- कोषकल्पतरु वमथुगजस्य तद्वत्करसीकरे स्या- द्विच्छा सु(?)शाकेष्वपि दृश्यते च । संबद्धशक्तेऽपि हिते समर्थः । सिद्धार्थ उक्तो मुनिसिंहकेऽपि ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.18.8
- कोषकल्पतरु कलम्बसिद्धार्थके नीपतरौ कदम्बो वृन्देऽन्तिमे बाणकदम्बयोस्तु । पुमान्कलम्बो वनिता तु शाके कादम्ब उक्तः कलहंसबाणे ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.24.32
- कोषकल्पतरु ब्राह्मीसमा तु वर्षे वृषणे तु सीमा स्त्री ब्रह्मशक्तावपि फञ्जिकायाम् । ब्राह्मी च शाकेऽपि गिरां च देव्यां घाटे स्थितौ क्षेत्रकचेलयोश्च । क्षुमातसीनालिकयोश्च नाम्नि परत्विषि स्यादथ कान्तिकीर्त्त्योः ॥ ७७ ॥ Koṣakalpataru 6.25.77
- कोषकल्पतरु शिग्रुस्यात्पिङ्गले वाच्यसमोऽथ शिग्रुः शोभाञ्जने स्त्रीरहितश्च शाके । शरुस्तु कोपे कुलिशे च पुंसि स्वरुर्मखे यूपकृपाणयोश्च ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.62
- नानार्थार्णवसंक्षेप चिल्लीक्लिन्नेऽक्ष्णि च त्रिः क्लिन्नाक्षेऽप्यथ द्वे विहगान्तरे । आतापिसंज्ञेऽथो चिल्ली शाकजात्यन्तरे स्त्रियाम् ॥ ४२१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.421
- नानार्थार्णवसंक्षेप कचपजलपात्रेऽथ कणयः शरभेदे च भाषितः । ऋतुभेदे च कचपः पुनः शाकपलालयोः ॥ ६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.67
- नानार्थार्णवसंक्षेप कलम्बबाणे चाथ कलम्बोऽस्त्री शतपर्वसमाख्यके । स्तम्बे शाके कदम्बस्तु सर्षपे ना च नीपके ॥ ४०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.403
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुक्कुटशूद्राज्जाते निषाद्यां च सुनिषण्णाह्वये पुनः । शाके पुंसि द्वयोस्तु स्यात् कुक्कुरः शुनि नप् पुनः ॥ ५०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.503
- नानार्थार्णवसंक्षेप हलिजशाकसंज्ञे कदम्बद्रौ केतक्यां च नपि त्वदः । तेषां स्यात् प्रसवे ना तु हविष्यः स्यात् तिले त्रि तु ॥ २०३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.2030
- नानार्थार्णवसंक्षेप सुवर्चलाधान्ये शाकविशेषे च सोमवल्ली त्ववल्गुजे । ब्राह्मीगुडूच्योश्चाथ स्याद् विद्युद्विद्युद्विशेषयोः ॥ ५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.56
- शिवकोष नलिकानलिका नाडिका शाके निर्मध्यायां च नीलिका । जलनीली युग्मफलाशेफालीनीलिनीषु च ॥ ३२ ॥ Śivakoṣa 1.3.32
- शिवकोष चुञ्चुचुञ्चु शाके वर्धमाने चोचं त्वचि गुडत्वचि । दाक्षिणात्यफले तालफले च नवनीतके ॥ ९९ ॥ Śivakoṣa 5.1.99
- शब्दरत्नावली चर्चारीकमहाकाले च सीमन्ते शाके चर्चारीको द्विधा । किन्नरायामुमौषध्यां भवेत् चण्डालिका स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.170
- शब्दरत्नावली वितण्डान स्त्रियां श्रवणाक्ष्णोश्च मले च सेचपात्रके । भेरुण्डी यक्षिणीभेददेवतान्तरयोः स्त्रियाम् ॥ भयानके भिन्नलिङ्गं भेरुण्डं गर्भधारणे । मार्तण्डो मिहिरे क्रोडे शिखण्डो वर्हचूडयोः ॥ मारुण्डोऽपि च सर्पाण्डे पथगोमयमण्डले । वण्डोशाविकाश(?) स्त्रीवर्त्तिभेदेषु च स्त्रियाम् ॥ वितण्डा स्त्री वादभेदे कच्वी शाके शिफाद्वये । सरण्डः सरटे धूर्ते कामुके भूषणान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.35
- शब्दरत्नावली ब्रह्मीब्रह्मी मत्स्यप्रभेदे स्यात्फञ्जिकाशाकयोः स्त्रियाम् । ब्राह्मी स्त्रियां सोमवल्लीभारतीब्रह्मशक्तिषु ॥ भ्रमः कुन्दभमणयोः भ्रान्तौ च जलनिर्गमे । भामः स्याद्भास्करे क्रोधे दीप्तौ च भगिनीपतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.15