निर्माण
nirmāṇaक्ली · neut.In 7 kośas: 1 synonym verse, 3 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
स्वरूपं लक्षणं भावो रूपधर्मात्मरीतयः ।सृष्टिः सर्गश्च निर्माणं करणं घटनं कृतिः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चिनोति चिनुते चापयति चित्यां चयत्यपि ।समश्चिनोति-चियती संघनिर्माणयोर्मतौ ॥
अनुष्टुप्
meanings
निर्माण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश सर्गसर्ग उत्साहनिर्माणनिश्चयाध्यायवाचकः । निर्मोक्षे च स्वभावे च सर्गशब्दः प्रयुज्यते ॥ Dharaṇikośa 3.3.12
- धरणिकोश सृष्टिव्युष्टिः फले समृद्धौ च क्लिष्टिः स्यात्क्लेशसेवयोः । सृष्टिः स्वभावे निर्माणे दृष्टिर्धीदर्शनाक्षिषु ॥ Dharaṇikośa 10.1.1
- कोषकल्पतरु प्रबन्धिप्रादविच्छेदनिर्माणेऽथाध्मानस्तम्भयोर्वितः । आङः संभ्रमबन्धार्थो गूढबन्धे च भूषणे ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.15
- कोषकल्पतरु पर्यायपर्यायोऽवसरे क्रमेऽर्थविवृतौ निर्माणवाची तथा संस्त्यायस्तु समूहविस्तृतिगृहे स्यात्संनिवेशे स्थितौ । अन्तर्द्धौ सुरते व्यवाय उदितस्तेजोर्थकस्त्वव्ययं । शालेयं शतपुष्पिकौषधभिदि क्षेत्रे च शाल्यर्हके ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.65
- कोषकल्पतरु व्यूहसर्वत्र तैजसे स्यादयसि च शस्त्रेऽगरुद्रुमे तद्वत् । व्यूहो बलविन्यासे निर्माणे तर्कसंहत्योः ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.32.40
- नानार्थार्णवसंक्षेप सर्गसर्गोऽध्याये स्वभावे च निर्माणे च समुज्झने । उत्साहे निश्चये चाथ स्कन्धः समुदये चये ॥ १२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.126
- नानार्थार्णवसंक्षेप आरम्भवेषेऽप्याहुरथारम्भ उद्यमेऽपि वधेऽपि च । उपक्रमे च निर्माणेऽथालम्भः स्पर्शने वधे ॥ १८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रणयवेगे च प्रणयन्तु स्याद् याच्ञायां सौहृदेऽपि च । विस्रम्भे स्यात् परिचये निमाणे रभसः पुनः ॥ १३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.134
- परमानन्दीयनाममाला सर्गसर्गो वर्गे स्वभावे च निर्माणोत्साहयोरपि । सत्त्वं गुणान्तरे जीवे क्रियाकारस्वभावयोः ॥ ३६४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.364
- शब्दरत्नावली सृष्टिसृष्टन्तु निर्मिते युक्ते बहुले निश्चितेऽपि च । सृष्टिः स्वभावे निर्माणे निर्गुणे सगुणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.31
- शब्दरत्नावली व्यूहव्यूहस्तु बलविन्यासे तर्के निर्माणवृन्दयोः । सहं बले स्यादस्त्री तु क्षमे चाप्यभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.13
- त्रिकाण्डशेष व्यूहदेहनिर्माणसैन्येषु व्यूहः स्यादथ विग्रहः । सङ्ग्रामे प्रविभागे च देहावतारयोरपि ॥ ४६१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.461